بحران یمن؛ عملیات عربستان به چه سویی می‌رود؟

حق نشر عکس
Image caption یونیسف می گوید در جریان درگیریهای یک هفته اخیر حداقل ۶۲ کودک کشته شده اند

یک هفته از آغاز عملیات نظامی به رهبری عربستان سعودی علیه شورشیان حوثی در یمن می‌گذرد و هیچ نشانه‌ای از توقف این عملیات دیده نمی‌شود.

سه شنبه شب در جریان حمله به یک کارخانه لبنیات که ظن آن می‌رود که مخفیگاه تسلیحات شورشیان بوده باشد، ۳۵ غیرنظامی کشته شدند. هر چند دلیل کشته شدن این افراد هنوز کاملا روشن نشده است. یونیسف نیز می‌گوید که طی یک هفته‌ای که از درگیری‌ها می‌گذرد ۶۲ کودک کشته شده‌اند.

اما هدف عربستان سعودی از این عملیات چیست و چطور به پایان خواهد رسید؟

سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان سعودی روز سه شنبه گفت که تا زمان بازگشت حکومت مشروع یمن به قدرت این عملیات ادامه خواهد یافت.

حکومت یمن عملا در تبعید است و عبدربه منصور هادی رییس جمهور یمن که سقوط حکومت خود را نپذیرفته اکنون در ریاض مهمان حکومت عربستان سعودی است. وزیر خارجه یمن نیز خواهان اجرای یک عملیات زمینی گسترده شده تا شورشیان حوثی را از مناطقی که از ماه سپتامبر تاکنون تصرف کرده اند، عقب براند.

حکومت عربستان سعودی چنین احتمالی را رد نکرده است. سفیر عربستان سعودی در لندن چند روز پیش به بی بی سی گفت: "همه گزینه ها در نظر گرفته می شوند."

هر روز غروب ارتش عربستان سعودی در پایگاه هوایی ریاض یک کنفرانس خبری برگزار می کند و ژنرال احمد العسیری سخنگوی ارتش به زبانهای عربی، انگلیسی و فرانسوی به سوالات پاسخ می دهد.

حق نشر عکس Reuters

با پخش اسلاید، جزییات حملات هوایی توسط موشک های هدایت شونده هوا به زمین به اهداف مختلف در سراسر خاک یمن تشریح می شود. در کنار این تصاویر فهرستی از اهداف حملات هوایی ده کشور عربی به رهبری عربستان سعودی ارائه می شود که شامل این موارد است:

موشک های بالیستیک (اسکاد)

موشک های دفاع ضد هوایی

انبارهای تسلیحات

نیروهای نظامی متحرک

خطوط تدارکاتی شورشیان

و بخش مهم دیگری از این عملیات نیز کنترل مرزهای هزار کیلومتری عربستان سعودی با یمن است.

رسانه های دولتی با لحنی صریح از این عملیات دفاع می کنند. به عنوان مثال روزنامه عرب نیوز روز چهارشنبه در یکی از سرمقاله های خود با تیتر "حقشان است" کاریکاتوری هم چاپ کرده که نشان می دهد هواپیماهای جنگی در صحرا موشها را فراری می دهد. یک روزنامه نگار سعودی به من گفت:"از نظر ما این عملیات کمک برادرانه ای به همسایگان ما در یمن است."

مقاومت شورشیان

این عملیات تهاجمی از روز ۲۶ مارس شروع شد و نیروی هوایی عربستان سعودی با حمایت دولت های عرب دیگر و کمک اطلاعاتی آمریکا به سرعت برتری خود را بر سراسر حریم هوایی یمن تثبیت کرد.

حق نشر عکس Reuters
Image caption حوثی‌ها در صنعا پایتخت یمن اسلحه های خود را نمایش می دهند

تمام جت های جنگنده یمن که شورشیان با استفاده از آنها کاخ رییس جمهور به رسمیت شناخته شده توسط سازمان ملل متحد را در شهر عدن بمباران کرده بودند، در اولین حملات هوایی روی باند فرودگاهها نابود شدند.

در عین حال موشک های دوربرد اسکاد که در جریان جنگ داخلی یمن در سال ۱۹۹۴ ویرانی و تلفات شدیدی به جا گذاشتند و ممکن بود علیه شهرهای عربستان به کار برده شوند، نابود شده اند.

پیشروی حوثی‌ها که متحد علی عبدالله صالح رییس جمهور برکنار شده یمن هستند، در روزهای اخیر در نقاط مختلف کشور متوقف شده بود ولی چهارشنبه گزارشهایی رسید حاکی از آنکه تانک های شورشیان در یک زد و خورد شدید وارد شهر عدن شده اند.

در روزهای اخیر نیز شورشیان بندر شقره در شرق کشور و سواحل اقیانوس هند را تصرف کردند.

با وجودیکه پایگاههای تدارکاتی، مراکز فرماندهی و خطوط ارتباطی و انتقال نیروی شورشیان حوثی در هفته اخیر به شدت آسیب دیده اما آنها هنوز هم بخش اعظم نیمه غربی یمن را که مناطق پرجمعیت کشور است در کنترل خود دارند.

این موضوع ائتلاف نظامی به رهبری عربستان سعودی را در موقعیت دشواری قرار داده است. اگر عملیات هوایی به عقب راندن حوثی ها، فراهم کردن زمینه برای شراکت قدرت در یمن و احیا حکومت رئیس‌جمهور عبد ربه منصور هادی منجر نشود، گام بعدی عربستان سعودی چه خواهد بود؟

خطرات عملیات زمینی

از گزارشها چنین برمی آید که نیروهای دریایی عربستان سعودی و مصر مناطق اطراف آبراه استراتژیک باب المندب را در کنترل خود گرفته اند که دریای سرخ را از خلیج عدن و آبهای اقیانوس هند جدا می کند.

واحدهای نیروی مخصوص عربستان سعودی نیز برای مدت کوتاهی درخاک یمن پیاده شدند تا رییس جمهور و گروه دیگری را از کشور خارج کنند. اما یک عملیات زمینی گسترده و حتی یک عملیات زمینی نفوذی و محدود کاملا متفاوت است.

عربستان سعودی در گذشته نیز با حوثی ها جنگیده است. این نبردها در سال ۲۰۰۹ و در شمال یمن که منطقه اصلی حوثی ها است، روی داد و هر دو طرف تلفات سنگینی دادند.

عملیات زمینی در یمن برای عربستان سعودی از نظر نظامی و دیپلماتیک خطرات فراوانی خواهد داشت. یمن کشوری نیمه کوهستانی است و جنگیدن در آن ساده نخواهد بود. خطوط ارتباطی و تدارکاتی برای پیشبرد چنین عملیاتی بسیار گسترده خواهند شد و از همه مهمتر اینکه در برابر هر نیروی اشغالگر مقاومت خواهد شد حتی اگر این نیرو را مقامات دولت از جمله وزیر خارجه یمن دعوت کرده باشند.

حوثی ها نیز حامیان خود را دارند. حوثی ها بخشی از جامعه شیعه یمن هستند که حدود یک سوم جمعیت کشور را تشکیل می دهد و در تظاهراتی که اخیرا در صنعا برگزار شد هزاران تظاهر کننده خشمگین علیه عملیات نظامی عربستان سعودی شرکت کردند.

بنابراین عملیات زمینی ممکن است به سرعت دچار مشکل شده و یا حتی متوقف شود و اگر نتواند به اهداف اصلی خود یعنی عقب راندن حوثی ها و بازگرداندن حکومت مشروع یمن برسد، ناتوانی های عربستان سعودی یک کشور نیرومند منطقه را به نمایش خواهد گذاشت.

عربستان سعودی در برابر ایران

مقامات عربستان سعودی تقریبا هر روزه حکومت ایران را به عنوان نیرویی که پشت حوثی ها است ، محکوم می کنند.

با وجودیکه گزارشهایی در مورد کشف محموله های اسلحه ارسالی ایران برای حوثی ها و یا آموزش پیکارجویان حوثی در ایران منتشر شده اما به نظر می رسد که در صحنه نبرد داخلی یمن مهمترین عامل حمایت علی عبدالله صالح دشمن سابق حوثی ها از پیشروی و عملیات شورشیان است.

هنوز هم هزاران نفر از پرسنل گارد جمهوری یمن به آقای صالح وفادار هستند. او که در سال ۲۰۱۱ و پس از اعتراضات همزمان با بهار عربی مجبور به کناره گیری شد هنوز هم در یمن مانده است.

هر چه بحران یمن طولانی تر شود خطر منطقه ای و حتی بین المللی شدن آن افزایش خواهد یافت. در بدترین حالت ممکن اگر ارتش عربستان وارد خاک یمن شود ممکن است حکومت ایران نیز دخالت کرده و نیروهای مسلح این دو کشور در مقابل یکدیگر قرار بگیرند.

همزمان با تشدید بی ثباتی و هرج و مرج در یمن خطر دیگر احتمال بهره برداری القاعده و یا گروه موسوم به دولت اسلامی از این شرایط و تصرف مناطق بیشتر، دایر کردن اردوگاههای آموزشی، جذب تعداد بیشتری داوطلب از اروپا و خاورمیانه و در نهایت طراحی و اجرای عملیات های بین المللی بیشتر است.