برگزاری مراسم سی‌امین سالگرد انفجار درنیروگاه هسته‌ای چرنوبیل

حق نشر عکس AP
Image caption مقامات و رسانه‌های شوروی برای چند هفته از انتشار خبر انفجار در چرنوبیل جلوگیری کردند

سی‌امین سالگرد انفجار در نیروگاه هسته‌ای چرنوبیل برگزار می‌شود.

در روز ٢٦ آوریل سال ١٩٨٦، در رآکتور شماره ٤ نیروگاه هسته ای چرنوبیل، واقع در شمال اوکراین که در آن زمان یکی از جمهوری‌های اتحاد شوروی سابق بود، انفجاری روی داد و این رآکتور به مدت ده روز همچنان مشتعل بود.

با وجود گذشت سی سال از این واقعه، هنوز در مورد خطرات بیش از دویست تن اورانیوم موجود زیر ویرانه‌های این نیروگاه نگرانی وجود دارد و کهنه شدن لایه بتونی روی این ویرانه‌ها و خطر نشت مواد رادیو اکتیو باعث اقدام جامعه بین‌المللی برای مقابله با این خطر شده است. به مناسبت سالگرد این واقعه، شماری از کشورها و نهادهای بین‌المللی روز گذشته مبلغ ٩٩ میلیون دلار را به طرحی برای ایمن سازی محل انفجار و جلوگیری از نشت احتمالی مواد رادیو اکتیو اختصاص دادند.

سی سال پیش، ٤٨ ساعت پس انفجار، نخستین گزارش از وقوع حادثه توسط مرکز تشعشع سنجی سوئد انتشار یافت که از افزایش قابل توجه در میزان تشعشات اتمی در محیط خبر می‌داد. با اینهمه، سانسور رایج در اتحاد شوروی مانع از اطلاع‌رسانی به شهروندان آن کشور می‌شد و تنها برخی از مردم محلی از طریق گوش دادن به اخبار رادیوهای خارجی، که به خاطر پارازیت به دشواری شنیده می‌شد، آگاهی جسته و گریخته‌ای از آن یافته بودند.

از آنجا که حکومت شوروی نگران تاثیر تبلیغاتی منفی این انفجار بر وجهه جهانی خود بود، مقامات و رسانه‌های آن کشور برای چند هفته از انتشار خبر انفجار در چرنوبیل خودداری ورزیدند در حالیکه آثار تشعشات ناشی از آن سه چهارم خاک اروپا را تحت تاثیر قرار داده بود. تنها در روز ١٤ مه بود که میخائیل گورباچف، دبیرکل وقت حزب کمونیست، رسما اعلام کرد که چنین انفجاری روی داده است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption مراسمی برای بزرگداشت قربانیان عملیات خاموش کردن آتش برگزار شده است

در عین حال، رسانه‌های خبری و دستگاه تبلیغاتی شوروی با دروغ خواندن گزارش‌های رسانه‌های غربی در مورد پخش مواد رادیو اکتیو و دامنه آلودگی، "دشمن" را متهم می‌کردند که در صدد ضربه زدن به اعتبار و ناچیز جلوه داده توانایی علمی و فنی اتحاد شوروی است. تلویزیون شوروی با پخش تصاویری از محل انفجار، تاکید داشت که تنها بخشی از این تاسیسات آسیب دیده و کارکنان چرنوبیل بدون اینکه در معرض خطر قرار داشته باشند، به کار خود ادامه می‌دهند.

روز بعد از انفجار، مقامات دولتی دستور تخلیه بیش از چهل هزار تن از ساکنان شهرک پیرپیات در نزدیکی نیروگاه را صادر کردند اما طی هفته های بعد، ناگزیر شدند یکصد و شانزده هزار نفر از کسانی را که تا شعاع سی کیلومتری محل انفجار زندگی می‌کردند به مکان‌های دیگر منتقل کنند.

حق نشر عکس EPA
Image caption محل انفجار همچنان متروکه است اما اقدامات لازم برای جلوگیری از ادامه آلودگی صورت گرفته است

همزمان، چند هزار تن از ماموران امدادرسانی، تکنیسین‌ها و کارشناسان برای خاموش کردن شعله‌های آتش به محل اعزام شدند و بعدها گفته شد که این افراد بدون برخورداری از پوشش و تجهیزات کافی ایمنی ماموریت خود را انجام دادند. به گزارش سازمان ملل، حدود سی تن از این افراد در اثر تشعشات اتمی جان خود را از دست دادند اما فعالیت آنان قطعا باعث جلوگیری از گسترش دامنه این فاجعه و مرگ هزاران نفر دیگر شد.

در سال ٢٠٠٥، سازمان ملل تخمین زد که ممکن است تا چهار هزار نفر دیگر به دلیل آلودگی تشعشات هسته‌ای در کشورهای روسیه و بلاروس به تدریج جان خود را از دست بدهند.

نگرانی از ناکافی بودن تمهیداتی که برای جلوگیری از انتشار مواد سمی صورت گرفته بود باعث شد تا در سال ٢٠١٠، با مشارکت بیش از چهل کشور جهان و بودجه‌ای معادل دو میلیارد و یکصد میلیون یورو، طرحی برای ساخت و قرار دادن یک حفاظ فولادی بیست و پنجهزار تنی ویژه بر محل انفجار راه‌اندازی شود. این طرح به پایان خود نزدیک شده و کارشناسان گفته‌اند که سرانجام خطرات ناشی از این انفجار از مرتفع شده است.

در سال ١٩٩٠، نظام شوروی از میان رفت و اوکراین، مانند سایر جمهوری‌های تشکیل دهنده اتحاد شوروی استقلال خود را به دست آورد. دولت اوکراین گفته است که بدون کمک و همکاری بین‌المللی، این کشور توانایی مالی و فنی ایمن‌سازی محل انفجار را نداشت.

انفجار چرنوبیل اعتماد نسبت به انرژی اتمی به عنوان منبع اصلی انرژی در آینده را دستخوش تردید کرد و منتقدان گفتند که هنوز فناوری کاربرد انرژی اتمی به حدی نرسیده که بتوان مانع از خطرات اینگونه تاسیسات برای محیط زیست شد.