Rat u Siriji: Kratki vodič ko se bori protiv koga

Opozicioni borac iz brigade Fajlak al Rahman puca iz mitraljeza u Džobaru, oblasti u istočnom predgrađu glavnog grada Damaska, koju kontrolišu pobunjenici (19. mart 2017. godine) Image copyright AFP
Natpis na slici Broj zaraćenih strana u građanskom ratu u Siriji vremenom se višestruko uvećao

Sukob u Siriji često se opisuje kao građanski rat, odnosno rat između stanovnika iste države.

I svakako je počeo kao ustanak građana Sirije.

Izašli su na ulice 2011. godine sa zahtevima da se uspostavi demokratska vlast i stane na put korupciji. Protivljenje vlasti predsednika Bašara Al Asada ubrzo je preraslo u rat.

Ako se analiziraju naslovi vesti ovih dana, jasno je da se u Siriji događaju daleko složenije stvari.

U njih su uključene i neke od najmoćnijih zemalja sveta, kao i čitav niz naoružanih opozicionih grupa, Kurdi i, naravno, takozvana Islamska država.

Šta sve te grupe rade u Siriji?

Odgovor je veoma komplikovan, a najbolje je početi od toga ko se u ratu nalazi na strani onih koji, u širem smislu, podržavaju ili se suprotstavljaju Asadovoj vlasti.

Na strani sirijske vlasti:

  • Rusija (izvodi vazdušne napade i pruža političku podršku u Ujedinjenim nacijama)
  • Iran (obezbeđuje oružje, kredite, vojne savetnike i, navodno, borbene trupe)
  • Hezbolah (libanski pokret šiitskih muslimana koji je poslao stotine boraca)
  • Šiitske muslimanske milicije (Iran ih regrutuje u Iraku, Avganistanu i Jemenu)

Na strani pobunjenika (velika i raznolika grupa boraca od kojih neki sarađuju sa džihadistima povezanim sa Al Kaidom):

  • Turska (obezbeđuje oružje, vojnu i političku podršku)
  • arapske zalivske zemlje (obezbeđuju novac i oružje)
  • SAD (obezbeđuju oružje, obuku i vojnu pomoć „umerenim" grupama)
  • Jordan (obezbeđuje logističku podršku i obuke)

Različite države često podržavaju različite frakcije među pobunjenicima.

Sjedinjene Američke Države dugo nisu direktno napadale sirijsku vlast iako podržavaju neke pobunjeničke grupe. To se promenilo u aprilu 2017. godine kad su gađali vazdušnu bazu u Siriji zbog sumnje da je odatle izvršen napad hemijskim oružjem.

Kako to?Već sam čuo za napade SAD u Siriji.

Tačno, ali njihov cilj su bili položaji „Islamske države", u okviru međunarodne akcije koja je počela u septembru 2014. godine.

U njoj su učestvovale i brojne druge države, uključujući Veliku Britaniju, Francusku, Jordan i nekoliko zalivskih zemalja.

„Islamska država" je iskoristila je rat u Siriji da pripoji veliki deo zemlje svom „kalifatu" koji je proglasila pre tri godine.

Image copyright AFP
Natpis na slici Pobunjenici koje podržava Turska u februaru 2017. godine proterali su pripadnike „Islamske države" iz grada Al Baba

Ovde se jasne linije podela zamagljuju. Sirijska vlast i Rusija takođe bombarduju „Islamsku državu", ali odvojeno od koalicije koju predvode SAD.

Najjednostavnije objašnjenje bi glasilo: sirijski pobunjenici (i oni koji ih podržavaju) bore se protiv sirijskih vlasti (i njihovih saveznika), a obe strane bore se protiv „Islamske države". Iako ovaj samoproklamovani organ želi da smeni vlast, oštro se sukobljava i sa pobunjenicima.

Jednostavno.

Nedostaje još samo delić ove (pojednostavljene) slagalice.

Uloga Kurda

„Neprijatelj mog neprijatelja je moj prijatelj" - ova izreka ne može da se primeni u Siriji.

Kurdske grupe koje žive na severu Sirije proglasile su početkom 2014. godine autonomiju na teritorijama koje kontrolišu.

To je unelo dodatnu, četvrtu dimenziju sukoba koji se širi.

Kurdi, koji tvrde da ne podržavaju ni vlast ni opoziciju, borili su se sa „Islamskom državom" duž granice sa Turskom.

Za to su dobili značajnu vojnu pomoć od Sjedinjenih Američkih Država koje ih vide kao jednu od najefikasnijih snaga na terenu koje se suprotstavljaju „Islamskoj državi".

Turska se takođe bori protiv „Islamske države". Ali, u ovom slučaju, neprijatelj njihovog neprijatelja je njihov - neprijatelj.

Turska vidi Narodne kurdske odbrambene jedinice u Siriji kao produženu ruku zabranjene Radničke partije Kurdistana, koja se decenijama bori protiv turske vojske.

Da bi sprečila formiranje autonomne oblasti duž svoje granice, Turska je krenula u vazdušne napade na kurdske jedinice i podržala ofanzivu sirijskih pobunjenika u kojoj je „Islamska država" proterana sa svih delova teritorije koju ne kontroliše kurdska milicija.

Image copyright AFP/Getty Images
Natpis na slici Kurdski borci koje podržavaju SAD bore se i sa „Islamskom državom" i sa pobunjenicima koje podržava Turska

U redu. Ali, nema objašnjenja zašto su se uključile strane sile.

Rusija ima vojne interese u Siriji, uključujući i jedinu mediteransku pomorsku bazu i vazdušnu bazu u oblasti Latakija. Intervenisala je na zahtev sirijskih vlasti uz objašnjenje da je motivisana borbom protiv terorizma.

Analitičari kažu da Rusija, tako što će postati ključni faktor u Siriji, želi da ojača svoj uticaj na Bliskom Istoku, ali i globalno.

Image copyright AFP
Natpis na slici Ruska vojna intervencija pomogla je da se preokrene sudbina Asadove vlasti

Iran gleda na Bašara Al Asada, pripadnika alavitskog reda među šiitskim muslimanima, kao na svog najbližeg savetnika. Sirija je, takođe, glavna tranzitna tačka za pošiljke oružja koje se šalju Hezbolahu u Libanu.

Sunitske zemlje regiona, poput Saudijske Arabije, protive se iranskom uticaju u Siriji, čije je stanovništvo većinski sunitsko.

Sjedinjene Američke Države su počele da pomažu pobunjeničke grupe jer tvrde da je Asad odgovoran za brojne žrtve.