පාරාදීස ලිපිගොනු: ඉහළ ධනවතුන්ගේ බදු ක්ෂේමභූමි රහස් හෙළි වේ

  • 2017 නොවැම්බර් 6
Image copyright EPA

බ්‍රිතාන්‍ය රැජිනගේ පෞද්ගලික වතු යාය ඇතුළු ඉතා ධනවත් සහ බලවත් පුද්ගලයන් රහසිගතව විදේශගත බදු ක්‍ෂේමභූමිවල විශාල මුදල් කන්දරාවක් ආයෝජනය කර ඇති අන්දම හෙළි කෙරුණු මූල්‍ය ලිපිලේඛන පිළිබඳ අලුත්ම දැවැන්ත හෙළිදරව්වකින් අනාවරණය වේ.

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ගේ වාණිජ ලේකම්වරයාට එක්සත් ජනපදය විසින් තහංචි පනවා තිබෙන රුසියානුවන් සමග සම්බන්ධතා පවත්වන සමාගමක කොටස් හිමිකාරිත්වයක් තිබෙන බවක් එම ලේඛනවලින් දක්නට ලැබේ.

රුසියානුවන් සමග ගනුදෙනු කරන, ඇමෙරිකාවේ තහංචියට ලක්වී ඇති සමාගමක කොටස් ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ගේ වාණිජ ලේකම්වරයා සතුව ඇති බවක් එම ලිපිවලින් දැක්වේ.

"පැරඩයිස් පේපර්ස්" (Paradise Papers) හෙවත් "පාරාදීස ලිපිගොනු" නමින් හැඳින්වෙන මෙම අලුත්ම අනාවරණය ට ලිපිගොනු මිලියන 13.4 ක් ඇතුළත් වේ. ඒ අතරින් ලිපිගොනු බහුතරය අයත් වන්නේ විදේශගත මූල්‍ය ගනුදෙනු සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියාකරන එක් ප්‍රධාන සමාගමකටය.

බීබීසී පැනොරාමා වැඩසටහන එම ලිපිගොනු ගවේෂණය කරන සියයකට ආසන්න මාධ්‍ය කණ්ඩායම්වලින් එකකි.

පසුගිය වසරේ පැනමා ලිපිගොනු හෙළිදරවු කෙරුණු ආකාරයටම මෙම ලිපිගොනු ලබාගත් ජර්මනියේ Süddeutsche Zeitung පුවත්පත, වැඩිදුර ගවේෂණ කටයුතු සඳහා එම ලිපිලේඛන ගවේෂණශීලී මාධ්‍යවේදීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංසදයට (International Consortium of Investigative Journalists -ICIJ) භාරදුන්නේය. එම ලිපිගොනු පිළිබඳව පරීක්ෂා කරන සියයකට අධික මාධ්‍ය හවුල්කරුවන් අතර ගාඩියන් පුවත්පත ද තිබේ.

ඉරිදා අනාවරණය කරනු ලැබුණේ බදු සහ මූල්‍ය කටයුතු සම්බන්ධයෙන් එම දත්තවල නම් කර තිබෙන සිය ගණනක් පුද්ගලයන් සහ සමාගම් සම්බන්ධයෙන් සතියක් පුරා කෙරෙන අනාවරණ අතරින් සුළු කොටසක් පිළිබඳ තොරතුරු පමණි. ඒ අතර ඇතැමුන්ට බ්‍රිතාන්‍යය සමග ප්‍රබල සම්බන්ධතා පවතී.

ආදායම් බදු නිලධාරීන්ගෙන් සිය මුදල් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා හෝ සිය ගනුදෙනු රහසිගතව සැඟවීම පිණිස දේශපාලනඥයන්, බහු ජාතික සමාගම්, සමාජයේ ජනප්‍රිය චරිත සහ ඉහළ ධනවතුන් භාරකාර මණ්ඩල, පදනම් සහ අක්‍රීය සමාගම් වැනි සංකීර්ණ ක්‍රමවේද යොදාගන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ඒ බොහෝ අනාවරණවල අවධානය යොමු වී තිබේ.

මේ ගනුදෙනු අතරින් අති බහුතරය නෛතික වශයෙන් වරදක් කර නැත.

ඉරිදා අනාවරණය කෙරුණු අනෙකුත් ප්‍රධාන තොරතුරු අතර :

  • රටට ඩොලර් මිලියන ගණනක බදු ආදායමක් අහිමි කරන්නට ඉඩ තිබෙන විදේශගත ජාලවලට කැනඩාවේ අගමැතිවරයාගේ ප්‍රධාන ආධාරකරුවෙකුගේ නම සම්බන්ධ වී තිබේ. බදු ක්ෂේමභූමි වසා දැමිය යුතු බවට උද්ඝෝෂණය කළ අගමැති ජස්ටින් ට්‍රුඩෝ එමගින් දැඩි අපහසුතාවකට පත්වීමට ඉඩ තිබේ.
  • රටට ඩොලර් මිලියන ගණනක බදු මුදලක් පාඩු කර ඇතැයි සිතිය හැකි විදේශගත ජාලවලට කැනඩාවේ අගමැතිවරයාගේ ප්‍රධාන සහායකයකුගේ නම සම්බන්ධව තිබේ. බදු ක්ෂේමභූමි වසා දැමිය යුතු බවට උද්ඝෝෂණය කළ අගමැති ජස්ටින් ට්‍රුඩෝ එමගින් දැඩි අපහසුතාවකට පත්වීමට ඉඩ තිබේ.
  • බ්‍රිතාන්‍ය කොන්සර්වේටිව් පක්ෂයේ හිටපු උප සභාපතිවරයෙකු සහ පක්ෂයට මූල්‍යාධාර සපයන්නෙකු වන ඈශ්ක්‍රොෆ්ට් සාමිවරයා සිය විදේශගත ආයෝජන කළමනාකරණය කිරීමේදී පවත්නා නීති රෙගුලාසි නොසලකා හැරියා විය හැකිය. බදු ගෙවීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු බ්‍රිතාන්‍යයේ ස්ථිර පදිංචිකරුවෙකු ලෙසින් ලියාපදිංචි වූ බවට ඇතැම් වාර්තා පළ වුවත්, සාමි මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකුව සිටියදී ඔහු සිය "නිත්‍ය පදිංචිකරුවෙකු නොවන" තත්ත්වය දිගටම තබාගත් බව තවත් ලේඛනවලින් ඉඟි කෙරේ
  • එවර්ටන් පාපන්දු සමාජයේ ප්‍රධාන කොටස් හිමිකමක් සඳහා අරමුදල් සපයාගත් ආකාරය පිළිබඳව ප්‍රශ්න පැන නැගුනේ කෙලෙසින්ද යන්න
  • ධන කුවේර අලිෂර් උස්මානොෆ් සිය සමාගම් සම්බන්ධ දැඩි පරීක්ෂණවලට බලපෑම් කරන්නට ඉඩ තිබෙන බව පාරාදීස ලිපිලේඛනවලින් අනාවරණය වේ.

අනෙක් මාධ්‍ය හවුල්කරුවෝ සිය කලාපයට බලපාන වෙනත් වාර්තා පළ කිරීමට ඉඩ තිබේ.

බ්‍රිතාන්‍ය රැජින සම්බන්ධ වෙන්නේ කෙසේද?

බ්‍රිතාන්‍ය රැජිනගේ පෞද්ගලික මුදල්වලින් පවුම් මිලියන දහයක් (ඩොලර් මිලියන 13 ක්) විදේශගතව ආයෝජනය කර තිබෙන බව පාරාදීස ලිපිගොනුවලින් අනාවරණය වේ.

Image copyright Alamy

රැජිනට ආදයමක් ලබාදෙන සහ පවුම් මිලියන 500 ක් වටිනා පෞද්ගලික දේපොළවලට සම්බන්ධ ආයෝජන ඇය වෙනුවෙන් පාලනය කරන Duchy of Lancaster භාරකාර මණ්ඩලය විසින් කේමන් දූපත්වල සහ බර්මුඩාහි පිහිටි අරමුදල්වල ඉහත කී මුදල තැන්පත් කර තිබේ.

එම ආයෝජන නීති විරෝධී නොවන අතර, බ්‍රිතාන්‍ය රැජින බදු ගෙවීම පැහැර හරින බවක් එමගින් ඉඟි නොකෙරේ. එහෙත් බ්‍රිතාන්‍ය රැජින විදේශගත අරමුදල්වල ආයෝජන කළ යුතු දැයි ප්‍රශ්න මතු විය හැකිය.

දිළින්දන් සූරා කන බවට චෝදනා එල්ල වී තිබෙන BrightHouse සමාගමේ සහ පවුම් මිලියන 17.5 ක බදු නොගෙවා, 6,000 කට ආසන්න පිරිසකට රැකියාද අහිමි කරමින් වසා දමන ලද Threshers සමාගමේ සුළු ආයෝජන කර තිබේ.

අදාළ අරමුදල් විසින් ගනු ලබන තීරණවලට තමන් සම්බන්ධ නැතැයි Duchy of Lancaster භාරකාර මණ්ඩලය පවසන අතර, තමන් වෙනුවෙන් කරන ලද ආයෝජන පිළිබඳව බ්‍රිතාන්‍ය රැජින දැන සිටි බවක් ද මෙයින් නොකියවේ.

රැජිනගේ "කීර්තියට හානිකර වන අන්දමේ බලපෑමක් එල්ල කළ හැකි ඕනෑම ක්‍රියාවක් හෝ ඕනෑම අතපසුවීමක් පිළිබඳව නිරන්තරව අවධානය පළ කරන" බව භාරකාර මණ්ඩලය මීට ඉහතදී සඳහන් කර තිබේ. තමන් යටතේ පාලනය වන සිය දේපොළ පිළිබඳව රැජින "ඉතා උනන්දුවෙන්" සොයා බලන බව ද Duchy of Lancaster භාරකාර මණ්ඩලය පවසයි.

රොස් සහ ට්‍රම්ප් අසීරුවට පත්කරන්නක්ද?

1990 දශකයේදී ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට බංකොලොත්භාවයෙන් ගොඩ ඒමට ආධාර කළ විල්බර් රොස් පසුව ට්‍රම්ප් පරිපාලනයේ වාණිජ ලේකම්වරයා ලෙසින් පත්වීම් ලැබීය.

රුසියාවේ බලශක්ති සමාගමකට ඛනිජතෙල් සහ ගෑස් සපයමින් වසරකට ඩොලර් මිලියන ගණනක් උපයන නැව් සමාගමක් සම්බන්ධයෙන් විල්බර් රොස්ට තවමත් අරමුණු පවතින බව මෙම ලේඛනවලින් අනාවරණය වේ. රුසියාවේ ජනාධිපති ව්ලදිමීර් පූතින්ගේ බෑනා සහ එක්සත් ජනපද තහංචි පනවා තිබෙන තවත් පුරුෂයන් දෙදෙනෙක් ද එම රුසියානු බලශක්ති සමාගමේ කොටස් හිමියෝ වෙති.

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ කණ්ඩායම සහ රුසියාව අතර සම්බන්ධතා පිළිබඳව එමගින් යළිත් වරක් ප්‍රශ්න මතු කෙරෙනු ඇත. පසුගිය වසරේ පැවති එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයේ ප්‍රතිඵලයට බලපෑම් කිරීමට රුසියාව උත්සාහ කළ බවට එල්ලවන චෝදනාවලින් ට්‍රම්ප් පරිපාලනයට ප්‍රබල බාධකයක් වී තිබේ. එම චෝදනා ඔහු හඳුන්වන්නේ "ව්‍යාජ පුවත්" යනුවෙනි.

මේ ලිපිගොණුවල මූලාශ්‍රය කුමක්ද?

මේ දත්තවලින් බහුතරය ලැබුනේ, අඩු බදු හෝ බදු මුදල් ගෙවිය යුතු නොවන සේ විදේශ බලප්‍රදේශයන් තුළ සකස්වීම සඳහා සිය සේවාදායකයින්ට නීති සේවා සපයන, විදේශගත කර්මාන්තයේ ඉහළම තලයේ සිටින Appleby නම් වූ බර්මූඩා හි පිහිටි සමාගමෙනි.

එම සමාගමට අයත් ලිපිලේඛන සහ කැරිබියානු බලප්‍රදේශ තුළ ආයතනික ලියාපදිංචිකිරීම්වලින් අදාළ ලේඛන ලබාගන්නා ලද්දේ ජර්මනියේ Süddeutsche Zeitung පුවත්පත විසිනි. එම තොරතුරු ලැබුණු මූලාශ්‍රය පුවත්පත විසින් හෙළිකර නැත.

විදේශගත අරමුදල් සම්බන්ධ තොරතුරු අනාවරණය කෙරුණු අවස්ථාවල නිරන්තරයෙන් වැරදි ක්‍රියා හෙළි වී තිබෙන බැවින් සිය ගවේෂණය පොදු යහපත උදෙසා කෙරෙන්නක් බව මාධ්‍ය හවුල්කරුවෝ පවසති.

මෙම අනාවරණ පිළිබඳව ප්‍රතිචාරය පළ කරන Appleby සමාගම පවසන්නේ, "අප විසින් හෝ අපේ සේවාදායකයන් විසින් කිසිදු වරදක් කරන ලද බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නැතැයි සෑහීමට පත්වනවා," යනුවෙනි. "අපි නීති විරෝධී හැසිරීම් නොඉවසන්නෙමු," යනුවෙන් ද සමාගම වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි.

විදේශගත මූල්‍ය ගනුදෙනු යනු කවරක්ද?

විදේශගත මූල්‍ය කටයුතු යනු ඉතා පහළ මට්ටමේ බදු අයකිරීම්වලින් වාසි ලබාගැනීම පිණිස සමාගම්වලට හෝ පුද්ගලයන්ට සිය වත්කම් හෝ ලාභ යොමු කළ හැකි, සිය රටේ නීති විධිවිධාන බල නොපවත්වන ස්ථානයකි.

බදු ක්ෂේමභූමි ලෙසින් සාමාන්‍ය වහරින් එම ස්ථාන හැඳින්වෙන අතර, කර්මාන්තය තුළ ඒවා හැඳින්වෙන්නේ විදේශගත මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන (offshore financial centres -OFCs) ලෙසිනි. සාමාන්‍යයෙන් ස්ථාවර, රහසිගත සහ විශ්වාස කටයුතු වන එම ස්ථාන බොහෝ විට ඉතා කුඩා දූපත්වල පිහිටියත් එය ද අනිවාර්ය තත්ත්වයක් නොවන බැවින් කිසියම් වරදක් සිදු කරන්නේ දැයි යන්න පිළිබඳව කෙතරම් දැඩිව පරීක්ෂා කරන්නේ ද යන්න අදාළ ස්ථානයට අනුව වෙනස් විය හැකිය.

එක්සත් රාජධානියේ කිරීටය යටතේ පාලනය වන බොහෝ ප්‍රදේශ සහ විදේශික භූමි භාග විදේශගත මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන වීම මත පමණක් නොව විදේශගත මූල්‍ය කර්මාන්තයේ සේවය කරන නීතිවේදීන්, ගණකාධිකාරීවරුන් සහ බැංකුකරුවන් බොහෝ පිරිසක් ලන්ඩන් නගරයේ සිටින බැවින් මෙහිදී එක්සත් රාජධානිය ප්‍රධාන භූමිකාවක යෙදේ.

එමෙන්ම මෙය ධන කුවේරයන් සම්බන්ධ කරුණකි. Capital Without Borders: Wealth Managers and the One Percent ග්‍රන්ථයේ කතුවර බෘක් හැරිංටන් (Brooke Harrington) පවසන පරිදි විදේශගත මූල්‍ය කටයුතු අදාළ වන්නේ 1% සම්බන්ධයෙන් නොව .001% සම්බන්ධයෙනි. මෙම ක්‍රමවේද සඳහා අවශ්‍ය වියදම් දැරීමට ඩොලර් 500,000 (£380,000) පමණ වත්කම් හිමිවීම පවා ප්‍රමාණවත් නොවන බව ඇය පවසයි.

අපට බලපාන්නේ කෙසේද සහ අප සැලකිල්ලට ගත යුතුද?

මෙය අති විශාල මුදලක් සම්බන්ධ කරුණකි. ඩොලර් ට්‍රිලියන 10 ක මුදලක් විදේශගත අරමුදල්වල තැන්පත් කර තිබෙන බව The Boston Consulting Group ආයතනය පවසයි. එය එක්සත් රාජධානියේ, ජපානයේ සහ ප්‍රංශයේ දළ ජාතික නිෂ්පාදිතය එකතු කළ විට ලැබෙන සංඛ්‍යාව හා සමාන මුදලකි. මේ තක්සේරුව පවා වෙනස් විය හැකිය.

විදේශගත අරමුදල්වල ප්‍රධානම අංගය රහසිගතභාවය බව පවසන විවේචකයෝ, එමගින් අසමානතාව සහ වැරදි දේ සඳහා දොරටු විවෘත කෙරෙන බව ද පවසති. එය වැළැක්වීම පිණිස ආණ්ඩු ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග බොහෝ විට ඉතා මන්දගාමී සහ අකාර්යක්ෂම බව ද ඔවුහු පවසති.

ධනවතුන් බදු ගෙවීම පැහැර හරින්නේ නම්, එහි වන්දිය ගෙවීමට සිදුවන්නේ දිළින්දන්ට බව බෘක් හැරිංටන් පවසයි. "ධනවතුන්ගේ සහ සමාගම්වලින් තමන්ට අහිමි වූ මුදල් සඟවා තිබෙන ස්ථානවලින් සොයා ගෙන ආණ්ඩු අවම ක්‍රියාමාර්ග ගත යුතුය."

"ආණ්ඩුවලට ක්‍රියාත්මකව සිටින්නට අවශ්‍ය අවම මුදල් ප්‍රමාණයක් තිබෙනවා. ධනවතුන්ගෙන් හා විශාල ආයතනවලින් අහිමි වෙන දේ ඔවුන් පියවා ගන්නේ අප සතුව ඇති දෙයින්."

බීබීසී පැනොරාමා වැඩසටහන සමග අදහස් දැක්වූ බ්‍රිතාන්‍ය කම්කරු පක්ෂයේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරියක සහ පොදු ගිණුම් කාරක සභාවේ සභාපතිනි මෙග් හිලියර් (Meg Hillier), "විදේශගතව තැන්පත් කෙරෙන්නේ කුමක්දැයි අපි දැනගත යුතුයි; විදේශගත අරමුදල් රහසිගත නැත්නම් මේ සමහර දේවල් සිදු නොවෙන්න පුළුවන් ... අපිට විනිවිදභාවය අවශ්‍යයි සහ ඉර එලිය අප මත පතිතවීම අවශ්‍යයි," යනුවෙන් සඳහන් කළාය.

විදේශගත අරමුදල් වෙනුවෙන් කියවෙන්නේ කුමක්ද?

විදේශගත මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන නොතිබුනේ නම් ආණ්ඩු විසින් අය කරනු ලබන බදුවලට සීමාවක් නොතිබෙන්නට ඉඩ තිබුණු බව එම මධ්‍යස්ථාන පවසති. තමන් මුදල් කන්දක් ලෙසින් ක්‍රියා නොකරන බව පවසන එම මධ්‍යස්ථාන, ඒ වෙනුවට තමන් ක්‍රියා කරන්නේ ලොව පුරා මුදල් සංසරණය කරන නියෝජිතයන් ලෙසින් බව ද පවසති.

තමන් මුදල් සංචිතයක් මත වාඩි ලා ගෙන නැතැයි පවසන එම මධ්‍යස්ථාන පෙන්වාදෙන්නේ තමන් ලොව පුරා මුදල් සංසරණයට සහය දෙන නියෝතයින් බවය.

පැනොරාමා වැඩසටහන සමග අදහස් දක්වන අවස්ථාවේ බර්මුඩාවේ මුදල් අමාත්‍යවරයා ලෙසින් කටයුතු කළ බොබ් රිචර්ඩ්ස් (Bob Richards) කියා සිටියේ, අනෙක් රටවල් වෙනුවෙන් බදු එකතු කිරීම සිය රටේ කාර්යභාරය නොවන අතර ඒ පිළිබඳව කටයුතු කිරීම අදාළ රටවලට අයත් කාර්යයක් බවය.

සිය බලප්‍රදේශ බදු ක්ෂේම භූමි ලෙසින් හැඳින්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ඔහු සහ අයිල් ඔෆ් මෑන් (Isle of Man ) දූපතේ මහ ඇමැතිවරයා වන (Howard Quayle) පවසන්නේ සිය ප්‍රදේශ මැනැවින් නියාමනය කෙරෙන අතරම ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය වාර්තාගතකිරීමේ නීතිවලට අනුකුලවන බවය. බ්‍රිතාන්‍ය කිරීටයට අයත් Isle of Man දූපත ද අනාවරණවල ප්‍රධාන තැනක් ගන්නා ප්‍රදේශයකි.

විදේශගත මූල්‍ය මධ්‍යස්ථාන "අපරාධ හෝ දූෂණවලට ගොදුරුවූවන් හෝ දූෂිත ආණ්ඩුවලින් පීඩා විඳින ජනතාව ආරක්ෂා කරන," බව Appleby සමාගම මීට ඉහතදී සඳහන් කර තිබේ.

පාරාදීස ලිපිගොනු යනු අනාවරණය වූ ඉතා විශාල ලේඛන ප්‍රමාණයක් වන අතර ඉන් බොහෝමය ලැබී තිබෙන්නේ විදේශගත නීති සමාගමක් වන Appleby සහ බදු බලප්‍රදේශ 19ක ආයතනික ලියාපදිංචිකිරීම්වලිනි. දේශපාලනඥයින්, ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයින්, විශාල ආයතනික සමාගම් මෙන්ම ව්‍යාපාරික ප්‍රධානීන්ගේ මුල්‍ය ගනුදෙනු ඒවායින් හෙළිදරව් වේ.

මිලියන 13.4 ක් වූ එම වාර්තා ජර්මනියේ Süddeutsche Zeitung පුවත්පතට ලැබීමෙන් අනතුරුව ගවේෂණශීලී මාධ්‍යවේදීන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංසදයට (International Consortium of Investigative Journalists -ICIJ) සමග හුවමාරු කෙරිණි. Guardian ඇතුළු රටවල් 67ක 100 ට ආසන්න මාධ්‍ය සංවිධාන නියුක්තව සිටින ගෝලීය විමර්ශනයේ කොටසක් ලෙස, බීබීසී වෙනුවෙන් එම පර්යේෂණයට ප්‍රධානත්වය සපයන්නේ පැනොරාමා වැඩසටහනය. මුලාශ්‍රයේ අනන්‍යතාව පිළිබඳව බීබීසී නොදනී.

පාරාදීස ලිපිගොනු : පූර්ණ ආවරණය ; #ParadisePapers භාවිතයෙන් ට්විටර් හඹා යා හැක; BBC News app ඔස්සේ නම් "Paradise Papers" ටැගය භාවිත කරන්න.

BBC iPlayer ඔස්සේ Panorama (පැනොරාමා) වැඩසටහන නරඹන්න. (එක්සත් රාජධානියේ නරඹන්නන් පමණි)

සබැඳි යොමු: