ਇੱਥੇ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਸਹਾਰੇ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ

ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ Image copyright Gurdarshan singh/bbc
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਫਸਲ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ

ਦੇਸ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿੱਥੇ ਅਵਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ। ਇਹ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਅਤੇ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਵਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਦੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਨੋਖੀ ਹੀ ਗੱਲ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।

ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਬਾਰਡਰ ਰੋਡ 'ਤੇ ਵੱਸੇ ਪਿੰਡ ਬਾਰੇ ਕੇ ਦੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਤੱਕ ਕਈ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਭੁੱਖੇ-ਪਿਆਸੇ ਬੰਦ ਰਹੇ ਸਨ।

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਪਸ਼ੂ

ਕਿਸੇ ਦੇ ਸਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਜਾਣ 'ਤੇ ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਿਆ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ 30 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗਊਆਂ ,ਸਾਨ੍ਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਵੱਛੇ ਸਨ। ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲਗਿਆ ਕਿ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਰਬਾਦ ਹੋਣ ਦੇ ਡਰ ਕਾਰਨ ਗਊਆਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਛੱਡ ਗਏ ਸਨ।

Image copyright Gurdarshan singh/bbc

ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪੱਠਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਭੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਕੰਧਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਸੀਤ ਹਵਾ ਕਾਰਨ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮੱਚਦੇ ਪਸ਼ੂ ਸਿਵੇ ਵੱਲ ਆ ਰਹੇ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।

ਟਰਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਲੱਦ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਕਿਸਾਨ

ਅਵਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਫਸਲਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟਰਾਲੀਆਂ 'ਤੇ ਲੱਦ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਸੋਢੇ ਵਾਲਾ ਦੇ ਗੱਬਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਰਾਤਾਂ ਜਾਗ ਕੇ ਬਚਾਉਣੀਆਂ ਪੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

Image copyright Gurdarshan singh/bbc
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਵਾਰਾ ਗਊਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਖਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵੀ ਦੁਖੜਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਿੰਡ ਝੋਕ ਹਰੀਹਰ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸਾਨ ਯੂਨੀਅਨ ਤੇ ਪੰਚਾਇਤ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਟਰਾਲੀਆਂ ਭਰ ਕੇ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡਣ ਆਏ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਫਸਲਾਂ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਕੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਟੈਕਸ ਵਸੂਲ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਫਿਰ ਸੰਭਾਲਦੀਆਂ ਕਿਓਂ ਨਹੀਂ।

ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਤਰਕ

ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਰੱਜੀ ਵਾਲਾ 'ਚ 75 ਕਿੱਲਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਾਲੀ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਹੈ ਪਰ ਜਾ ਕੇ ਦੇਖਣ 'ਤੇ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਇਸ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 50 ਪਸ਼ੂ ਹੀ ਸਨ।

ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਦੁਧਾਰੂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈ ਹਨ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਸ਼ੂ ਬਿਨਾਂ ਛੱਤ ਦੇ ਹੀ ਰੱਖੇ ਗਏ ਸਨ।

Image copyright Gurdasrshan singh/bbc
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਆਪਣੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ

ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਅਦਰਸ਼ਵੀਰ ਭੱਲਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 75 ਕਿੱਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ 40 ਕਿੱਲਿਆਂ 'ਚ ਉਹ ਫ਼ਸਲ ਬੀਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਥਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਪੱਠਿਆਂ ਲਈ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਇਸ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋ ਮਿਲਦੇ ਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਮੈਨੇਜਰ ਅਦਰਸ਼ਵੀਰ ਭੱਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚੋਂ ਤਿੰਨ ਸਕੂਲ ਵੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਰਾਂਟ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਪੈਸਾ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਬਿੱਲ ਅਤੇ ਲੇਬਰ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵਿੱਚ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਮੈਨਜਰ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਜ਼ਮੀਨਾਂ 'ਤੇ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣ ਜਾਣ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰ ਫੰਡ ਦੇਣ।

Image copyright Gurdarshan singh/bbc

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਰਕ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡਦੇ ਤਾਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਹੀ ਹਨ ਸ਼ਹਿਰੀ ਲੋਕ ਨਹੀਂ।

ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸਾਨ ਲੜਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਖਾਸਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਧਿਕਾਰੀ?

ਐਨੀਮਲ ਹੱਸਬੰਡਰੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੋਸਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰ ਭਰ ਵਿੱਚ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ 16 ਦੇ ਕਰੀਬ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਹਨ ਪਰ ਵੱਡੇ ਸਾਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Image copyright Gurdarshan/bbc
ਫੋਟੋ ਕੈਪਸ਼ਨ ਐਨੀਮਲ ਹੈਸਬੰਡਰੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਖੋਸਾ

ਓਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ,''ਇਕੱਲੇ ਡੀਸੀ ਦਫ਼ਤਰ ਕੋਲ ਹੀ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੀ ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਕਰਵਾਈ ਸੀ ਓਹ 700 ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਗਿਣਤੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੱਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਪਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।''

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ ਫਿਰਦੇ ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਜਦੋਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਭਿੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਨੂੰ ਖਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਅਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਬਾਰੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਚੰਦਰ ਗੈਂਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,''ਇਹਨਾਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਬਾਰੇ ਐਨੀਮਲ ਹੈਸਬੰਡਰੀ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਲਈ ਆਇਆ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਖਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।''

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਪਸ਼ੂਆ ਬਾਰੇ ਓਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਵਿਧਾਇਕ ਪਰਮਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਕੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 'ਚ ਆਵਾਰਾ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਵੱਡੀਆਂ ਗਊਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ।

ਇਹ ਵੀਡੀਓਜ਼ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਸੰਦ ਆਉਣਗੇ

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)