قزاقستان دلواپس و حساس به مسئله اوکراین

حق نشر عکس npn
Image caption رئیس جمهور نظربایف (سمت راست) نفس رئیس جمهور روسیه ولادیمیر پوتین را از جهات مختلفی حس می کند

به گزارش ابوجلیل عبدالرسولف، بحران در اوکراین سبب شده که در قزاقستان برای عده زیادی این پرسش مطرح شود که آیا کشورشان هدف بعدی روسیه خواهد بود و اینکه در صورت تیره شدن روابط با کشور همسایه،جامعه روسی تباران این کشور آسیای مرکزی از کدام گروه حمایت خواهد کرد؟

از نظر جغرافیایی، قزاقستان در آسیای مرکزی آفتابی قراردارد. اما اگر به شمال کشور سفر کنید، سر از سیبری درمی آورید.

هوا سرد و خاکستری است و در اوایل اکتبر برف می بارد.

شهر پتروپاول، مرکز استان قزاقستان شمالی، در قرن هجدهم توسط امپراطوری روسیه که به سمت شرق در حال گسترش بود، تاسیس شد.

نام این شهر به همراه خانه های قدیمی چوبیش بازتاب نفوذ روسیه در گذشته شهر است. نیمی از جمعیت قزاقستان شمالی از اقوام روس هستند.

این مناطق هم اکنون تحت تاثیر بحران اوکراین و جنگ میان نیروهای دولتی و جدایی طلبان طرفدار روسیه، متزلزل شده است.

حق نشر عکس non
Image caption در قزاقستان شمالی در اکتبر برف می بارد

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه خود را به عنوان مدافع اقوام روس معرفی می کند و همین باعث شده که عده زیادی از خود بپرسند که آیا روسیه پس از اوکراین به سراغ قزاقستان می رود؟

چنین نگرانی هایی در حالی تشدید می شود که نه تنها احساسات ضد روسی رو به افزایش است بلکه برخی از سیاستمداران روسیه از "پس گرفتن" قزاقستان شمالی نیز سخن می گویند.

به تازگی در همایشی برای جوانان، از رئیس جمهور پوتین درباره ملی گرایی در قزاقستان شمالی سوال شد. اگر این درست باشد که تمامی سوال هایی که از آقای پوتین پرسیده می شود به دقت انتخاب و سانسور می شود، چنین پرسشی به معنی هشدار برای دولت قزاقستان به حساب می‌آید.

عدم احساس خطر

اما به نظر نمی آید که مردمی که در قزاقستان شمالی زندگی می کنند چنین نگرانی داشته باشند.

ویکتور بوندارنکو که یک استاد دانشگاه است، می گوید: "من هرگز با هیچ نوع نفرت پراکنی بر ضد روس ها مواجه نشده ام."

آقای بوندارنکو زمانی در قزاقستان متولد شده که این کشور عضو اتحاد جماهیر شوروی بوده است. او مربی ورزش بوده و ورزشکاران شوروی را آموزش می‌داده.

پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، او تصمیم گرفت که در قزاقستان بماند. او می گوید که در آنجا احساس راحتی می کند.

عده ای قصد دارند که قزاقستان را به مقصد روسیه ترک کنند اما دلیل آنها احساس خطر نیست. آنتون پوناماریوف یکی از آنهاست و انگیزه او صرفاً مالی است.

او می گوید: «شغل من ساختمان سازی است و در قزاقستان حقوق ها خیلی پایینند. به این دلیل است که می خواهم به روسیه بروم و احتمالاً برای همیشه در آنجا بمانم.»

تصویر اتحاد و یکپارچگی

حق نشر عکس non
Image caption روس های زیادی مانند استاد دانشگاه، ویکتور بوندارنکو، کاملاً احساس می کنند که قزاقستان مانند خانه خودشان است

با این وجود، گاهی شتاب زدگی در انکار هرگونه تنش میان گروه های قومی و در عوض ارائه تصویر بی عیب و نقص از شرایط حاضر می تواند اندکی هم صحنه آرایی باشد.

هنگامی که پشت تلفن به رئیس یکی از مراکز فرهنگی پتروپاول گفتم که در حال تهیه یک گزارش از زندگی روس ها در این کشورم، عصبانی شد.

در حالیکه گوشی را روی من قطع می کرد فریاد می کشید: "ما اینجا هیچ مشکلی نداریم. نیایید و دردسر درست نکنید. دیگر هم به من زنگ نزنید."

اگر خشمی هم وجود داشته باشد، عده بسیاری واهمه دارند که با گفتگو درباره آن به تنش ها دامن بزنند. شاید بحران در اوکراین است که همه را تا این اندازه حساس کرده است.

در عوض ساکنین در تلاشند تصویری یکپارچه ولی متکثر ارائه کنند.

در کنسرتی که توسط یک مرکز فرهنگی در روستای دور افتاده ای بیرون پتروپاول برگزار شده بود، دیدم که اجرا کنندگان با دیپلماسی رقص های سنتی روسی و قزاقی را در کنار هم به صحنه بردند.

"مسئله به شدت حساس"

حق نشر عکس non
Image caption شواهد نفوذ روس ها در پتروپاول همه جا هست - این ساختمان به مناسبت سیصدمین سالگرد سلسله رومانف که بر امپراطوری روسیه حکومت می کرد، در سال ۱۹۱۳ ساخته شده

دولت بدون شک بسیار نگران مسئله‌ای است که پیش تر آن را نادیده می گرفت.

به تازگی برای هرکس که خواهان تغییر مرزهای قزاقستان باشد، احکام قضایی شدیدتری در نظر گرفته شده است.

همچنین به یقین می توان گفت که بحران در اوکراین سبب شده که عده زیادی با این سوال روبرو شوند که در صورت تیره شدن روابط با مسکو، روس های قزاقستان از چه گروهی حمایت خواهند کرد.

در نظر دوسیم ستپایف که یک تحلیلگر سیاسی است "رویدادهای اوکراین برای قزاقستان درس خوبی شد."

به گفته او، این بحران کمک کرد که مردم درک کنند که قزاقستان شمالی مسئله بسیار حساسی است. البته این موضوع تنها به خاطر گروه های روسی که آنجا زندگی می کنند نیست.

حق نشر عکس non
Image caption در کنسرتی که در این مرکز فرهنگی بیرون پتروپاول برگزار شده بود، اجرا کنندگان با دیپلماسی رقص های سنتی روسی و قزاقی را در کنار هم به صحنه بردند

آقای ستپایف معتقد است که مردم منطقه، مانند بسیاری دیگر در قزاقستان، در مقابل دستگاه تبلیغاتی روسیه پذیرایی ویژه ای دارند.

او می گوید: "این بدین معنی است که اگر درگیری میان کشورهایمان رخ دهد، برخی از مردم قزاقستان طرف روسیه را خواهند گرفت."

"شاید برخی از این افراد به دنبال سناریویی مانند آنچه که هم اکنون در اوکراین شاهد آنیم باشند."

چنین دغدغه هایی منجر به ایجاد تنش هایی با مسکو شده است.

نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور قزاقستان، حتی از ترک مجمع اقتصادی اوراسیای رئیس جمهور پوتین در صورت "به خطر انداختن استقلال" نیز سخن به میان آورده است.

این مجمع که تصمیماتش از سال آینده به اجرا گذاشته می شود، در واقع باشگاهی متشکل از دوستان روسیه است. هدف آن برداشتن هرگونه مانع برای تجارت میان اعضا و ایجاد یک بازار مشترک است.

اتحاد با روسیه در قزاقستان ایده پرطرفداری است. اما رویدادهای اوکراین سبب شده که بسیاری به پیوستن به همسایه شمالی با احتیاط نگاه کنند.

آقای ستپایف می‌پرسد: «اگر پس از رئیس جمهور نظربایف، رهبر آینده قزاقستان تصمیم بگیرد که مجمع اقتصادی اوراسیا را ترک کند، چه پیش خواهد آمد؟»

«مطمئن نیستم که روسیه از چنین تصمیمی حمایت کند. آیا ما همان [فشاری] که بر اوکراین وارد می شود را تجربه خواهیم کرد؟»