Chandrayaan-2: ISRO ਦਾ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰੇਗਾ ਕੰਮ

ਚੰਦਰਯਾਨ-2 Image copyright PIB

15 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਇੰਡੀਅਨ ਸਪੇਸ ਰਿਸਰਚ ਆਰਗੇਨਾਈਜੇਸ਼ਨ (ਇਸਰੋ) ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਵੇਰੇ 2.30 ਵਜੇ ਸ਼੍ਰੀਹਰਿਕੋਟਾ ਦੇ ਸਤੀਸ਼ ਧਵਨ ਸਪੇਸ ਸੈਂਟਰ ਤੋਂ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ 6-7 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ।

ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਇਸ ਉੱਤੇ ਹੈ?

ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਇੱਕ ਪੁਲਾੜ ਯਾਨ (ਸਪੇਸਕਰਾਫ਼ਟ) ਹੈ ਜੋ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਹਿ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕਰੇਗਾ। ਸਾਫਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਪੇਸਕਰਾਫ਼ਟ ਚੰਨ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਗ੍ਰਹਿ ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਉਤਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਚੌਥਾ ਦੇਸ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਚੰਦਰਯਾਨ ਉੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇਗਾ। ਪਰ ਕਿਵੇਂ?

ਚੰਦਰਯਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਉਪਕਰਨ

ਇਸ ਚੰਦਰਯਾਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਉਪਕਰਨ ਹਨ। ਇੱਕ ਆਰਬੀਟਰ ਹੈ ਜੋ ਚੰਨ ਦੇ ਓਰਬਿਟ ਵਿੱਚ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਾਵੇਗਾ।

ਇੱਕ ਲੈਂਡਰ ਹੈ ਜੋ ਚੰਨ ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਉਤਰੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰੋਵਰ ਨਿਕਲੇਗਾ ਜੋ ਚੰਨ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮੇਗਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਘੋਖ ਕਰੇਗਾ।

ਰੋਵਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ ਲੈਂਡਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਲੈਂਡਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਵੇਗਾ ਓਰਬਿਟਰ ਨੂੰ। ਓਰਬਿਟਰ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜੇਗਾ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਚੰਦਰਯਾਨ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਕਿੰਨਾ ਅਹਿਮ

ਭਾਰਤ ਨੇ ਇਸ ਚੰਦਰਯਾਨ ਵਿੱਚ 13 ਵਿਗਿਆਨਕ ਯੰਤਰ ਲਗਾਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇੱਕ ਨਾਸਾ ਦਾ ਯੰਤਰ ਵੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਯੰਤਰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸਾਊਥ ਪੋਲ ਯਾਨਿ ਕਿ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੇੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਿਸ਼ਨ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਇਕੁਏਟਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਨ। ਪੋਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਿਸੇ ਸਪੇਸ ਕਰਾਫ਼ਟ ਨੇ ਲੈਂਡਿੰਗ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਥੋਂ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਮਿਲੇਗਾ।

ਭਾਰਤ ਨੇ 2008 ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਉੱਤੇ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਚੰਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਪੇਸਕਰਾਫ਼ਟ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਨਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।

Image copyright AFP

ਵਿਸ਼ਵ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਸਸਤੇ ਅਤੇ ਟਿਕਾਊ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਸਾ, ਯੂਰਪੀਅਨ ਸਪੇਸ ਏਜੰਸੀ, ਬੁਲਗੇਰੀਆ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਏਜੰਸੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀਦਾਰ ਸਨ।

ਚੰਦਰਯਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਪਰ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਸਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ।

ਉਨ੍ਹਾਂ 10 ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰਯਾਨ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਬਣਾਇਆ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਣੂ ਦੀ ਖੋਜ ਚੰਦਰਯਾਨ -1 ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਹੁਣ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਕਦਮ ਹੈ ਚੰਦਰਯਾਨ-2। ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੰਨ ਦੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਦੇਸ ਦੇ ਮਾਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀਆਂ

ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ 'ਤੇ ਸਾਫ਼ਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ 'ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਤਕਨੀਕ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਚੰਦਰਯਾਨ ਰਾਹੀਂ ਮਾਸਟਰ ਬਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਪਰ ਇਹ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਕੇਟ ਵਿਗਿਆਨ ਹੀ ਹੈ। ਚੰਨ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੂਰੀ 3.84 ਲੱਖ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਚੰਨ ਵਿੱਚ ਗੁਰਤਾਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ।

ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਉਤਰਨ ਲਈ ਪੈਰਾਸ਼ੂਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਜੇ ਸਾਫ਼ਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕਰਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਸਾਫ਼ਟ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਭ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋਏ।

Image copyright AFP

ਇਹ ਪੂਰਾ ਮਿਸ਼ਨ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਓਰਬਿਟਰ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਉਹ 15 ਮਿੰਟ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਹੋਣਗੇ।

ਉਂਝ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਲੱਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ-1 ਆਇਆ ਸੀ ਤਾਂ ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਚੰਦਰਯਾਨ-2 ਸਾਲ 2014 ਵਿੱਚ ਆਵੇਗਾ।

ਉਦੋਂ ਉਸ ਲਈ ਰੂਸ ਤੋਂ ਲੈਂਡਰ ਲੈਣਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਪੇਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆ ਕਾਰਨ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਖੁਦ ਹੀ ਲੈਂਡਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸ ਲਈ ਇੰਨੀ ਦੇਰ ਹੋ ਗਈ।

ਪੇਲੋਡ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ

ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਤੁਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ- ਪੇਲੋਡ। ਪੇਲੋਡ ਇੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਉਪਕਰਨ ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕੰਮ ਕਰਨਗੇ। ਓਰਬਿਟਰ, ਲੈਂਡਰ, ਰੋਵਰ .. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਹੀ ਪੇਲੋਡ ਹੈ। ਓਰਬਿਟਰ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਕੈਮਰਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਉਪਕਰਨ ਹੈ ਜੋ ਚੰਨ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਚੰਨ 'ਤੇ 'ਮੂਨਕੁਏਕ' ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ।

Image copyright Getty Images

ਇੱਕ ਪ੍ਰੋਬ ਹੈ ਜੋ ਚੰਨ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸਤਹ 'ਤੇ ਦੱਬਿਆ ਜਾਏਗਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਚੰਨ ਦੀ ਸਤਹ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਪਕਰਨ ਹੈ ਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨਾਲ ਚੰਨ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੋ:

ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਖ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਪੱਲਵ ਬਾਗਲਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਪੇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਯੂਪੀਏ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ, ਐਨਡੀਏ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੋਵੇ ਸਭ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਨ।

ਇਹ ਮਿਸ਼ਨ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸਦੀ ਕਮਾਨ ਦੋ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇੱਕ ਹਨ ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਰਿਤੂ ਕਰਿਧਲ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਹਨ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮੁਥਇਆ ਵਨਿਤਾ।

ਇਹ ਵੀ ਦੇਖੋ:

(ਬੀਬੀਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ FACEBOOK, INSTAGRAM, TWITTERਅਤੇ YouTube 'ਤੇ ਜੁੜੋ।)