کتائب حزب‌الله عراق چیست؟

کتائب حزب‌الله حق نشر عکس Getty Images

حملات هوایی آمریکا به مواضع یک گروه شبه‌نظامی در عراق و سوریه بار دیگر نام حشد شعبی و از آن بیش‌تر کتائب حزب‌الله را در رسانه‌ها مطرح کرده است. کتائب حزب‌الله چه گروهی است و چرا هدف وزارت دفاع آمریکا قرار گرفت؟

یکی از تشکیلات شبه نظامی شیعه در عراق کتائب حزب‌الله است؛ سازمانی که هسته اولیه آن در سال ۲۰۰۳ میلادی شکل گرفت اما چهار سال بعد با ظهور داعش فعالیت نظامی‌اش را رسمی و علنی آغاز کرد.

واژه کتائب در عربی به معنی گردان‌ها است. این تشکیلات که حوزه فعالیتش عراق و سوریه است، از سوی حکومت ایران تامین مالی و نظامی می‌شود. ایالات متحده آمریکا از سال ۲۰۰۹ این گروه شبه نظامی را در فهرست تحریم قرار داده است.

کتائب حزب‌الله را می‌توان ستون اصلی حشد‌ شعبی دانست؛ نیرویی شبه‌نظامی که از آن به عنوان "بسیج مردمی" یاد می‌شود و در سال ۲۰۱۴ تشکیل شد. کتائب حزب‌الله ماموریت خود را چنین تعریف می‌کند: "اولین هدف ما شکست طرح آمریکا در منطقه، به‌واسطه شکست اشغال‌گری و اخراج تحقیرآمیزشان از عراق بوده و هست."

دبیرکل تشکیلات هاشم حیدری است که معاونت فرهنگی حشد شعبی را هم عهده‌دارست اما فرماندهی این شبه‌نظامیان به لحاظ سازمانی برعهده جمال جعفر ابراهیم ملقب به ابومهدی مهندس است. به روایت خبرگزاری تسنیم نزدیک به سپاه پاسداران، او ۶۵ ساله و زاده پدری عراقی و مادری ایرانی در بصره است. ابومهدی مهندس که دولت آمریکا او را "تروریست جهانی" نامیده، متهم به تهدید صلح و ثبات در عراق است.

ابومهدی مهندس به تهران رفت و آمد دارد و خبرهای مربوط به سفر او، دبیرکل کتائب حزب‌الله و نیروهای حشد شعبی در رسانه‌های نزدیک به نهادهای امنیتی- نظامی ایران منتشر می‌شود. حکومت ایران تمایل دارد که نشان دهد در عراق و سوریه مانند جنوب لبنان بازوی شبه‌نظامی دارد.

وزارت خرانه‌داری ایالات متحده آمریکا هفتم فوریه ۲۰۰۹ در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که فرمانده کتائب حزب‌الله "در آغاز دهه ۸۰ میلادی در بمب‌گذاری سفارت‌‌‌های غربی در کویت دست داشته و اقدام به ترور امیر کویت کرده بود. ابومهدی مهندس غیابی در کویت به این جرایم محکوم شده است". این انفجارها در سال ۱۹۸۳ در سفارت‌های آمریکا و فرانسه در کویت منجر به جان باختن شش تن و زخمی شدن ۹۰ نفر شد.

حق نشر عکس FARS
Image caption ابومهدی مهندس در کنار قاسم سلیمانی در تهران - سال ۱۳۹۶

قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران خود را "سرباز" ابومهدی مهندس نامیده است. این در حالی است که فرمانده عملیات‌های برون‌مرزی سپاه در عراق صاحب نفوذ بوده و در میان گروه‌های شیعه و دولت مستقر مرجع و نماینده حکومت ایران است.

دولت دونالد ترامپ، نیروی قدس سپاه پاسداران را پشتیبان گروه‌هایی در خاورمیانه می‌داند که از نگاه آمریکا "تروریستی" هستند. آمریکا می‌گوید کتائب حزب‌الله در حمله به نیروهای ائتلاف در عراق، بارها برای ایران نقش نیابتی ایفا کرده است.

کتائب حزب‌الله و در تصویری بزرگ‌تر حشد شعبی رابطه مستقیم با ایران را تکذیب نکرده‌اند. ابومهدی مهندس پیش‌تر گفته بود: "نیروهای بسیج مردمی از حمایت مستقیم و اساسی ایران برخوردارند و این اقدام به درخواست دولت عراق انجام می‌شود". در نقل قول دیگری که رسانه‌های ایران آن را بازتاب داده‌اند او گفته "همان‌طور که عربی زبان قرآن است، زبان فارسی هم، زبان انقلاب است".

حق نشر عکس UGC
Image caption تصویری از وب سایت رسمی کتائب حزب‌الله

از سقوط حکومت صدام حسین در سال ۲۰۰۳ میلادی، نفوذ ایران در عراق به‌تدریج افزایش یافته و مقامات ایران روابط نزدیکی را با سیاستمداران شیعه رقم زده‌اند.

اتهام نفوذ ایران در دولت عراق در شعارهای اعتراض‌های اخیر این کشور بازتاب داشت و معترضان عراقی که اکثرا جوان هستند، ایران را در فساد و ناکارآمدی دولت سهیم می‌دانند. آتش‌زدن کنسولگری‌های ایران، نشانه این خشم از سیاست‌های تهران بود.

مایک پومپئو، وزیر خارجه ایالات متحده آمریکا، ایران را متهم به پشتیبانی از یک سلسله حملات به نیروهای ائتلاف در عراق کرده و در این رابطه هشدار داده بود که هر حمله‌ای به آمریکا یا متحدانش با پاسخ سختی رو به رو خواهد شد.

حمله هوایی به پنج موضع کتائب حزب‌الله، که دولت عراق آن را "نقض حاکمیت ملی" خود دانسته و ایران هم از آن با عنوان "مصداق بارز تروریسم" یاد کرده، پاسخی به کشته شدن یک پیمانکار غیرنظامی و زخمی شدن چهار آمریکایی در عراق بود. پس از انتشار خبر حملات یکشنبه شب، به این نکته در بیانیه وزارت دفاع آمریکا اشاره شد. آمریکا با هدف گرفتن مواضع یکی از شناخته‌ شده‌ترین گروه‌های شبه‌نظامی مورد پشتیبانی مستقیم ایران می‌گوید باید از خود و متحدانش دفاع کند.