ماجرای شهرام امیری؛ از بازگشت پرهیاهو تا اعدام بی‌خبر

حق نشر عکس

خانواده شهرام امیری، کارشناس فیزیک هسته‌ای ایران که خروجش از کشور و سپس بازگشتش از آمریکا با جنجال‌های فراوانی همراه بود، از "اعدام" او خبر دادند.

ایران می‌گفت که آقای امیری در سال ۱۳۸۸ در جریان سفر حج ناپدید شده است. از آقای امیری ویدئوهایی با سخنان متناقض منتشر شد و در آنها گفته شد که او در آمریکاست. او در نهایت به ایران بازگشت.

گفته می‌شد که او پژوهشگر دانشگاه صنعتی مالک اشتر، وابسته به وزارت دفاع بوده و اطلاعاتی در مورد برنامه اتمی ایران داشته است.

گاهشمار وقایع مربوط به شهرام امیری

بعد از بازگشت به ایران

حسن قشقاوی، معاون وقت وزارت امور خارجه ایران در فرودگاه از او مانند یک قهرمان استقبال و تلویزیون ایران سخنان او را در حالی که حلقه گل به گردن داشت منتشر کرد، اما بعدها خانواده‌اش اعلام کردند که آقای امیری بلافاصله پس از مراسم استقبال به مکانی نامعلوم منتقل شده بود.

حق نشر عکس

خانواده آقای امیری بعد از چند سال سکوت در تیرماه ۱۳۹۳ اعلام کردند که پسرشان در شرایط مناسبی نیست و به این دلیل اعتصاب غذا کرده است.

یکی از اعضای خانواده به سحام‌نیوز گفته بود: "ما خیلی حرف‌ها داریم که تا حالا نزده‌ایم، ما نگفته‌ایم که چه شد شهرام به ایران بازگشت؟ همه ما را اسیری برده بودند ... اما اگر وضع همین‌جور بماند، می‌گوییم که در آن یک ماه چه بر سر ما آوردند تا شهرام به ایران برگشت."

بیش از یک سال بعد از این مصاحبه، پدر شهرام امیری آبان ماه ۱۳۹۴ به بی‌بی‌سی فارسی گفت که یک سال است از فرزندش خبری ندارد.

آقای امیری توضیح داده بود که پیش از آن هم نمی‌دانست فرزندش کجا نگهداری می‌شود چون هر زمان برای دیدار با او از کرمانشاه به تهران می‌رفت، این دیدارها به طور مخفیانه برگزار می‌شد. به طوری که "با یک خودرو می‌آمدند" و آنها را برای ملاقات با پسرشان به یک "ساختمان" می‌بردند که محل نگهداری اصلی شهرام امیری نبوده است. این گفت‌وگو را اینجا بشنوید.

شهرام امیری چه می‌گفت؟

در تیرماه ۱۳۸۹، اوایل افشای این ماجرا، از آقای امیری چند ویدئوی متناقض منتشر شد. در یکی از ویدئوها که تلویزیون ایران هم آن را پخش کرد، او مدعی شد که توسط آمریکایی‌ها و عربستانی‌ها ربوده شده اما او موفق شده که از دست آنان فرار کند.

او در این ویدئو می‌گفت که در شهر مدینه دزدیده شده است: "ربایندگان من را به خانه‌ای در نقطه نامعلومی در عربستان بردند و در این خانه به من داروی بیهوشی تزریق کردند و وقتی به هوش آمدم، در یک هواپیمای پهن پیکر عازم آمریکا بودم."

در همان زمان، یک ویدئوی دیگر از آقای امیری منتشر شد که در آن گفته بود هدفش از انتشار آن پیام پاسخ دادن به شایعه‌ها است. در این ویدئو گفته بود که پژوهشگر فیزیک بهداشت است و در زمینه حفاظت در برابر اشعه تحقیق می‌کند و به منظور ادامه تحصیل و گرفتن درجه دکترا در همین رشته به ایالات متحده آمده است و در نظر دارد پس از پایان تحصیلات خود، "اگر امکان بازگشت در امنیت" وجود داشته باشد، نتیجه کار خود را در اختیار ایرانیان و سایرین قرار دهد.

ایران درباره شهرام امیری چه می‌گفت؟

ایران مدعی شده بود که آمریکا با همدستی عربستان آقای امیری را دزدیده است.

وزارت خارجه ایران اعلام کرده بود که اسنادی را درباره ربودن شهرام امیری کارشناس هسته‌ای ایرانی توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) به سفارت سوئیس در تهران تحویل داده است.

منوچهر متکی، وزیر خارجه وقت ایران هم با استناد به یکی از ویدئوهایی که از آقای امیری منتشر شده بود، گفته بود اینکه مشخص شده است آقای امیری در آمریکا به سر می‌برد، نشانه "بارز بی‌صداقتی" برای آمریکاست. بعد از بازگشت آقای امیری به ایران، معاون وزیر خارجه ایران برای استقبال از او به فرودگاه رفت.

حق نشر عکس null

واکنش آمریکا چه بود؟

آمریکا ادعای ربودن آقای امیری را رد کرده بود.

هیلاری کلینتون، وزیر وقت امور خارجه آمریکا، گفته بود که شهرام امیری به میل خود به این کشور سفر کرده بود و پس از زندگی آزادانه در آن، به اختیار خود می‌توانسته ایالات متحده را ترک کند.

یک مقام آمریکایی هم به شرط افشا نشدن نامش در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی ادعا کرده بود که آقای امیری اطلاعات مهمی در اختیار سازمان سیا قرار داده است.

به گفته این مقام امنیتی، آقای امیری بدون خانواده به آمریکا رفته بود اما بعد از مدتی خواهان دیدار آنها شد و به گفته این مقام آگاه با "دروغگویی درباره آنچه رخ داد" راه نامناسبی برای این کار انتخاب کرد.

روزنامه واشنگتن پست هم در گزارشی به نقل از یک مقام مطلع مدعی شده بود که سازمان سیا، بیش از پنج میلیون دلار به آقای امیری داد تا او در ازای آن، اطلاعاتی در مورد برنامه هسته‌ای ایران در اختیار این سازمان قرار دهد.

به نوشته واشنگتن پست، شهرام امیری ملزم به پس دادن این پول نبود اما بعد از قطع آنچه مقام‌های آمریکایی همکاری قابل توجه او با سیا خوانده‌اند، او ممکن بود نتواند به این پول دسترسی داشته باشد.