http://www.bbcpersian.com

17:50 گرينويچ - شنبه 21 ژوئيه 2007 - 30 تیر 1386

نفیسه کوهنورد
روزنامه نگار از ترکیه

انتخابات ترکیه: ارامنه، کردها و علویها

فضای اطراف دفتر نشریه ارمنی زبان آگوس در استانبول به طرز عجیبی محزون به نظر می رسد، گویی هنوز می توان صدای گلوله های تپانچه را که بر قلب هراند دینک سردبیر این هفته نامه ارمنی نشست، شنید.

گرچه این واقعه از ذهن برخی رهگذران آرام آرام زدوده شده، ساکنان و بویژه مغازه داران این خیابان همچنان نتوانسته اند این موضوع را فراموش کنند.

جنید، فروشنده سوپرمارکتی که تقریباً نزدیک دفتر نشریه است آن روز را "روز شوم" می خواند و می گوید: "از اینکه یک جوان ترک غرق در جهالت دست به این کار زده احساس شرمندگی می کنم، چراکه ما ملتی هستیم که با وجود تمام اختلافها با هم زندگی کرده ایم".

وی معتقد است در گذشته هریک از آنها خطاهایی نسبت به یکدیگر داشته اند اما آن اشتباهها باید فراموش شوند.

یکی دیگر از مشتریان مغازه هم که اهل این محل است جملات جنید را تصدیق می کند و می گوید هرگز اندوه آن روز را فراموش نخواهد کرد اما به رغم این فضای اندوهگین، حال و هوای انتخابات پارلمانی به این خیابان هم سرایت کرده و پرچمها و پوسترهای تبلیغانی نامزدها بر در و دیوار آن نشسته است.

در داخل دفتر نشریه روزنامه نیز تصاویر هراند دینک به چشم می خورد و البته بحث انتخابات هم به گوش می رسد.

اتین محجوبیان، سردبیر جدید روزنامه که پیش از این ستون نویس روزنامه اسلامگرای زمان بوده معتقد است مرگ دینک ارامنه ترکیه و هواخواهان دموکراسی را بیش از پیش در یک صف قرار داده است و این می تواند به نوبه خود بر نتایج انتخابات تاثیرگذار باشد.

او پیش بینی می کند که بیش از شصت درصد ارامنه امسال به حزب عدالت و توسعه رأی دهند.

اتین محجوبیان درباره علت این پیش بینی می گوید: "با توجه به گامهایی که دولت رجب طیب اردوغان در راستای شناسایی حقوق اقلیتهای مذهبی برداشته، ارمنیها این حزب را به خود نزدیکتر می بینند".

هرچند با نگاهی به تاریخ انتخاباتهای ترکیه می توان دریافت که ارامنه این کشور هیچگاه به احزابی با ریشه اسلامی رأی نداده اند، سردبیر جدید هفته نامه آگوس تأکید می کند که نمی توان حزب اردوغان را تنها در چارچوب اسلامگرایی تعریف کرد.

وی با اشاره به نامزدهایی که از نگرشهای مختلف در فهرست نامزدهای عدالت و توسعه جای گرفته اند، می افزاید: "این حزب اکنون نماینده جناح راست میانه است و به سنتها احترام خاصی می گذارد اما در عین حال دیدگاهی بسیار لیبرالتر از بقیه دارد".

به گفته اتین محجوبیان، عدالت و توسعه تنها حزبی است که از حق اقلیتها در تحویل گرفتن مجدد اموال موقوفه شان حمایت کرده است، اموالی که مدتهاست در اختیار دولت قرار گرفته و به نوعی مصادره شده است.

اما نکته مهمی که جانشین هراند دینک از آن سخن به میان می آورد برداشتی است که اقلیتهای مذهبی و گروهی از روشنفکران از این انتخابات دارند.

او می گوید: "یکشنبه مردم فقط برای انتخابات پارلمانی سر صندوق نمی روند، این انتخابات همه پرسی است، برای آری یا نه گفتن به دموکراسی".

وی به در گیری میان دولت و ارتش بر سر گزینش رئیس جمهور اشاره می کند و از موضوع آزادی سربازانی سخن می گوید که همراه ضارب هراند دینک در پاسگاه شهرسامسون در حالی که پرچم ترکیه پشت سرشان دیده می شود،عکس گرفته اند.

اتین محجوبیان می افزاید: "در جامعه ای دموکراتیک و قانونمند این مسائل پیش نمی آید".

در کنار ارامنه، اسقف سریانیها (آشوریهای) ترکیه هم چندی پیش گفته است که مسیحیان این کشور به عدالت و توسعه علاقه بیشتری دارند تا دیگر احزاب.

اما سرکیس یکی از ساکنان ارمنی محله شیشلی استانبول طور دیگری به ماجرا می نگرد.

وی می گوید: "نمی توان خیلی به احزاب اسلامگرا اعتماد کرد، به همین دلیل بهتر است به مستقلها رأی بدهیم".

البته اتین محجوبیان هم در میان گفته های خود به این موضوع اشاره کرده و پیش بینی می کند که سی درصد ارامنه استانبول رأیشان را به نفع باسقین اوران، نامزد مستقل و چپگرا در صندوق بریزند.

علویها و کردها، جماعتی مجهول اما مهم

محله غازی که کمی دورتر از ناحیه غازی عثمان پاشای استانبول است، محله ای است نسبتاً فقیرنشین که گویا بیشترین علویهای شهر در آن سکنی گزیده اند.

وقتی از میدان اصلی این ناحیه که با انبوه پرچمهای احزاب مختلف آراسته شده بسوی محله غازی می رویم بوضوح از میزان تبلیغات انتخاباتی کاسته می شود.

نعمت، زنی که در مینی بوس نشسته و اهل دیاربکر است با لهجه ای کردی می گوید: "بیشتر احزاب لزومی به تبلیغ در این محله نمی بینند چراکه اینجا کردها و علویها زندگی می کنند و معلوم است رأیشان را به چه کسی می دهند".

درابتدای خیابان اسماعیل پاشای این محله هم تنها چند پرچم بنفش رنگ دیده می شود که رویشان نام دوغان ارباش، نامزد مستقل کرد نوشته شده است.

بهاء الدین، مرد میانسالی که در قهوه خانه و البته دفتر تبلیغاتی دوغان ارباش نشسته، مستقلها را تنها راه حل برای مشکلات کردها و علویها می داند.

وی با اشاره به اینکه گروهی از کردها به عدالت و توسعه هم رأی خواهند داد می افزاید: "هیچیک از این احزاب در واقع ما را دوست ندارند و فقط وقت انتخابات به ما وعده وعیدهای جذاب می دهند".

ولی صالح که اهل شهر کردنشین موش است این حرف را قبول ندارد و با خشم می گوید: "نه، حتی به ما وعده هم نمی دهند، آنها وقتی به سمت دریای سیاه می روند می گویند فندق را گرانتر می خریم اما زمانی که به جنوب شرق سفر می کنند هیچ حرفی از کمک اقتصادی و بازسازی شهرهایی که خود ویران کرده اند به میان نمی آورند، فقط برای مقطعی زغال مجانی پخش می کنند".

با این حال، سردارعلی، جوان کرد دیگری که اهل شرناق است تأکید می کند که در میان احزاب، عدالت و توسعه لیبرالتر از بقیه است و کردها اگر بخواهند انتخابی میان بد و بدتر بکنند به این حزب رأی خواهند داد.

او از کشمکش میان ارتش و دولت بر سر ریاست جمهوری ناراحت است و می گوید: "حتی اگر اردوغان بخواهد برای کردها کاری کند ارتش جلوی وی را خواهد گرفت، همان طور که در مورد انتخاب رئیس جمهور اقدام به کودتای اینترنتی کرد".

"کودتای اینترنتی" اشاره به بیانیه فرماندهان ارتش علیه دولت است که از طریق اینترنت در ترکیه منتشر شد.

یکی دیگر از حاضران جمع هم اتفاقات سال ۱۹۹۵ را در محله غازی یادآوری می کند.

در پاییز آن سال، گروهی ناشناس به قهوه خانه ای در محله غازی حمله می کنند و درگیری به کشته شدن دو مأمور پلیس می انجامد که در نهایت به مناقشه خونین میان مردم محل و پلیس تبدیل می شود.

محمد که معلم است و از کردهای علوی شهر تونجلی، با اشاره به اینکه آن ماجرا در بسیاری از رسانه ها به عنوان دعوای کردها و علویها مطرح شد، ادامه می دهد: "ما هیچ دعوایی با هم نداشته و نداریم، سالهاست ساکن یک محلیم اما سیاستمداران این کشور هر وقت لازم بدانند بر مسلمان بودن همه ما تأکید می کنند و زمانی دیگر سخن از دعوای قوم و خویشی ما به میان می آورند".

جمعخانه اصلی علویان استانبول در چند قدمی این قهوه خانه قرار دارد.

به این محل که نزدیک می شویم، پرچمهای نامزد مستقل جای خود را به چند بیرق حزب جمهوری خلق می دهد.

در داخل دفتر خضر الماس، رئیس این جمعخانه هم عکسهای مصطفی کمال پاشا (آتاتورک) در کنار تمثالهای حضرت علی جای گرفته و بر بالای آنها هم نمادی چوبین از شمشیر ذوالفقار نصب شده است.

الماس سخنانش را با اهمیت جمهوری لاییک برای علویها آغاز می کند و می گوید: "گرچه در این انتخابات همه چیز کمی آشفته است اما رهبر ما، عزت الدین دوغان از علویها خواسته است بار دیگر به حزب آتاتورک یعنی جمهوری خلق رأی بدهیم".

او علویها را بیمه کنندگان سلامت و صلابت رژیم لاییک می خواند و تأکید می کند به رغم ناخشنودی علویان از دنیز بایکال، رهبر حزب جمهوری خلق، باز هم حزب وی را به عدالت و توسعه ترجیح خواهند داد.

این در حالی است که حزب عدالت و توسعه هم این بار در فهرست خود چهار نامزد علوی قرار داده و رجب طیب اردوغان امیدوار است در این انتخابات مسیر آرای علویان را بسوی حزبش تغییر دهد.

او حتی چندی پیش در یک سخنرانی گفت که اگر قرار بر علوی بودن باشد خودش از همه علوی تر است.

با وجود این، دولت اردوغان به رغم فشار اتحادیه اروپا درباره به رسمیت شناختن حقوق اقلیتهای قومی و مذهبی، در راستای اعطای آزادی بیشتر به فعالیتهای علویان گامی برنداشته است.

خضر الماس در این باره می گوید: "اردوغان به کلیساها سر می زند وبه آنها کمک می کند اما یکبار هم که شده به جمعخانه نیامده و عبادتگاههای ما را به رسمیت نمی شناسد".

او البته اشاره می کند که تاکنون هیچ حزبی برای علویها کاری نکرده است ولی علویان برای آخرین بار به حزب آتاتورک (جمهوری خلق) رأی می دهند، اگر باز هم تغییری صورت نگیرد، آن وقت شاید چاره ای دیگر بیندیشند.

ولی بیرون از جمعخانه، اهالی محل گویا چندان با رؤسای خود همفکر نیستند.

محمدعلی، صاحب قهوه خانه بیگ داغی که درست روبروی جمعخانه قرارگرفته است می گوید: "نه! من و بسیاری مانند من دیگر اشتباه هشتاد ساله را تکرار نمی کنیم و به مستقلها رأی می دهیم" و بعد در ادامه می گوید: "حزب جمهوری خلق تا به حال نه تنها کاری به نفع ما نکرده بلکه بسیاری از کشتارهای علویان در دوره قدرتمندی این حزب رخ داده است.

تعدادی از مردانی که در قهوه خانه نشسته اند هم البته با کمی ترس که در چهره شان نمایان است حرفهای او را تأیید می کنند.

آنها می گویند گردانندگان ترکیه نه علویها، نه کردها و نه ارامنه را به رسمیت نمی شناسند.

یکی از آنان به نام جلال الدین برای این حرف برهانی می آورد و می گوید: "اگر کسی ماها را در این کشور قبول داشت، آماری صادقانه از تعدادمان اعلام می کرد، اما دولت هیچگاه حاضر نشده جمعیت واقعی ما را باز گو کند."

براستی جمعیت واقعی هر سه گروه ارمنی، کرد و علوی در ترکیه مجهول است.

علویها خود می گویند ۲۵ ملیون نفرند اما این رقم در سایت شورای امنیت ملی ترکیه کمتر از نصف این رقم است، درباره تعداد کردها و ارامنه این کشورهم نمی توان به آسانی اطلاعاتی کسب کرد.

پدر سالخورده جلال الدین این موضوع را در یک جمله خلاصه می کند: "تعداد ما فقط در آستانه انتخابات اهمیت می یابد و پس از آن باز ما زیر پوشش "ترکهای سنی" گم می شویم".