30 ਰੁਪਏ ਲੀਟਰ ਪੈਟਰੋਲ 70 'ਚ ਕਿਉਂ ਵਿਕ ਰਿਹਾ?

petrol pump Image copyright Getty Images

ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਵੱਧ ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿੱਖੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਮੰਤਰੀ ਧਰਮਿੰਦਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨੇ ਵਧੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।

ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਕਾਬੂ ਹੇਠ

Image copyright ਇੰਡੀਅਨ ਆਇਲ
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਥਿਰ

ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਹੇਠ ਹਨ। ਪਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਟੈਕਸ ਲਗਾ ਕੇ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

15 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਬਾਸਕਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 54.58 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਸੀ।

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦਾ ਰੇਟ ਆਮ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਹੈ ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ ਇੰਨਾ ਮਹਿੰਗਾ ਕਿਉਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸੌਖਾ ਹੈ।

ਸਸਤੇ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਪੈਟਰੋਲ

Image copyright Indian Oil
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਦਿਆਂ ਪੈਟਰੋਲ ਬਹੁਤਾ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ

ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੈਟਰੋਲ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਬਹੁਤਾ ਮਹਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਜੇ ਮੰਗਲਵਾਰ 19 ਸਿਤਬਰ 2017 ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾਂ ਮੈਥਡੋਲੌਜੀ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ 27.74 ਰੁਪਏ ਲੀਟਰ ਸੀ।

ਇਸ ਕੀਮਤ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉਸ ਭਾਅ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਦਰਾਮਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਾਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਕੀਮਤ ਲਈ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਖ਼ਰਚ, ਲਾਭ, ਢੌ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਰਚੇ ਜੋੜਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਡਾਲਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

30 ਤੋਂ 70 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ

Image copyright Indian oil
Image copyright Indian oil

19 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲਾ ਕੇ 2.74 ਰੁਪਏ ਸਨ. ਭਾਵ, ਜੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਡੀਲਰਾਂ ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਲ 30.48 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਮਿਲੇਗਾ।

ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਾਇਦ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹੋਵੋਗੇ ਕਿ ਜੇ ਡੀਲਰ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਸਸਤੇ ਭਾਅ 'ਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗਾ ਕਿਉਂ ਵੇਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਅਸਲ ਖੇਡ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। 30.48 ਰੁਪਏ ਦੀ ਕੀਮਤ ਗਾਹਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ 70 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਖੇਡ ਟੈਕਸ ਦੀ ਹੈ।

ਐਕਸਾਈਜ਼ ਤੇ ਵੈਟ ਦਾ ਕਮਾਲ

Image copyright Twiter
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ ਵੈਟ ਦਾ ਮਸਲਾ

ਦਰਅਸਲ ਡੀਲਰਾਂ ਦੇ ਰੇਟ ਅਤੇ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਵੇਚੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ ਅਤੇ ਵੈਟ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 70.52 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਸੀ।

30.48 ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ 21.48 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ ਪਾਓ ਤੇ ਫ਼ਿਰ ਡੀਲਰ ਦੇ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ 3.57 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਅਤੇ ਆਖਰ ਵਿੱਚ ਵੈਟ ਦੇ 14.99 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ 27 ਫੀਸਦੀ ਹੈ, ਜੋੜ ਲਓ।

ਇਸੇ ਗਣਿਤ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾਂ ਤਾਂ ਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਸਸਤੀਆਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਭਾਅ ਦਾ ਤੇਲ ਖ਼ਰੀਦਣਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਵੀ ਕੁਝ ਇਹੀ ਕਿੱਸਾ

Image copyright AFP
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ ਰਾਹਤ

ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਵਪਾਰ ਪੈਰਿਟੀ ਲੈਂਡਿਡ ਕੀਮਤ 27.98 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ 2.35 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਕਰ ਜੁੜਨ ਨਾਲ ਡੀਲਰਾਂ ਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਹੀ ਕੀਮਤ 30.33 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ 58.85 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰਾਹਤ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ 17.33 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਐਕਸਾਈਜ਼ ਡਿਊਟੀ , 2.50 ਰੁਪਏ ਦੇ ਡੀਲਰ ਦਾ ਕਮਿਸ਼ਨ, 16.75 ਫ਼ੀਸਦੀ ਵੈਟ, ਅਤੇ 8.69 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਸੈੱਸ ਜੋ ਕਿ 0.25 ਰੁਪਏ ਪ੍ਰਤੀ ਲੀਟਰ ਹੈ, ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਕੀਮਤ 58.85 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੈਟਰੋਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਤੈਅ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।

ਅਜਿਹੇ ਹਾਲਾਤ ਵਿੱਚ, ਜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।