BBC Persian

صفحه نخست > وبلاگ ها

توافق ۵+۱ و ایران بیانیه است یا معاهده بین‌المللی؟

Facebook Twitter Google+
به روز شده:  10:47 گرينويچ - سه شنبه 24 دسامبر 2013 - 03 دی 1392

بهمن آقایی دیبا

کارشناس حقوق بین الملل

جمهوری اسلامی ایران و وزرای ۱+۵ در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ در ژنو قراردادی را به منظور شروع فصلی تازه در زمینه فعالیت‌های هسته ای ایران امضا کردند. این قرارداد به نامهای مختلفی از سوی منابع مختلف نامگذاری شده است.

سند این توافق به نام "طرح اقدام مشترک" نامگذاری شده است. سوالی که پیش می آید این است که این سند از نظر حقوقی چه جایگاهی دارد؟ آیا این بیانیه در حقوق بین الملل یک عهدنامه محسوب می شود؟

محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در گزارش خود به مجلس ایران از این سند بعنوان یک "توافقنامه"، "تفاهم نامه"،"توافقنامه اصولی" نام برد. کاخ سفید نیز در توصیف سند توافق ایران و گروه ۱+۵ آن را "توافقنامه" خوانده است.

جان کری، وزیر امور خارجه امریکا از آن به عنوان "توافق هسته ای" نام می برد. سخنگوی کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا هم آن را "توافقنامه" نامیده است.

برای فهم اینکه سند یک مذاکره و توافق بدون توجه به نامی که به آن می دهند، یک معاهده الزام آور بین المللی است یا نه بهترین کار تطابق آن با "معاهده وین درحقوق معاهدات" است.

معاهده وین در حقوق معاهدات مصوب ۲۳ می ۱۹۶۹ که به عنوان "معاهده معاهدات" مشهور است، در بخش سرآغاز خود تعریفی از معاهده ارائه می دهد.

بند دوم این معاهده تصریح می کند که "معاهده صرف نظر از عنوان خاصی کهبه آنمی دهند، عبارت است از یک توافق بین المللی که بین دو یا چند کشور به صورت کتبی منعقد شده باشد."

نگاهی اجمالی به سند ژنو نشان می دهد که این سند دارای تمام شاخص ها و عناصر تعریف معاهده است. امضای یک عهدنامه در حقوق بین الملل پیامدهای بسیار جدی تری از امضای یک توافق یا یادداشت تفاهم دارد.

با این حال، به منظور جلوگیری از لزوم تصویب این سند در مجالس کشورهای توافق کننده، کشورهای عضو گروه ۱+۵ شیوه ای در پیش گرفته اند که این سند یک معاهده نباشد. این اقدام دست کم برای ایران اولویت داشت تا لزومی به تصویب مفاد این توافق در مجلس شورای اسلامی نباشد.

در سال ۱۹۸۱گروگانگیری کارکنان سفارت آمریکا در ایران توسط گروهی که دانشجویان که "پیرو خط امام" نام داشتند منجر به مذاکراتی شد که نتیجه آن انعقاد توافقی در الجزایر برای آزادی گروگان ها و تاسیس دیوان دادرسی ایران –آمریکا در لاهه شد که هنوز نیز فعال است.

گروه های مذاکره کننده به خصوص با اصرار طرف ایرانی (مطابق معمول مذاکره کنندگان ایرانی بیشتر نگران واکنش های داخلی در درون کشور خود بودند تا واکنش گروه هایی که با آنها مذاکره می کردند) این سند را به نام "بیانیه الجزیره" خواندند اما این "بیانیه" همه مشخصات یک "معاهده" را دارد.

با توجه به ملاحظات سیاسی، این "بیانیه" برای تصویب به مجلس ایران و کنگره آمریکا احاله نشد اما بعدها برخی از مقامات رسمی ایران این بیانیه را ننگین تر از قرارداد ترکمنچای خواندند که بین ایران و روسیه در سال ۱۸۲۸ بسته شد و به موجب آن بخش هایی از خاک ایران به قلمروی روسیه اضافه شد.

همچون بیانیه الجزایر، به نظر می رسد که سند ژنو تمام شرایط یک معاهده را دارد. هر چند این سند "طرح اقدام مشترک" نامیده شد اما تعهدات مهمی برای هر دو طرف توافق ایجاد می کند و بنابر عهدنامه وین در چارچوب معاهدات حقوق بین الملل است.

با توجه به مسائل عنوان شده و قوانین ایران به نظر می رسد که توافق نامه ژنو به عنوان یک معاهده بین المللی، نیاز به تصویب مجلس دارد.

ارسال به شبکه های اجتماعی

Email Balatarin Del.icio.us Facebook Google+ Twitter