عرضه سهام آرامکو در بورس؛ ریسک عربستان جواب می‌دهد؟

عربستان حق نشر عکس Reuters
Image caption عرضه سهام آرامکو ریسکهای خاص خودش را دارد. مهم ترین ریسکی که عرضه سهام آرامکو را می تواند در آینده تهدید کند ریسک ژئوپلتیک همچون حملات پهپادها به تاسیسات پالایشگاهی آرامکو و تداوم بحران یمن است

وابستگی اقتصاد عربستان به صادرات نفت و نوسانات قیمت نفت باعث شده تا اقتصاد این کشور با کاهش قیمت نفت دچار مشکل شود. وابستگی اقتصاد این کشور به نفت به حدی است که دولت این کشور در سالهای اخیر درصدد کاهش نقش صادرات نفت در برنامه های اقتصادی این کشور شده است. این روند پس از روی کار آمدن محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان شتاب بیشتری گرفت.

سند چشم انداز توسعه این کشور در سال ۲۰۳۰ با هدف رهایی این کشور از وابستگی به نفت تهیه شده است. در این سند با تاکید بر لزوم کاهش وابستگی به صادرات نفت تاکید خاصی برای جذب سرمایه گذاری خارجی در پروژه های این کشور شده است. هم چنین در این سند به لزوم بهره گیری از پتانسیل انرژیهای تجدید پذیر در سبد انرژی این کشور نیز تاکید شده بود. عربستان امیدوار است با اجرای سند چشم انداز توسعه هم رشد تولید ناخالص ملی افزایش یابد و هم میزان بیکاری کاهش یابد.

واگذاری سهام آرامکو

دولت عربستان برای دستیابی به اهداف سند ۲۰۳۰ نیاز مبرمی به سرمایه گذاری خارجی دارد در این راستا ضمن تسهیل شرایط سرمایه گذاری خارجی در اولین اقدام- عرضه سهام آرامکو در بورس پیش بینی شده بود. واگذاری ۵ درصد سهام آرامکو در بورسهای مهم جهانی هدف اولیه دولت عربستان بود. این روند بخاطر برخی مسائل در سیاست منطقه ای و هم چنین تحولات ژئوپلتیک بارها به تاخیر افتاد. در سال ۲۰۱۸، دولت عربستان بطور جدی فروش ۵ درصد از سهام آرامکو را مورد بررسی قرار داد تا با توجه به نوسانات قیمت نفت در آن زمان دولت عربستان منتظر بهبود نسبی قیمت نفت ماند. تا اینکه نهایتا در ماه جاری بخشی از سهام این شرکت در بورس ریاض عرضه شد.

آرامکو موفق شد در مرحله اول عرضه سهام در بورس ریاض سرمایه‌ای بالغ بر ۲۵ میلیارد و ۶۰۰ میلیون دلار جمع‌آوری کند. این میزان عرضه و فروش سهام در نوع خود رکوردی جهانی محسوب می شود. با وجود اینکه برخی کارشناسان نسبت به موفقیت طرح واگذاری سهام آرامکو تردید داشتند اما در اولین مرحله عرضه سهام تقاضا برای خرید سهام سه برابر عرضه بوده است. این در حالی است که در این مرحله فقط شهروندان عربستان و شهروندان کشور هایی که اقامت این کشور را داشتند و هم چنین شهروندان کشورهای عرب حوزه خلیج فارس مجاز به خرید سهام بودند.

عرضه سهام آرامکو ریسکهای خاص خودش را دارد. مهم ترین ریسکی که عرضه سهام آرامکو را می تواند در آینده تهدید کند ریسک ژئوپلتیک همچون حملات پهپادها به تاسیسات پالایشگاهی آرامکو و تداوم بحران یمن است. تغییرات آب و هوایی - افزایش سهم انرژیهای تجدید پذیر در سبد انرژی کشورها - کاهش قیمت نفت در کنار توجه کشورها به استفاده از نوآوری و تکنوژیهای پیشرفته در صنعت انرژی و هم چنین نفت و گاز شل آمریکا از جمله مواردی هستند که می توانند در دراز مدت سودآوری عرضه سهام آرامکو را با تردید مواجه نمایند.

برخی مقامات غربی معقتد بودند که عربستان باید پیش از عرضه سهام آرامکو نسبت به اعتماد سازی در سطح جهانی اقدام می نمود و به عقیده برخی دیگر از کارشناسان- امارات برای سرمایه گذاری این چنینی محل مناسب تری بود.

در کنار ریسکهای فوق آرامکو برای جذب سرمایه گذاران و خریداران سهام از مزیتهای مهمی بهره می گیرد که در کوتاه مدت و میان مدت می تواند اعتماد مشتریان سهام این شرکت را جلب نماید. این شرکت بطور متوسط قادر به تولید روزانه ده میلیون بشکه نفت در روز است که اگر با تولید روزانه نفت در سراسر جهان مقایسه شود این شرکت تقریبا ده درصد تولید نفت دنیا را در اختیار دارد. ظرفیت تولید نفت دیگر شرکتهای عمده نفت در قیاس با این شرکت کمتر است. هزینه تولید نفت آرامکو در قیاس با شرکتهای دیگر کمتر است. در کشورهای عمده تولید کننده نفت- مالکیت میادین نفت و گاز در اختیار چندین شرکت مختلف و یا دولت قرار دارد. اما مالکیت اکثر میادین مهم نفت و گاز عربستان در اختیار عربستان است.

در سالهای اخیر مدیران این شرکت با تغییر استراتژی این شرکت و سرمایه گذاری بیشتر در صنایع بالا دستی از قبیل پترو شیمی و پالایشگاه که ارزش افزوده بیشتری دارند. باعث گردید تا سود آن در سالهای اخیر افزایش یابد. افزایش سود آرامکو از قبل سرمایه گذاری در صنایع پتروشیمی هم چنین این امکان را برای عربستان فراهم آورده است تا سهام پالایشگاهی در کشورهای عمده مصرف کننده انرژی خریداری نماید.

عربستان با سرمایه گذاری در زیر ساختار انرژی این کشورها هم خواهان حفظ سهم خویش در بازار انرژی است و هم خواستار کنترل بازار انرژی این کشور ها است. نکته مهم تر استفاده از عنصر سرمایه گذاری برای تاثیرگذاری در سیاست خارجی و سیاست انرژی کشورهای عمده مصرف کننده انرژی است. داشتن منابع مالی بسیار باعث شده است که این شرکت بتواند در پروژه های بسیاری سرمایه گذار نماید. نمونه این سرمایه گذاریها را می توان در کشورهایی مثل چین، هند و پاکستان مشاهده کرد.

کارشناسان انرژی بر این باورند که اگر عرضه سهام آرامکو با موفقیت ادامه یابد و شرکتهای دیگر نفتی در کشورهای عضو اوپک از این خط مشی پیروی نکنند با توجه به تداوم امتیازهای آرامکو این احتمال وجود خواهد داشت که که در سالهای آینده شرکتهای نفتی منطقه و جهان به حاشیه رانده شوند. پس از عرضه اولیه نگرانی در بین برخی مشتریان از جمله مشتریان قطری نمایان شد. این افراد خواستند که بخشی از سهام خریداری شده را بفروشندی. دغدغه اکثریت خریداران سهام آرامکو این است که می خواهند بدانند که آیاس آرامکو در خدمت منافع سهامداران است یا در خدمت منافع دولت عربستان.

حق نشر عکس AFP
Image caption خالد فالح، وزیر انرژی سابق عربستان در کنار عبدالعزیز بن سلمان وزیر جدید نفت

تغییر وزیر نفت عربستان و واگذاری سهام آرامکو

ماهها قبل پیش از برکناری خالد الفالح، وزیر نفت پیشین عربستان، حوزه اختیارات او گام به گام محدودتر شد، در این بین با برکناری آقای فالح از ریاست شرکت آرامکو و تفکیک وزارتخانه صنعت و منابع معدنی از وزارت نفت، باعث شد تا حیطه اختیارات و قدرت الفالح به شدت کاهش یابد. برکناری الفالح وقتی اهمیت پیدا می کند که باید اشاره کرد همواره وزیر نفت عربستان به عنوان ریاست شرکت آرامکو انتخاب می شد.

انتخاب یاسر الرمایان، رئیس صندوق ثروت ملی عربستان فرد نزدیک به محمد بن سلمان، از سوی کارشناسان بازار انرژی اقدامی هوشمندانه تعبیر شد که باعث شد تا واگذاری سهام آرامکو در اولین اقدام با موفقیت روبرو شود. نکته مهم دیگری که کمتر مورد توجه قرار گرفته است دینامیک های بازار انرژی است یعنی بازار آزاد. برای درک موفقیت عرضه سهام آرامکو با توجه به تمامی ریسکهای موجود باید به این نکته توجه نمود که تشکیل و تشخیص ترکیدن حباب به عهده بازار آزاد است. پس از عرضه موفق اولین بخش از سهام آرامکو ارزش عرضه سهام آرامکو، از مرز ۲ تریلیون دلار گذشت. البته هنوز تا تصمیم بازارهای جهانی خیلی مانده است.

عربستان برای رسیدن به اهداف برنامه سند ۲۰۳۰ راه آسانی پیش رو ندارد این کشور نیازمند ایجاد اصلاحات ریشه ای اقتصادی است. عربستان مستعد سرمایه گذاری خارجی است به شرطی که قوانین بیشتری برای تسهیل شرایط سرمایه گذاری خارجی فراهم نماید. پروژه های این کشور از قبیل شهر هوشنمد نئوم و نیروگاههای خورشیدی می تواند این کشور به محل انتقال تکنولوژی و سرمایه تبدیل نماید. عربستان در نظر دارد تا با احداث شهر هوشنمد نئوم، بتواند رقیبی برای شهرهایی چون سنگاپور و دوبی در نزدیکی کانال سوئز ایجاد کند، و از مزایای اقتصادی و ژئوپلتیک آن پروژه بهره‌مند شود.

عرضه سهام آرامکو ۲۵ میلیارد دلار نصیب عربستان نمود تا این کشور بتواند قدمهای مستحکم تری برای رسیدن به هدف اقتصاد غیر وابسته به صادرات نفت بردارد. عربستان نیاز دارد تا با ایجاد تغییرات لازم در سیاست خارجی خویش از منازعات منطقه ای و تنشهای منطقه ای به دور باشد. دیپلماسی فعال اقتصادی به همراه دیپماسی فعال انرژی این امکان را برای عربستان فراهم خواهد کرد تا هزینه واگذاری سهام آرامکو و دستیایی به اهداف سند ۲۰۳۰ کاهش باید و این کشور بتواند طبق برنامه ریزی بتواند میزان وابستگی به صادرات نفت در بازه زمانی مشخص کاهش دهد.