مقامات تاجیک در سفر جهان‌گردان خارجی به بدخشان 'مانع تراشی' می‌کنند

حق نشر عکس BBC Farsi

شماری از شرکتها و سازمانهای جهانگردی در استان بدخشان تاجیکستان در نامه‌ای سرگشاده به دولت این کشور خواستار رفع محدودیت در دریافت اجازه سفر به این منطقه کوهستانی برای اتباع خارجی شده‌اند.

در این نامه که یک روز پنجشنبه (۱۴ مه/۲۴ اردیبهشت) امضا شده اما روز پنجشنبه (۱۵ مه/۲۵ اردیبهشت) به دست خبرنگاران رسیده، آمده است که شعبه روادید و ثبت اتباع خارجی وزارت کشور تاجیکستان در شهر دوشنبه به دلایل نامعلوم از اوایل ماه جاری میلادی از صدور اجازه سفر به استان بدخشان واقع در شرق تاجیکستان، برای اتباع خارجی خودداری می‌کند.

به گفته این نهادها این دلایل باعث شده که صدها جهانگرد و سرمایه‌گذار خارجی طی یک ماه اخیر نتوانند به این منطقه سفر کنند. این در حالی است که ارائه خدمات جهانگردی در فصل تابستان برای بسیاری از خانواده‌ها در این ولایت کوهستانی با شرایط سخت طبیعی و زندگی دشوار، تنها وسیله امرار معاش محسوب می‌شود.

رضا نظرزاده، رئیس کمیته جوانان، ورزش و جهانگردی تاجیکستان، به خبرگزاری "آسیا پلاس" گفته است که محدودیت در سفر اتباع خارجی به بدخشان به دلیل ناامنی در مناطق هم مرز کشور همسایه افغانستان اعمال شده است. اشاره او ظاهرا به افزایش حملات طالبان در بدخشان افغانستان است.

اما مسئولان شرکتهای جهانگردی در بدخشان این ادعا را زیر سؤال می‌برند. آنها می‎‌گویند که در سفارت‌ها و کنسولگریهای تاجیکستان گرفتن اجازه سفر به بدخشان دشوار نیست، اما مشکل تنها در شعبه روادید و ثبت اتباع خارجی در دوشنبه، پایتخت، وجود دارد.

در همین حال، یک مسئول شعبه روادید و ثبت اتباع خارجی وزارت کشور در دوشنبه که نخواست نامش فاش شود، به بی‌بی‌سی فارسی گفت که این محدودیت رفع شده و اتباع خارجی می‌توانند به بدخشان سفر کنند، هرچند این خبر از سوی منابع مستقل تایید نشده است.

"موسم طلایی"

نامه سازمانهای توریستی عنوانی وزارتهای کشور و امور خارجی، کمیته جوانان، ورزش و جهانگردی و آژانس مبارزه با فساد تاجیکستان نوشته شده و نسخه‌ای از آن به سایت ریاست جمهوری این کشور هم ارسال شده است. روسای بیش از ۲۰ سازمان و شرکت جهانگردی زیر آن امضا گذاشته‌اند.

در این نامه آمده است: "استان بدخشان سرزمینی کوهستانی و دارای شرایط سخت طبیعی و جغرافیای پیچیده بوده و ارتباط یا دسترسی به آنجا دشوار است. در این منطقه سازمان دادن و مدیریت تجارت بغایت سخت است. بدخشان کارخانه‌های بزرگ صنعتی ندارد و بیکاری در میان جوانان معضلی جدی است."

حق نشر عکس BBC Farsi

به نوشته مسئولان سازمانها و شرکتهای جهانگردی، توسعه توریسم یا گردشگری در استان کوهستانی بدخشان که با وجود جمعیت اندک (کمی بیش از ۲۰۰ هزار نفر) تقریبا نصف قلمرو تاجیکستان را در بر می‌گیرد، از راههای عمده دستیابی به اهداف توسعه و تامین رفاه عمومی محسوب می‌شود.

لعلی محمدسلطانوا، یک ساکن شهر خارُغ، مرکز بدخشان، است که مهمانخانه کوچکی دارد و همه ساله در فصل تابستان برای جهانگردان خارجی خدماتی ارائه می کند. او نگران است که محدودیت سفر سیاحان خارجی به بدخشان به تجارت او، و همین طور به اقتصاد خانواده‌اش، آسیب خواهد زد.

وی در صحبت با بی‌بی‌سی فارسی گفت: "موسم توریسم در بدخشان از ماه مه شروع می شود و تنها چهار ماه ادامه می یابد، این دوران طلایی کسب درآمد برای بسیاری از خانواده‌ها است. خانواده ما از چهار نفر عبارت است، ما هیچ منبع دیگری برای امرار معاش نداریم."

تلاشهای "به هدر رفته"

خانم محمدسلطانوا در سال ۱۹۹۲ همراه شوهرش از دوشنبه به خارُغ رفته و در آنجا ماندگار شدند. آنها از سال ۱۹۹۸ برای تاسیس مهمانخانه کوچک خود و ارائه خدمات توریستی از بانک قرض گرفته و امیدوارند که با رساندن خدمات توریستی هزینه‌ و قروض خود را پرداخت کنند.

مثل او بسیاری از خانواده‌ها در بدخشان برای ارائه خدمات بهتر توریستی از بانکها و سازمانهای مالی وام گرفته و نگران هستند که به دلیل محدودیت سفر اتباع خارجی نتوانند وامهای خود را بازپردازند.

نبات دادیخدایوا، رئیس سازمان مالی "مدینه" است که هدفش ارائه وامهای کوچک به نیازمندان است. این سازمان به تجار محلی و کسانی که خدمات توریستی ارائه می دهند، مثلا رانندگان تاکسیها، کاسبان و هنرمندانی که برای جهانگردان خارجی محصولات هنردستی فراهم می‌سازند، وام می‌دهد.

حق نشر عکس BBC Farsi
Image caption راه دوشنبه به خارُغ یکی از فرسوده‌ترین و خطربارترین راههای تاجیکستان محسوب می‌شود که همه ساله سانحه‌هایی مرگبار در آن رخ می‌دهد

اما در پی اعمال محدودیت در سفر به بدخشان مشتریان این سازمان به گرفتن وام علاقه کمتری نشان می‌دهند. کسانی که وام گرفته‌اند، نگران هستند که نتوانند وامهای خود را بازپردازند. محدودیت در دریافت اجازه سفر به بدخشان از ورود سرمایه‌گذاران به این منطقه نیز مانع شده است.

خانم دادیخدایوا می‌گوید: "ما طول یک سال با مسئولان یک صندوق آمریکایی مذاکره داشتیم که در سازمان ما سرمایه‌گذاری کنند. آنها راضی شدند که در سه مؤسسه مالی سرمایه گذارند. آنها ماه مه به دوشنبه آمدند، ولی نتوانستند اجازه سفر به بدخشان را بگیرند. شرط اصلی سرمایه‌گذاری آنها این بود که با فعالیت سازمان ما از نزدیک آشنا شوند. در نتیجه، تلاشهای یکساله ما به هدر رفت."

"شناسنامه تاجیکستان"

کوهسار سر به فلک کشیده پامیر و دره‌های تنگ و آبهای روان بدخشان از مهم‌ترین جاذبه‌های توریستی آسیای میانه محسوب می‌شوند. مجله "نیشنال جیوگرافیک" در شماره اخیر خود "پامیر" را در میان ۱۰ منطقه طراز اول جهانگردی در قلمرو شوروی سابق پس از کریمه و قفقاز در مقام سوم قرار داده است.

بسیاری بدخشان را شناسنامه تاجیکستان برای جهانگردان خارجی می‌دانند. به اضافه کوهنوردی بسیاری از جهانگردان برای دوچرخه سواری، شکار گوسفند موسوم به "مارکوپولو"، استفاده از آسایشگاهها، چشمه‌های آب گرم و آشنایی با شیوه زندگی، فرهنگ و رسم و آیینهای ویژه سنتی مردم محلی به اینجا سفر می‌کنند.

اما به گفته گفته کارشناسان محلی، دولت به قدر کافی برای بنیاد زیربناهای جهانگردی در این منطقه توجه نمی‌کند. راه دوشنبه به خارُغ یکی از فرسوده‌ترین و خطربارترین راههای تاجیکستان محسوب می‌شود که همه ساله سانحه‌هایی مرگبار در آن رخ می‌دهد.

حق نشر عکس BBC Farsi

در برخی از دره‌های تنگ کوهستانی بدخشان، از جمله در دره برتنگ، در فصلهای زمستان و تابستان راه اتومبیل‌رو مسدود می شود. در زمستان به دلیل برف و بهمن و در تابستان به علت بالا گرفتن سطح آب رودخانه غُند، مردم برخی از روستاها برای ارتباط با مرکز ولایت مجبورند راه درازی را پیاده بروند.

دوری و دشواری راه نقل و انتقال مواد و کالاهای تجاری و مورد نیاز مردم به بدخشان را هم پرهزینه می‌کند. در نتیجه، بهای کالاها در این ولایت کوهستانی در مقایسه با سایر مناطق تاجیکستان چند برابر بیشتر است. به دلیل پایین بودن قدرت خرید مردم، تجارت در این منطقه هم چندان سودآور نیست.

"میراث شوروی"

افزون بر همه این، جهانگردان و اتباع خارجی برای سفر به این منطقه باید از پلیس تاجیکستان اجازه مخصوص بگیرند. این دستور، از زمان اتحاد جماهیر شوروی به میراث مانده است. آن زمان بدخشان منطقه مرزی شوروی با افغانستان محسوب می‌شد و خارجیها بدون اجازه حق سفر به آنجا نداشتند.

کارشناسان می‌گویند فرصت لغو این مقررات فرا رسیده، ولی ظاهرا مقامات تاجیک حاضر به تصمیم‌گیری در این مورد نیستند. به گفته آنها، دولت تاجیکستان لازم است برای توسعه جهانگردی در این منطقه امتیاراتی برای مردم محلی که خدمات توریستی ارائه می‌کنند، در نظر بگیرد.

تاجیکستان امروزها دورانی وخیم را پشت سر می گذراند. تحریمهای غرب علیه روسیه و کاهش پولهای انتقالی مهاجران اقتصاد این کشور را به مخاطره انداخته است.

سرمایه‌ای که تاجیکستان از بیش از یک میلیون مهاجر کاریش در روسیه بدست می‌آورد، تقریبا برابر نیمی از تولید ناخالص داخلیش است و آن را به وابسته‌ترین کشور به پول مهاجران اقتصادیش، تبدیل کرده است.

برخی از اقتصاددانها معتقدند که برای وارستن از بحران در چنین شرایطی، دولت تاجیکستان دو گزینه بیشتر ندارد: توسعه جهانگردی و عرصه کشاورزی. این هردو بخش بدون پشتبانی مستقیم دولت، از جمله از طریق اعطای یارانه ها به تجار و کشاورزان و فراهم سازان خدمات توریستی امکان پذیر نیست.