BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 15:49 گرينويچ - دوشنبه 13 دسامبر 2004
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
موانع پژوهش در ايران
 

 
 
تحقيقات
واژه تحقيقات تا سال گذشته تعريف مشخصی نداشت و هر کسی بنا بر سليقه تعريفی از آن ارائه می داد.
هفته آخر آذرماه در ايران به نام هفته پژوهش نامگذاری شده است و از شش سال پيش هر ساله برنامه های گسترده ای در سطح ملی برگزار می شود، به اين اميد که فرهنگ پژوهش نهادينه شود و مردم و مسئولان نقش و اهميت پژوهش را بيشتر دريابند.

در اين هفته وزارتخانه ها، دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتی با تجليل از پژوهشگران برتر، برگزاری نمايشگاه ها و بازديد از مراکز پژوهشی به ارزيابی وضعيت پژوهش در ايران می پردازند در حاليکه بخش پژوهش با مشکلات و موانع بسياری روبروست و با وضعيت مطلوب فاصله بسيار دارد و به عقيده صاحبنظران، بخشی از اين مسئله به ديدگاه مسئولان کشور بر می گردد.

رضا منصوری، معاون پژوهشی وزارت علوم، تحقيقات و فناوری از ضعف پژوهش در ايران انتقاد کرده است.

آقای منصوری به نشريه تحقيقات و فناوری، وابسته به مرکز تحقيقات و سياست علمی کشور گفته است "در کشور اعتقاد به پژوهش ضعيف است در سطوح عالی کشور از مجلس گرفته تا دولت. وقتی درباره تحقيقات تصميمی گرفته شود پايدار نيست. امروز يک تصميم، فردا تصميمی ديگر."

وی سه سال و نيم پيش و قبل از تصدی سمت فعلی خود که در دانشگاه صنعتی شريف، فيزيک تدريس می کرد، همين انتقادها را نسبت به وضعيت تحقيقات ابراز داشته بود.

آقای منصور اکنون می گويد "تصوير گذشته هيچ تغييری نکرده فقط ابهام ها بر طرف و همه چيز شفاف‌تر شده است."

نخستين مرکز تحقيقاتی

نخستين مرکز تحقيقاتی در ايران سال ۱۳۰۷ راه اندازی شده است اما کار تحقيقاتی از سال ۱۳۷۰ شروع و برای اولين بار بودجه مشخصی به اين موضوع اختصاص داده شد.

علاوه بر اين، واژه تحقيقات تا سال گذشته تعريف مشخصی نداشت و هر کسی بنا بر سليقه تعريفی از آن ارايه می داد.

وزارت علوم، تحقيقات و فناوری با همکاری سازمان مديريت و برنامه ريزی می کوشد اعتبارات تحقيقاتی را شفاف و منطقی کند اما پيش بينی می شود به دليل مشکلات پيچيده اداری اين برنامه سه چهار سال ديگر به نتيجه برسد.

مساله ديگر، تقسيم اعتبارات بين واحدهای پژوهشی است که به عقيده صاحبنظران از منطق روشنی برخوردار نيست.

وزارت علوم، با همکاری سازمان مديريت و برنامه ريزی، می کوشد اعتبارات تحقيقاتی را شفاف و منطقی کند اما پيش بينی می شود به دليل مشکلات پيچيده اداری اين برنامه سه چهار سال ديگر به نتيجه برسد.

بودجه تحقيقات در ايران بسيار اندک است و بسياری از پژوهشگران ايرانی را به ماندن و کار کردن در داخل کشور ترغيب نمی‌کند. به عقيده کارشناسان، اين بودجه در حدی است که دانشگاه‌ها و مراکز تحقيقاتی خودشان را سرپا نگه دارند.

توزيع بودجه تحقيقات

بودجه تحقيقاتی کشور حدود ۶۰۰ ميليارد تومان است که حدود ۲۰ درصد آن در اختيار دانشگاه‌ها و مراکز تحقيقاتی قرار می‌گيرد و ۸۰ درصد بقيه در اختيار دستگاه‌های اجرايی است.

بيش از ۱۰۰ دانشگاه و ۵۰ مرکز تحقيقاتی مستقل و تعدادی مراکز تحقيقاتی دانشگاهی وجود دارد که بايد با ۱۲۰ ميليارد تومان بودجه به کارشان ادامه دهند.

به عقيده صاحبنظران، اين بودجه در حدی است که فقط به حقوق پژوهشگران می‌رسد. نمی توان روی اين بودجه حساب باز کرد و پژوهشگران هم نمی‌توانند کاری جدی انجام دهند.

اکثر اين صاحبنظران عقيده دارند هنوز عزم ملی برای پژوهش در کشور وجود ندارد و تحقيق و پژوهش جدی گرفته نمی شود که نمونه آن سهم تحقيقات در بودجه سالانه است.

قرار بود در طول سه برنامه توسعه پنج ساله، بودجه پژوهش به ۵/۲درصد توليد ناخالص داخلی برسد اما هنوز به ۸/۰ نرسيده است.

فرار مغزها

با اين وضعيت آيا می‌توان نيروهای متخصص را در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتی نگهداشت و آنها را به کار در داخل کشور ترغيب کرد؟

آقای منصوری می گويد: "به همين دليل خيلی‌ها از کشور می‌روند. اين افراد نمی‌توانند در کشور زندگی کنند نه به خاطر اين که رفاه ندارند بلکه نمی‌توانند فکر و ايده خود را عملی کنند."

 عمده‌ترين نياز محقق امکان کار است که اگر ما به او ندهيم او اينجا نمی‌ماند. بهترين ماشين، بهترين خانه خوب است اما محقق در درجه اول محيط کار خوب می‌خواهد.
 
رضا منصوری معاون پژوهشی وزارت علوم

به گفته وی، "عمده‌ترين نياز محقق امکان کار است که اگر ما به او ندهيم او اينجا نمی‌ماند. بهترين ماشين، بهترين خانه خوب است اما محقق در درجه اول محيط کار خوب می‌خواهد."

پژوهشگران، محيط کاری نامناسب، قوانين ناکارا و امکانات محدود را از جمله مشکلات بخش تحقيقات در ايران می دانند و معتقدند تا زمانی که اين مشکلات حل نشود فرار مغزها ادامه خواهد داشت.

ايران در صدر فهرست جهانی فرار مغزها قرار دارد و به نظر می رسد با وضع موجود امکان حفظ نيروهای متخصص چندان هم آسان نخواهد بود.

معاون پژوهشی وزير علوم می گويد: "ما در حال از دست دادن اين نخبگان هستيم به همين جهت در ده يا بيست سال آينده مديران با کفايتی نخواهيم داشت و اين برای کشور خطرناک است. اين که ما کاری نمی‌کنيم که جوانان در کشور بمانند خيانتی است به نسل‌های آينده کشور."

مسير آينده

با وجود مشکلاتی که بخش تحقيقات کشور با آن روبروست وزارت علوم سعی دارد با اجرای برنامه های گسترده و تعيين اولويت ها سمت و سوی آينده تحقيقات در ايران را روشنتر کند.

دو تيم از متخصصان با مطالعه چند ساله دو سند ملی در زمينه نانو فناوری(نانوتکنولوژی) و زيست فناوری(بيوتکنولوژی) تهيه کرده اند که بخش عمده ای از پژوهش کشور را ساماندهی خواهد کرد.

سند زيست فناوری به تصويب دولت رسيده و مراحل اجرايی آن آغاز شده است و در صورت تصويب سند نانو فناوری، بخشی از فعاليت های پژوهشی سامان خواهد يافت.

بودجه پيش بينی شده برای برنامه پنج ساله نانو فناوری حدود ۲۰۰ ميليارد تومان است و پژوهشگران می گويند قابليت جذب اين بودجه وجود دارد.

برای اجرای برنامه پنج ساله زيست فناوری، ۲۴۰ ميليارد تومان بودجه پيش بينی شده است و به اين ترتيب گستره فعاليت پژوهشگران ايرانی که در زمينه های کشاورزی و پزشکی به تحقيق و پژوهش در زمينه زيست فناوری مشغولند، افزايش می يابد.

کارشناسان عقيده دارند که تخصص و تجربه در اين زمينه وجود دارد و با اختصاص بودجه مناسب، ايران می تواند فعاليت های خود را گسترش دهد.

بودجه پيش بينی شده برای برنامه پنج ساله نانو فناوری حدود ۲۰۰ ميليارد تومان است و پژوهشگران می گويند قابليت جذب اين بودجه وجود دارد.

فناوری جديد

بر اساس گزارش های منتشر شده، ايران در زمينه تحقيقات نانو، در رتبه پانزدهم دنيا قرار دارد و آقای منصوری گفته است "چون هنوز کسی در اين زمينه کار نکرده، ما پانزدهم هستم و حفظ اين رتبه کار سختی است. برنامه اين است که در ۲۰ سال آينده حتما جز ۳۰ کشور دنيا باشيم."

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، حدود ۳۰ نفر متخصص در زمينه نانو در کشور وجود دارد که يا مستقيما در اين زمينه‌ها کار کرده‌اند يا خيلی سريع می‌توانند تخصصشان را به اين زمينه‌ها منتقل کنند.

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، حدود ۳۰ نفر متخصص در زمينه نانو در کشور وجود دارد که يا مستقيما در اين زمينه‌ها کار کرده‌اند يا خيلی سريع می‌توانند تخصصشان را به اين زمينه‌ها منتقل کنند.

راه اندازی آزمايشگاه نانو فناوری، تجهيز دو پژوهشکده، اجرای ۱۲۰ پروژه تحقيقاتی و تربيت نيروی انسانی متخصص با راه اندازی دوره دکترا از جمله هدف های اوليه برنامه نانو فناوری اعلام شده است

برخی صاحب نظران با تدوين و اجرای اين برنامه ها مخالفند و می پرسند، چرا فناوری اطلاعاتی يا IT در اولويت قرار نگرفته است؟

آقای منصوری گفته است:" اين مفاهيم جديد‌تر از فناوری اطلاعاتی است و اين فناوری خيلی سريع رشد کرده و ما هم بسيار دير شروع کرديم. در حالی که نانو تازه در حال شروع شدن است و ما الان سوار قطاری می ‌شويم که هر لحظه ممکن است راه بيفتد. اگر ده سال ديگر شروع کنيم همان بلايی سر ما می‌آيد که سر فناوری اطلاعاتی در کشور آمده است. بنابر اين اصرار داريم که در زمينه‌ای وارد شويم که دنيا با ما در حال وارد شدن است."

به گفته معاون پژوهشی وزير علوم، در زمينه نانو ۳۰ نفر، زيست ‌فناوری ۱۰۰۰ نفر و فناوری اطلاعاتی کمتر از ۱۰ نفر متخصص داريم و مدعی زياد داريم اما کسانی که بتوانند يک تيم تحقيقاتی را هدايت کنند بسيار کم هستند.

 
 
سايت های مرتبط
 
بی بی سی مسئول محتوای سايت های ديگر نيست
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران