مقایسه آرای استان‌های ایران در انتخابات ۸۴، ۸۸ و ۹۲

  • حسین باستانی
  • بی‌بی‌سی
توضیح تصویر،

نتایج انتخابات ۱۳۹۲ در استان های مختلف، با نتایج مرحله اول انتخابات ۱۳۸۴ شباهتی معنی دار و با نتایج انتخابات ۱۳۸۸ تفاوتی واضح دارد

مقایسه نتایج انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ و دو انتخابات ریاست جمهوری قبلی در استان های مختلف، حاوی آموزه های مهمی در مورد رفتار انتخاباتی مردم ایران است.

دسترسی به آمار تفکیکی انتخابات گذشته در ایران، فرایندی بسیار پیچیده است و در برخی اوقات، حتی تلاش برای پی بردن به روایت وزارت کشور جمهوری اسلامی از آرای چند سال پیش یک شهرستان یا حتی استان مشخص، با دشواری های فراوان رو به رو می شود. این پیچیدگی، تا به آنجا گسترش می یابد که دسترسی به آمار متمرکزی در خصوص تعداد واجدان شرایط شهرستان ها و استان های ایران در انتخابات مختلف، تقریبا غیرممکن است.

با این حال، با بررسی ارقام منتشر شده از انتخابات ریاست جمهوری یازدهم و مقایسه آن با گزارش های چند سال قبل منابع دولتی از نتایج دو انتخابات ریاست جمهوری دهم و نهم، می توان به نتایج قابل ملاحظه ای دست یافت.

جدول زیر، حاصل مقایسه نتایج منتشر شده انتخابات ریاست جمهوری سال های ۱۳۸۴ (مرحله اول)، ۱۳۸۸ و ۱۳۹۲ توسط وزارت کشور است. با این یادآوری که نتایج انتخابات ریاست جمهوری نهم در سال ۱۳۸۴ به طور نسبی، و نتایج انتخابات ریاست جمهوری دهم در سال ۱۳۸۸ به طور گسترده مورد تشکیک منتقدان حکومت ایران قرار گرفته است.

در این جدول، برای داشتن تصویری بهتر از ترکیب آرای اعلام شده توسط دولت، علاوه بر نام و درصد آرای نامزدی که بیشترین تعداد رای را در هر یک از استان های کشور به دست آورده، نام و وزن نسبی دومین کاندیدای منتخب هر استان نیز ذکر شده است.

آرای نسبی نامزدها در انتخابات ۸۴، ۸۸ و ۹۲

نتایج منحصر به‌ فرد انتخابات ۸۸

مقایسه آرای نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری در ۱۲ سال گذشته، نشان دهنده شباهتی معنی دار میان نتایج انتخابات ۱۳۹۲ و مرحله اول انتخابات ۱۳۸۴، و تفاوتی واضح میان نتایج انتخابات ۱۳۸۸ با هر دوی این سال‌هاست.

مرحله دوم انتخابات ۱۳۸۴ به این علت در این مقایسه قابل استناد نیست که احتمالا کمک زیادی به فهم وزن نسبی جناح های مختلف حکومت ایران نخواهد کرد. مرحله دوم آن انتخابات، رقابتی میان یک کاندیدای نسبتا ناشناس (محمود احمدی نژاد) و یکی از شناخته شده ترین مدیران جمهوری اسلامی ایران (اکبر هاشمی رفسنجانی) بود که از نطر بسیاری از رای دهندگان، نماینده کلیت حکومت ایران محسوب می شد. مدیری که هرچند در سال های بعد با منصوبان رهبر ایران درگیر و در جایگان منتقد محافظه کاران حاکم ظاهر شد، اما احتمالا در سال ۱۳۸۴ بسیاری از رای دهندگان تصور می کردند که می توان با رای دادن به رقیب او، به اعلام نارضایتی از حکومت ایران پرداخت.

شاید آشکارترین نتیجه مقایسه نتایج انتخابات ریاست جمهوری نهم و یازدهم آن باشد که به جز در ۲ استان، مردم سایر ۱۶ استان ایران که در مرحله اول انتخابات ۱۳۸۴ به یکی از کاندیداهای منسوب به اصلاح طلبان رای داده بودند، در انتخابات ۱۳۹۲ نیز کاندیدای اصلاح طلبان (حسن روحانی) را انتخاب کرده اند. این استان ها عبارتند از همدان، هرمزگان، لرستان، گیلان، گلستان، کرمانشاه، کرمان، کردستان، فارس، سیستان و بلوچستان، زنجان، بوشهر، ایلام، اردبیل، آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی.

تنها استان هایی که از قاعده فوق مستثنی بوده اند، کهکیلویه و بویراحمد و خوزستان هستند که بخش مهمی از جمعیت آنها از ایرانیان "لر" تشکیل می شوند و رای آنها، از تنها کاندیدای لر در انتخابات ۸ سال پیش که اصلاح طلب بوده (مهدی کروبی) به سمت تنها کاندیدای لر در انتخابات امسال که گرایشی میانه داشته (محسن رضایی) متمایل شده است. یکی دیگر از استان‌های محل سکونت جمعیت لر، چهارمحال و بختیاری است که در آن، رای مردم در طول ۸ سال گذشته، از یک کاندیدای محافظه کار (محمود احمدی نژاد) به یک کاندیدای میانه روی لر (محسن رضایی) گرایش پیدا گرده است.

از سوی دیگر، ۱۱ استان ایران که منتخب اول آنها در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۴ یک کاندیدای محافظه کار بوده، در انتخابات امسال به کاندیدای اصلاح طلبان رای داده اند. این استان ها عبارتند از یزد، مرکزی، مازنداران، قم، قزوین، سمنان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، خراسان جنوبی، تهران و اصفهان. لازم به ذکر است که گروهی از اصلاح طلبان، با توجه به بافت شهری توسعه یافته تر و تمرکز بالای طبقات اجتماعی تحول‌خواه در استان های تهران و اصفهان، رای این دو استان به یک کاندیدا محافظه کار (آقای احمدی نژاد) در انتخابات ۱۳۸۴ را غیرطبیعی و نتیجه مهندسی انتخابات معرفی کرده و گروهی دیگر، آن را ناشی از مشارکت پایین رای دهندگان به اصلاح طلبان در دو شهر بزرگ ایران دانسته اند.

این در حالی است که با وجود گرایش عمومی آرای استان ها به سوی گزینه های مشابه یا "اصلاح طلب تر" در فاصله میان انتخابات ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۲، در انتخابات ۱۳۸۸ نتایجی به کلی ناهمخوان با این روند به دست آمده است.

در آن سال، به جز در دو استان آذربایجان غربی و سیستان و بلوچستان، که میرحسین موسوی در آمار وزارت کشور پیشتاز بوده، در سایر استان های ایران محمود احمدی نژاد برنده انتخابات معرفی شده است (بعد از انتخابات چهار سال پیش، تصوری نادرست در افکار عمومی شکل گرفت مبنی بر اینکه مطابق آرای وزارت کشور، استان تهران به میرحسین موسوی رای داده است؛ در حالی که طبق این آمار، در "شهر تهران" تعداد آرای آقای موسوی بیشتر بود و در سطح استان، محمود احمدی نژاد برنده اعلام شده بود).

نتایج به شدت متفاوت انتخابات ۱۳۸۸، سوال های جدیدی را در مقابل تحلیلگران مسائل انتخاباتی ایران قرار می دهد.

به عنوان مثال، چرا باید در حدود نیمی از استان های کشور یعنی در همدان، هرمزگان، لرستان، گیلان، گلستان، کرمانشاه، کرمان، کردستان، فارس، زنجان، بوشهر، ایلام، اردبیل و حتی آذربایجان شرقی (زادگاه میرحسین موسوی) که در مرحله اول انتخابات ۱۳۸۴ و نیز در سال ۱۳۹۲ به کاندیدای مورد حمایت اصلاح طلبان رای داده اند، در سال ۱۳۸۸ آرای کاندیدای محافظه کاری چون آقای احمدی نژاد بالاتر از آقای موسوی باشد؟

این نوع سوالات به ویژه از آنجا اهمیت بیشتری می یابند که مراجعه به جدول مقایسه ای آرای سه انتخابات ریاست جمهوری اخیر نشان می دهد که در برخی از همین استان ها، میزان تفاوت آرای آقایان موسوی و احمدی نژاد بسیار قابل ملاحظه بوده است.

مثلا، با وجود آنکه محمود احمدی نژاد و همکارانش صراحتا انتخابات ریاست جمهوری دهم را رویارویی میان خود و متحدان اکبر هاشمی رفسنجانی می دانستند و علی رغم رای سنتی بالای آقای رفسنجانی در استان زادگاه خود، کرمان، آرای آقای احمدی نژاد در این استان در انتخابات ریاست جمهوری دهم به میزان غیرقابل توضیحی بالا بوده است: طبق آمار وزارت کشور، محمود احمدی نژاد در جریان انتخابات ۱۳۸۸ در استان کرمان با ۷۷ درصد رای، بیش از هر استان دیگری - حتی بیشتر از استان زادگاه خود یعنی سمنان - رای آورده است.

به نظر می رسد که اگر این اطلاعات در کنار برخی از دیگر آمار مرتبط با انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ قرار بگیرند، مثلا اینکه میزان مشارکت در حدود یک-سوم حوزه های انتخاباتی ایران نزدیک یا بالاتر از ۱۰۰ درصد واجدان شرایط بوده، ابهامات موجود در مورد نتایج آن انتخابات افزایش می یابند.

در پی برگزاری انتخابات ریاست جمهوری یازدهم، بسیاری از منصوبان رهبر ایران ابراز عقیده کرده اند که ابهامات مطرح در مورد انتخابات ۱۳۸۸، با روی کار آمدن کاندیدای مورد حمایت اصلاح طلبان در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ بی اعتبار شده اند.

با این حال به نظر می رسد که نتایج انتخابات امسال، به نوبه خود به طرح سوالاتی جدید در مورد نتایج رای گیری چهار سال پیش منجر شده است که نیاز به پاسخی قانع کننده دارند.