شرکت رهبران چند کشور در مراسم بزرگداشت آغاز نبرد گالیپولی

حق نشر عکس AP
Image caption مجسمه یادبود جنگ گالیپولی در شبه جزیره گالیپولی، ترکیه - نبرد گالیپولی نقطه عطفی در تاریخ معاصر ترکیه خوانده شده است

دولت ترکیه امروز، جمعه ۲۴ آوریل، مراسمی به مناسبت یکصدمین سالگرد آغاز نبرد گالیپولی برگزار می‌کند و قرار است رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، و تعدادی از مقامات خارجی از جمله ولیعهد بریتانیا، رئیسان جمهوری چند کشور منطقه و نخست وزیران استرالیا و زلاندنو در این مراسم شرکت کنند.

در نبرد گالیپولی، بیش از یکصد هزار تن از دو طرف کشته شدند و بسیاری از کشته شدگان از شهروندان استرالیا و زلاندنو بودند که تحت عنوان "سپاه مشترک استرالیا و زلاند نو - انزک" همراه با نیروهای بریتانیایی در جنگ شرکت داشتند. مراسم سالانه یادبود آنان - موسوم به روز انزک - از جمله مهمترین مراسم ملی این دو کشور محسوب می‌شود. به مناسبت یکصدمین سالگرد نبرد گالیپولی، مراسم گسترده ای در استرالیا و زلاندنو برنامه‌ریزی شده و اخیرا، پلیس ملبورن اعلام کرد که چند مسلمان افراطی را که در نظر داشتند به این مراسم حمله کنند، بازداشت کرده است.

در جریان جنگ اول، امپراتوری عثمانی همراه با آلمان، اتریش و چند کشور در یکسو، و روسیه، بریتانیا، فرانسه، چند کشور دیگر اروپایی و سرانجام آمریکا، در سوی دیگر قرار داشتند. نبرد گالیپولی در روز ٢٥ آوریل سال ١٩١٥ با حمله مشترک نیروی دریایی روسیه، فرانسه و بریتانیا به شبه جزیره گالیپولی در شمال تنگه داردانل آغاز شد و هدف از آن، تسلط بر این تنگه و پیشروی و تصرف پایتخت امپراتوری عثمانی بود. این نبرد هشت ماه به طول انجامید و با عقب نشینی نیروهای متفقین در روز ٩ ژانویه سال ١٩١٦ پایان یافت.

از نظر ترکیه، نبرد گالیپولی (چاناق قلعه) که از آن با عنوان نبرد داردانل هم نام برده می‌شود نقطه عطفی در تاریخ معاصر آن کشور و زمینه ساز "جنگ استقلال"، پایان عمر امپراتوری عثمانی و پایه‌گذاری جمهوری ترکیه محسوب می‌شود. با شکست دولت عثمانی و متحدان آن در جنگ اول، این کشور به اشغال نیروهای خارجی از جمله نیروهای یونان، ارمنستان، فرانسه، بریتانیا، ایتالیا و گرجستان در آمد اما ملیگرایان ترک پس از چند سال جنگ سرانجام خاک این کشور را آزاد کردند و با پایان دادن به خلافت عثمانی، توانستند جمهوری ترکیه را با یک نظام سیاسی لائیک تاسیس کنند.

در حالی که ترکیه در حال برگزاری مراسم بزرگداشت قربانیان نبرد گالیپولی است، در ارمنستان مراسم یادبود صدمین سالگرد کشتار ارامنه به دست نیروهای امپراتوری عثمانی در جریان است.

امروز ،جمعه، ٢٤ آوریل (٤ اردیبهشت)، ارامنه جهان مراسمی را به مناسبت یکصدمین سالگرد کشتار یک و نیم میلیون ارمنی ساکن امپراتوری عثمانی برگزار می‌کنند که در جریان جنگ اول جهانی جان خود را از دست دادند. ارامنه این حادثه را نسل‌کشی توصیف کرده و دولت عثمانی (ترکیه بعدی) را مسئول آن می‌دانند.

روز ۲۴ آوریل سال ١٩١٥ - یکصد سال پیش - چند صد تن از اعضای برجسته جامعه ارامنه ساکن قسطنطنیه (استانبول امروز)، پایتخت امپراتوری عثمانی، بازداشت شدند و بسیاری از آنان به قتل رسیدند. ارامنه این روز را آغاز نسل‌کشی ارامنه می‌دانند و هر ساله، مراسمی را به یادبود آن برگزار می‌کنند.

مقامات ارمنستان دولت ترکیه را متهم کرده‌اند که هدف آنان از برگزاری مراسم سالگرد نبرد گالیپولی، انحراف افکار عمومی جهانیان از قتل عام ارامنه بوده است.

تا کنون بیش از بیست کشور جهان، از جمله روسیه و فرانسه، کشتار ارامنه عثمانی را به عنوان نسل‌کشی عمدی مورد شناسایی قرار داده‌اند.

در آلمان، یوآخیم گاوک، رئیس جمهوری، در سخنانی در یک مراسم مذهبی، رسما از نسل کشی ارامنه نام برد و افزود که دولت وقت آلمان، به عنوان متحد دولت عثمانی در جنگ اول جهانی، بخشی از مسئولیت این نسل کشی را برعهده دارد. دولت ترکیه این اظهارات را محکوم کرد. دولت ترکیه همچنین نسبت به تصمیم پارلمان اتریش و اظهارات پاپ در توصیف کشتار ارامنه به عنوان نسل‌کشی اعتراض کرده و کشورهای اروپایی را به تعصب نژادی متهم ساخته است.

حق نشر عکس EPA
Image caption مراسم انزک، روز یادبود قربانیان نبرد گالیپولی در ملبورن، استرالیا.

مطالب مرتبط