چند پیکارجوی خارجی برای جنگیدن به سوریه رفته‌اند؟

حق نشر عکس Reuters

براساس گزارش‌ها و پژوهش‌هایی که در سال‌های اخیر منتشر شده‌اند هزاران نفر از پیکارجویان خارجی برای پیوستن به گروه موسوم به خلافت اسلامی و سایر گروههای جهادی به خاورمیانه رفته‌اند. اما این گزارش‌ها تا چه حد قابل استناد هستند و چه تعدادی از این افراد که به منطقه رفته‌اند هنوز آنجا هستند؟

رفتن به جنگ در کشوری بسیار دور از کشور زادگاه پدیده تازه ای نیست. در دهه ۱۹۳۰ حدود ۳۰ هزار داوطلب خارجی در جنگ داخلی اسپانیا شرکت کردند و در اوایل قرن نوزدهم لرد بایرون شاعر بریتانیایی در جنگ استقلال یونان از امپراتوری عثمانی شرکت کرد.

در دهه های اخیر تعداد زیادی جنگجوی خارجی به افغانستان، پاکستان، عراق، یمن و سومالی رفتند. اما به گفته توماس هنگهمر مدیر مطالعات تروریسم در مرکز پژوهش‌های دفاعی نروژ، سوریه نماینده "بزرگترین بسیج پیکارجویان اسلام گرای خارجی در یک بحران مسلحانه در تاریخ معاصر است."

او معتقد است که این پدیده چند دلیل مشخص دارد.

سفر به سوریه به نسبت کانون‌های قبلی بحران ساده‌تر است. پیکارجویان خارجی توانسته‌اند خیلی ساده به ترکیه سفر کرده و با عبور از مرز وارد سوریه شوند. پس از ورود به خاک سوریه آنها می‌توانند به مناطق نسبتا کم خطری بروند چون گروه موسوم به خلافت اسلامی قلمرو وسیعی را در کنترل دارد و داوطلبان خارجی در صورت تمایل می‌توانند به خط مقدم جنگ نروند.

حق نشر عکس AFP

توماس هگهمر می‌افزاید : "در روزهای آغاز جنگ بسیاری از این پیکارجویان می‌گفتند که برای جنگ علیه بشار اسد و دفاع از سنی‌ها به سوریه می‌روند. ولی امروزه متداول‌ترین انگیزه‌ای که مطرح می‌شود این است که می‌خواهند در یک مملکت اسلامی و یا به قول خودشان در قلمرو خلافت زندگی کنند."

" در مواردی می‌بینیم که برخی از خانواده‌های مسلمان ساکن اروپا همه اموال خود را می‌فروشند و با همسر و فرزندان خود به شهر رقه می‌روند. هدف آنها این است که برای همیشه و مابقی عمر خود در آنجا زندگی کنند."

اینترپل چهار هزار نفر را که برای پیوستن به گروه‌های اسلام‌گرای تندرو به سوریه رفته‌اند شناسایی کرده است. اما بسیاری معتقدند که شمار افراد شناسایی شده و نشده، در مجموع بسیار بیشتر از این است.

آرون زلین یکی از پژوهشگران مرکز بین المللی مطالعات تندرَوی اسلامی در دانشگاه لندن که در فاصله سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۱۳ در مورد این موضوع مطالعه کرده می‌گوید:

"من در دسامبر ۲۰۱۳ توانستم ۳۸۰۰ نفر از پیکارجویان خارجی را که به سوریه رفته‌ بودند شناسایی کنم و این نشان می‌دهد که میزان شناخت و آمارهای اینترپل کامل نیست. از آن زمان حدود یک سال و نیم می‌گذرد و به نظر من از آن زمان تعداد پیکارجویان خارجی که به سوریه رفته‌اند به شکل چشمگیری افزایش یافته است."

مرکز بین‌المللی مطالعه تندروی اسلامی با بررسی گزارش‌های رسانه‌ای و سایر اطلاعاتی که علنی شده‌اند، معتقد است که درحال حاضر این رقم به ۲۰ هزار نفر نزدیک شده است.

توماس هگهمر هم که از منابع و روشهای مشابهی استفاده می کند می‌گوید:

حق نشر عکس AP
Image caption سرباز ارتش ترکیه در جاده‌ای در مرز سوریه

"آمارها و اطلاعات مختلفی در این مورد منتشر می‌شود. مثلا سازمان ملل متحد اعلام کرده که این رقم بین ۱۵ تا ۲۰ هزار نفر است. شهردار یکی از شهرهای جنوب فرانسه اخیرا اعلام کرده که ۲۲ نفر از ساکنان این شهر در سه ماهه گذشته از فرانسه رفته‌اند."

"گزارش‌هایی که منتشر می‌شوند از نظر قابلیت استناد سطوح متفاوتی دارند و به همین خاطر باید آنها را به شکلی دقیق و بی‌طرفانه بررسی کرد اما من معتقدم که می‌توان با حدی از قطعیت ابعاد این پدیده را تشخیص داد."

با این وجود به اعتقاد توماس هگهمر رقم ۲۰ هزار نفر قابل اعتماد نیست:

"اگر یک کارشناس یا مرکز پژوهشی اعلام کند که رقمی بین ۵۰۰ تا ۹۰۰ نفر از مسلمانان فرانسه به سوریه رفته‌اند قاعدتا رسانه‌ها تیتر می‌زنند که ۹۰۰ نفر از فرانسه به سوریه رفته‌اند. این حالت باعث می‌شود که در محاسبه رقم کلی این افراد به نوعی اغراق شود."

در عین حال نباید فراموش کرد که این رقم فقط شامل افرادی نیست که همراه گروه موسوم به دولت اسلامی جنگند بلکه دربرگیرنده تمام افرادی است که از آغاز جنگ داخلی سوریه تاکنون به این کشور رفته و به صفوف گروههای اسلام‌گرای تندرو پیوسته‌اند.

حق نشر عکس BBC World Service

طبق ارزیابی مرکز بین‌المللی مطالعات تندروی اسلامی در دانشگاه لندن بین ۱۰ تا ۳۰ درصد (تا هفت هزار نفر) از این افراد، به کشور خود بازگشته و ۵ تا ۱۰ درصد دیگر از آنها در جنگ کشته شده‌اند.

اما پیکارجویان خارجی که به سوریه می‌روند اهل کدام کشورها هستند؟ طبق پژوهش سازمان ملل متحد بیش از نیمی از کشورهای جهان پیکارجویان اسلام‌گرا تولید و صادر می‌کنند.

بخش اعظم این افراد اهل کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا هستند. پنج کشوری که بیش از همه پیکارجو به سوریه صادر کرده‌اند عبارتند از اردن، عربستان سعودی، تونس، لبنان و لیبی.

تعداد قابل توجهی از این افراد اهل روسیه هستند و گفته می‌شود که اکثر آنها چچن تبارند. ارزیابی‌ها نشان می دهند که حدود سه هزار نفر دیگر نیز از جمهوری‌های سابق اتحاد جماهیر شوروی به سوریه رفته‌اند.

علاوه بر این، تخمین زده می‌شود که حدود چهار هزار نفر نیز اهل کشورهای اروپای غربی باشند. در این میان رقم افرادی که از فرانسه، آلمان و بریتانیا به سوریه رفته‌اند از سایر کشورهای اروپایی بیشتراست. اگر تعداد این افراد را با جمعیت هر کشور مقایسه کنیم می‌بینیم که در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا، بیشترین تعداد از بلژیک راهی سوریه شده‌اند.

آرون زلین نیز با توماس هگهمر موافق است که باید این آمارها و ارقام را با احتیاط در نظر گرفت.

توماس هگهمر می‌گوید: "من معمولا این ارقام و آمار را با تولید سوسیس مقایسه می‌کنم. اصطلاحی هست که می‌گوید قصاب‌ها خودشان سوسیس نمی‌خورند چون می‌دانند داخلش چه ریخته‌اند."

"این نکته در مورد افرادی مثل من هم که کارشان تحقیق و ارزیابی این ارقام است صادق است. من به ارزیابی‌ها و آماری که اینجا و آنجا مطرح می‌شود اعتماد چندانی ندارم چون به خوبی می‌دانم داخلشان چه ریخته‌اند."