محمود طالقانی

Image caption آیت الله طالقانی با آنکه نقش موثری در پیروزی انقلاب داشت، در مدت کوتاهی که پس از انقلاب زنده بود، اختلاف نظرهای فراوانی با رهبران روحانی حکومت نوبنیاد از جمله آیت الله خمینی پیدا کرد که به تلخ کامی و انزوای وی انجامید.

آيت الله سید محمود علایی طالقانی در اسفند 1289 در طالقان، در کلبه ‌ای روستایی و خانواده ‌ای فقیر و روحانی به دنیا آمد.

وی در قم و نجف تحصیلات دینی کرد و از آیت الله سید ابوالحسن اصفهانی و آیت الله عبدالکریم حائری یزدی اجازه‌ اجتهاد گرفت. او از سال 1318 مبارزات سیاسی خود را در تهران آغاز کرد و با امامت جماعت در مسجد هدایت، این مکان را به یکی از کانون‌های اصلی مخالفت با رژیم پهلوی بدل نمود.

در سال 1338 در مقام نماینده‌ آیت الله محمد حسین بروجردی به قاهره سفر کرد تا با شیخ محمود شلتوت، شیخ دانشگاه الازهر و مفتی مصر، در باره‌ نزدیکی مذاهب اسلامی دیدار و گفت‌ وگو کند.

وی در سال 1340 نیز به بیت المقدس سفر کرد تا در کنفرانس اسلامی در حمایت از فلسطینیان شرکت کند. در بهار 1340 آیت الله محمود طالقانی به همراه مهندس مهدی بازرگان و دکتر یدالله سحابی نهضت آزادی ایران را تأسیس کرد و یک سال بعد بازداشت شد. او سال‌های بعد نیز بارها به زندان افتاد و مدت درازی را نیز در تبعید گذراند.

پس از پیروزی انقلاب 1357 آیت الله طالقانی به عضویت شورای انقلاب درآمد و ریاست آن را به عهده گرفت. او در سال 1358 از سوی آیت الله خمینی به عنوان اولین امام جمعه‌ تهران برگزیده شد.

ده روز بعد او از طرف مردم تهران به نمایندگی مجلس خبرگان قانون اساسی انتخاب شد. آیت الله طالقانی در نوزدهم شهریور سال 1358 درگذشت. آیت الله طالقانی با آنکه نقش موثری در پیروزی انقلاب داشت، در مدت کوتاهی که پس از انقلاب زنده بود، اختلاف نظرهای فراوانی با رهبران روحانی حکومت نوبنیاد از جمله آیت الله خمینی پیدا کرد که به تلخ‌ کامی و انزوای وی انجامید.

آیت الله طالقانی به همراه کسانی چون آیت الله مرتضی حائری یزدی (پدر همسر مصطفی خمینی، فرزند آیت الله خمینی) در بسیاری از مسائل از جمله ولایت فقیه، در مجلس خبرگان با اکثریت انقلابی و روحانی آن مجلس در مناقشه بود و بارها تلاش کرد از عضویت این مجلس کناره ‌گیری کند.

Image caption آیت الله طالقانی به درخواست آیت الله خمینی به قم رفت و سپس به تهران بازگشت

مجلس خبرگان تا زمان حیات وی چهارده جلسه داشت که آیت الله طالقانی در پنج جلسه شرکت نکرد و در سه جلسه نیز با تأخیر حضور داشت. دو ماه پس از پیروزی انقلاب فرزندان آیت الله طالقانی، ابوالحسن، مجتبی و همسرش بازداشت شدند.

در پی این بازداشت‌ها و نیز دریافت گزارشی از وضع زندان‌های سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، آیت الله طالقانی، همه‌ دفترهای خود را در تهران و شهرستان‌ها بست و با همسر و سه فرزندش از تهران خارج شد و به حومه‌ تنکابن در شمال ایران رفت.

وی به درخواست آیت الله خمینی به قم رفت و سپس به تهران بازگشت. اما حمایت آیت الله طالقانی از نهضت آزادی و دیگر نیروهای انقلابی مسلمان مانند سازمان مجاهدین خلق، که با روحانیان حاکم مخالف بودند، روابط او را تا زنده بود با آیت الله خمینی و نزدیکانش تیره کرد.

آیت الله طالقانی با انتشار کتاب "پرتوی از قرآن" در شمار مفسران معاصر شیعه قرار گرفت که سبک ويژه‌ای در تفسیر متن مقدس مسلمانان دارد.

وی همچنین با نوشتن مقدمه‌ ای بلند و پانوشت‌هایی مشروح، کتاب "تنبیه المله و تنزیه الامه" نوشته‌ محمد حسین نایینی، از علمای دوران مشروطیت را باز نشر داد.

در این کتاب دیدگاه سیاسی نویسنده و شارح در نقد استبداد مذهبی و غیر مذهبی به تفصیل بیان شده است.