انتخابات اسرائیل؛ گرهی که به‌دست لیبرمن باز می‌شود؟

حق نشر عکس Getty Images
Image caption آویگدور لیبرمن که در دولت‌های مختلف بنیامین نتانیاهو وزارت‌خانه‌های مهمی چون خارجه و دفاع را در اختیار داشت

اگر انتخابات زودهنگام اسرائیل تا کنون یک بازیگر اصلی داشته باشد، آن یک نفر آویگدور لیبرمن است. رهبرحزب دست راستی "اسرائیل خانه ما" که امتناعش برای ائتلاف با لیکود پس‌ از پیروزی در انتخابات پنج ماه پیش باعث‌ شد که دولت شکل‌نگیرد، بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر را در بن‌بستی قرار داد که چاره‌ای جز برگزاری‌ مجدد انتخابات نداشت.

آقای لیبرمن که در دولت‌های مختلف بنیامین نتانیاهو وزارت‌خانه‌های مهمی چون خارجه و دفاع را در اختیار داشت، کم‌کم به رقیب اصلی او تبدیل شد. هر چند حزب او نمی‌تواند آن‌قدر رای بیاورد که مامور به تشکیل دولت شود، اما به عنوان یکی از احزاب فرعی به اندازه‌ای کرسی دارد که بتواند نقش اساسی در تشکیل دولت ائتلافی داشته باشد.

شمارش اولیه تاکنون آرا نشان می‌‍دهد که حزب لیبرمن که در انتخابات آوریل امسال پنج کرسی در کنست به دست آورد، احتمالا در این دوره ۹ نماینده خواهد داشت. در این صورت ترفند او برای آزمایش بختش در انتخابات جواب داده است. حالا او با این ۹ کرسی تعیین‌کننده ترکیب دولت بعدی اسرائیل خواهد بود.

هر کدام از دو جناح اصلی رقیب در این انتخابات یعنی لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو و ائتلاف آبی‌وسفید به رهبری بنی گانتس و یائیر لپید که پیروز شوند، برای تشکیل دولت به لیبرمن نیاز دارند.

اما حتی اگر نتانیاهو دوباره مامور تشکیل دولت شود، با اتئلاف با حزب لیبرمن هم قادر به تشکیل دولت نخواهد بود. لیبرمن گفته که فقط از یک دولت سکولار حمایت می‌کند و یکی از شروط او برای حضور در هر دولتی، حضور نداشتن احزاب مذهبی یهودی در آن دولت است، احزابی که رای کمی به دست نیاورده‌اند و نتانیاهو برای تشکیل دولت ائتلافی دست راستی نیاز به حضور آنها دارد.

یکی از خواسته‌های اصلی احزاب مذهبی یهودی حذف سربازی اجباری برای طلبه‌های دینی است، خواسته‌ای که دلیل اصلی مخالفت آویگدور لیبرمن با این احزاب است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption بنی گانتس گفته بود که هدفش از حضور در انتخابات پایین کشیدن نتانیاهو از قدرت است

آقای لیبرمن گفته که حاضر نیست با احزاب مذهبی یهودی و همین‌طور لیست متحد (عرب‌ها) در یک دولت بنشیند.

اگر جناح آبی‌وسفید پیروز و مامور تشکیل دولت شود، باز نقش لیبرمن برای تشکیل دولت برجسته می‌شود. فقط در صورت ائتلاف دو‌ جناح اصلی در صورتی که در مجموع بیشتر از ۶۱ کرسی به دست آورده باشند، حزب لیبرمن و ‌احزاب تندرو دست راستی دیگر از بازی قدرت کنار گذاشته می‌شوند که احتمال‌ آن‌ کم است. به این دلیل که رهبران هر دو جناح اصلی گفته‌اند که حاضر به ائتلاف با دیگری نیستند.

آقای لیبرمن گفته است که فقط از یک دولت فراگیر وحدت ملی حمایت می‌کند؛ دولتی که با حضور لیکود، آبی و سفید و اسرائیل خانه ما تشکیل شود. البته هدفش تشکیل این دولت‌ بدون حضور شخص نتانیاهو و احزاب مذهبی است، اما با آنکه نقشی سرنوشت ساز در این معادله دارد، شاید نتواند به همه خواسته‌هایش برسد.

البته بنی گانتس صراحتا پیش از انتخابات گفته بود که هدفش از تشکیل دولت کنار گذاشتن نتانیاهوست و فقط در صورتی حاضر به ائتلاف با لیکود است که نتانیاهو کناره‌گیری کند، اتفاقی که بعید به نظر می‌رسد و ممکن است تکلیف دولت آینده اسرائیل به زودی و با اعلام نتایج انتخابات ۱۷ سپتامبر روشن نشود.

ولی اگر این ائتلاف و دولت وحدت ملی شکل نگیرد، تنها یک راه دیگر باقی می‌ماند و آن برگزاری سومین انتخابات است؛ چیزی که برخلاف بار قبل مورد حمایت آویگدور لیبرمن و حزبش نیست؛ چون باز هم نتیجه‌ای بهتر از چیزی که این بار به دست آمده نخواهد داشت.

بر اساس شمارش اولیه آرا دو جناح اصلی هر کدام ۳۲ کرسی به دست آورده‌اند که به هیچکدام از رهبران این جناح‌ها اولویت تشکیل دولت نمی‌دهد.

اگر نتیجه نهایی مانند نتایج اولیه باشد و دو جناح اصلی به اندازه هم رای آورده باشند، دیگر هیچ کسی حرف اول را نخواهد زد و اگر بخواهند مانع برگزاری انتخابات سوم شوند، همه باید کمی از خواسته‌ها و آرزوهای‌شان کوتاه بیایند.

دولت وحدت ملی

دست کم چهار بار دیگر نتیجه انتخابات اسرائیل به تشکیل دولت وحدت ملی‌ انجامیده است؛ دولتی که با ائتلاف دو جناح اصلی رقیب تشکیل شده است.

طولانی‌ترین و مهم‌ترین دولت وحدت ملی در سال ۱۹۸۴ تشکیل شد زمانی اسحاق شامیر، رهبر لیکود و شیمون پرز، رهبر جناح چپ میانه‌رو به توافق رسیدند که دوره چهار ساله نخست‌وزیر را بین خود تقسیم کنند و هر کدام دو سال ریاست دولت را در دست گیرند.

تا کنون در بیش از هفت دهه تاریخ اسرائیل هیچ حزبی به تنهایی موفق نشده که دولت تشکیل دهد. هیچگاه تعداد آرای یک حزب به ۶۱ کرسی (تعداد کرسی کنست ۱۲۰ تاست) نرسیده است. همیشه دولت‌های ائتلافی تشکیل داده شده است.

نخست‌وزیران اسرائیل در بسیاری از مواقع مجبور شده‌اند وزارت‌‌خانه اصلی دولت‌شان یعنی دفاع و وزارت‌خارجه را در اختیار رهبران حزب مخالف قرار دهند و برای پیشبرد اهداف‌شان با مانع در دولت خودشان روبرو شوند.

معمولا نیز دولت‌هایی که با ائتلافی اینگونه تشکیل می‌شوند، سریعا به اختلاف نظر می‌رسند و نهایتا کار به خروج اعضای حزب مخالف یا برگزاری انتخابات زودهنگام می‌کشد.

این بار نیز به نظر می‌رسد اگر دولت وحدت ملی تشکیل شود، آن‌قدر اختلاف بین اعضایش وجود خواهد داشت که برگزاری انتخابات زودهنگام دیگری را در پی داشته باشد. اما اکنون شرط اول این است که رقبای اصلی بتوانند سر یک میز بنشینند.