زنان و آبیاری مشارکتی در تاجیکستان

انستیتوی بین‌المللی مدیریت آب (IWMI) که مقرش در سریلانکا است، با کمک مالی اداره توسعه بین‌المللی آمریکا یا USAID پژوهشی را درباره آبیاری مشارکتی در تاجیکستان انجام داده است که براساس آن نپیوستن زن‌ها به انجمن‌های مصرف‌کنندگان آب باعث می‌شود که زنان کشاورز آب کافی برای مزارع خود دریافت نکنند. اما برخی زنان قالب‌ها را می‌شکنند و به مشکل کم‌آبی رسیدگی می‌کنند.

به دیدار زنی در جنوب تاجیکستان رفتم که یکی از ۱۳ مدیر زن انجمن‌های مصرف‌کنندگان آب در این کشور است.

اوغولای عبدالله‌آوا مزارعی را به من نشان داد که نهال‌های پنبه آن از کمبود آب و گرمای شدید خشک شده‌اند.

در دهستان "خلیورد" ناحیه بلخی، در جنوب تاجیکستان، ۱۳۴ هکتار مزرعه پنبه محتاج آب است.

اوغولای عبدالله‌آوا، رئیس انجمن مصرف‌کنندگان آب "آبچه کاران"، می‌گوید: "زندگی مردم اساسا کشاورزی است. نرسیدن آب به همه خانواده‌هایی که در این جا به کشت و کار مشغولند تأثیر منفی می‌رساند."

"آبچه کاران" یکی از نُه انجمن مصرف کنندگان آب در این ناحیه است. اعضای آن ۲۴۰۰ هکتار زمین دارند. انجمن را خود کشاورزان مدیریت می‌کنند. هر کشاورز سالی معادل پنج و نیم دلار حق عضویت می‌دهد.

خرج آب مصرف شده به هر هکتار زمین با توجه به نوع محصول سالی از چهار تا ۲۰ دلار است.

مدیریت انجمن‌های مصرف کنندگان آب عمدتا با مردهاست. در تاجیکستان تنها ۱۳ زن این انجمن‌ها را رهبری می‌کنند. اوغولای عبدالله‌آوا یکی از آنهاست.

این انجمن شامل بیش از ۵۰۰ واحد کشاورزی است، ۳۰ درصد آنها با کم‌آبی روبرو هستند. به گفته اوغولای عبدالله‌آوا، رئیس انجمن مصرف کنندگان آب "آبچه کاران"، "آب خون زمین است. اگر آب نباشد، محصول پست می‌شود."

اوغولای عبدالله‌آوا مزارعی هم دارد. پارسال از فروش پنبه چهار رأس گاو خرید. آنها را پرورش می‌کند، تا بتواند بعدا با پول بیشتری بفروشد. دامادش به او کمک می‌کند. یگانه پسرش در روسیه است. سه دخترش از سهام داران مزارعش هستند.

خانم عبدالله‌آوا تأسیس انجمن‌های مصرف کنندگان آب را برای استفاده مؤثر از آب مهم می‌داند: "یک اتحادیه، یک گروه مردمی که برای حل مشکلاتشان متحد شده‌اند. ما به مردم همین طور توضیح می‌دهیم که به تو رئیس حکومت یا شورای دِه آب نمی‌دهد، تو خودت آب را می‌‌آوری و خودت استفاده می‌کنی، اگر کافی باشد، به همسایه‌ات می‌دهی."

تاجیکستان کشوری کوهستانی است و سرشار از ذخایر آب. اما مدیریت غیرموثر آب از چالش‌های عمده در این کشور است.

پژوهش انستیتوی بین‌المللی مدیریت آب در میان دو هزار خانواده و دو هزار واحد کشاورزی در جنوب تاجیکستان انجام شده است. براساس این پژوهش، افزون بر تغییرات اقلیمی، مهاجرت مردان هم مشکلاتی برای عرصه کشاورزی تاجیکستان ایجاد کرده است.

دکتر سومیهَ بالَسوبرَمَنیَه، پژوهشگر ارشد انستیتوی بین‌المللی مدیریت آب دراین زمینه گفت: "حالا ۵۶ درصد کارگران مزارع تاجیکستان زنان هستند. به جز تأمین آب خانواده، مزارع را هم آنها آب می‌دهند. این قبلاً کار مردان بود. آبیاری مزارع بیشتر شبانه صورت می‌گیرد، اما زنان شب‌هنگام بیرون نمی‌روند، چون احساس خطر می‌کنند. در نتیجه، مزارع زیادی از آب محروم می‌شوند."

طبق این پژوهش، آموزش شیوه‌های استفاده صرفه جویانه از آب برای کشاورزان به رفع کم‌آبی کمک می‌کند. در مناطقی که چنین دوره‌هایی برگزار شده است، اختلاف بر سر توزیع ذخایر آب کمتر مشاهده می‌شود.

اوغولای عبدالله‌اوا برای رفع کم‌آبی از برنامه جهانی غذا بیش از یکصد هزار دلار کمک بلاعوض گرفته است. با این پول ترانسفرماتور، ژنراتور، پُمپ و لوله خریده، می‌خواهد ۱۳۴ هکتار زمین را شاداب سازد. هدفی که او و روستائیان دیگر را متحد کرده است.