ਭਾਰਤ ਦਾ 20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਪੁਰਾਣਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇਖੋ

The history of India in one exhibition Image copyright Haryana State Archaeology and Museums
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ

ਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 20 ਲੱਖ ਸਾਲ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਨੂੰ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ-ਇੰਡੀਆ ਐਂਡ ਵਰਲਡ: ਏ ਹਿਸਟਰੀ ਇਨ ਨਾਇਨ ਸਟੋਰੀ।

ਇੱਥੇ 228 ਮੂਰਤੀਆਂ, ਭਾਂਡਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨੌ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਛੱਤਰਪਤੀ ਸ਼ਿਵਾਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਵਾਸਤੂ ਸੰਗ੍ਰਹਾਲਿਆ(CSMVS) ਵਿੱਚ 11 ਨਵੰਬਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ 18 ਫਰਵਰੀ 2018 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਸਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।

2018 'ਚ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ ਭਾਰਤੀ ਅਰਥਵਿਵਥਾ ਦਾ ਹਾਲ?

ਕਿਵੇਂ ਪੂਰੇ ਹੋਣਗੇ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਮੌਕੇ ਬਣਾਏ ਸੰਕਲਪ?

ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਬਲਦ (1800ਬੀਸੀ) ਉੱਤਰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਧੂ ਘਾਟੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਤੋਂ ਹੈ।

ਇਹ ਬਲਦ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਗ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ।

Image copyright Sharma Centre for Heritage Education, Chennai
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਦਸ ਲੱਖ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੁਰਾਣੀ ਇਹ ਕੁਲਹਾੜੀ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੱਥਰ ਦੇ ਔਜਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ

ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਸਬਿਆਸਾਚੀ ਮੁਖਰਜੀ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ 100 ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਲਾ ਕਿਰਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਭਾਰਤੀ ਉਪਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੂਜਿਆਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ 124 ਅਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੀਆਂ ਹਨ।

Image copyright TAPI Collection of Praful and Shilpa Shah, Surat
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਭਾਂਡਾ(3500ਬੀਸੀ-2800ਬੀਸੀ) ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ

ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਦਾ ਬਰਤਨ(3500ਬੀਸੀ-2800ਬੀਸੀ) ਟੇਰਾਕੋਟਾ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਹਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਨਿਊਲਿਥਿਕ ਥਾਂ ਹੈ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਹੋਰ ਭਾਂਡਿਆ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਇਹ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆਂ ਹੈ। ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰੰਗਣ ਦੀ ਕਲਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਆਮ ਗੱਲ ਸੀ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਸਮੀ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਸੀ

Image copyright CSMVS
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਪੱਤਰ

ਬੇਸਾਲਟ ਪੱਥਰ(250ਬੀਸੀ) 'ਤੇ ਖੁਣਵਾਇਆ ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਇੱਕ ਆਦੇਸ਼ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਭੂਭਾਗਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਟੁਕੜਾ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੋਪਾਰਾ ਇਲਾਕੇ ਤੋਂ ਹੈ।

Image copyright National Museum, New Delhi
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਲਾਲ ਰੇਤੀ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਬਣੀ ਕੁਸ਼ਾਨ ਰਾਜਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ
Image copyright Bihar Museum, Patna
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਜੈਨ ਧਰਮ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂਕਰ ਦੀ ਬਲੂਆ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬਣੀ ਮੂਰਤੀ

ਇਹ ਮੂਰਤੀ ਬਿਹਾਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪਟਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।

Image copyright CSMVS, Mumbai
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਬੁੱਧ ਦੀ ਮੂਰਤੀ

ਬੁੱਧ ਦੀ ਇਹ ਮੂਰਤੀ 900 ਈਸਵੀ ਤੋਂ 1000 ਈਸਵੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਾਮਿਲਨਾਡੂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਚੋਲ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਇਹ ਬੁੱਧ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਬੁੱਧ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਜਵਾਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।

Image copyright National Museum, New Delhi
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਮੂਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ

ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਰਿਅਮ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਫੜੀ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਵਾਟਰਕਲਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕਾਗਜ਼ 'ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Image copyright The British Museum

ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਉਹ ਚਿੱਤਰ ਜਿਸਨੂੰ ਡਚ ਆਰਟਿਸਟ ਰੇਮਬਰਾਂਦਟ ਨੇ ਬਣਾਇਆ ਸੀ।

Image copyright Mani Bhavan Gandhi Sangrahalaya, Mumbai
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਲੱਕੜ ਦਾ ਬਣਿਆ ਚਰਖਾ

ਲੱਕੜ ਦਾ ਚਰਖਾ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਵੱਲੋਂ ਅਪਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਸਨੂੰ ਕੱਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।

ਇਸ ਚਰਖੇ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਮਣੀ ਭਵਨ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ 17 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਗਾਂਧੀ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫਤਰ ਰਿਹਾ।

ਕੀ ਫ਼ਿਰ ਤੋਂ ਉਸਾਰੀ ਜਾ ਸਕੇਗੀ ਬਾਬਰੀ ਮਸਜਿਦ?

ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਸੀਐੱਸਐੱਮਵੀਐੱਸ, ਮੁੰਬਈ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਮਿਊਜ਼ੀਅਮ ਲੰਡਨ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਗਈ।

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)