Calooshood u shaqeystayaal Ruushka u dhashay miyaa ka howlgala Afrika?

Ruushka Lahaanshaha sawirka EPA
Image caption Ruushka ayaa saameyn ku yeelanayay Afrika

Howlgallada dhowaan Ruushku uu ka sameeyay dalalka Sudan iyo Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe ayaa dhaliyay shaki weyn.

Arrintaas ayaa ka dhalatay xiriirka dhaqaale ee cusub, qandaraaslayaal milatariga Ruushka ka socda ayaa muddooyinkan dambe saameyn ku lahaa labadaasi dal.

Tan waxay xasaasi ka tahay Suudaan, oo beryahan dambe ay ka jiraan dibadbaxyo looga soo horjeedo dowladda.

Xukuumadda Moscow ayaa diiradda saareysay waddamada saxaraha ka hooseeya ee Afrika, iyadoo ka qayb qaadanaysay horumarinta ganacsiga, ammaanka iyo difaaca.

Sidaas darteed, maxaan ka ognahay howlaha uu Ruushku ka hayo Afrika, heerkee ayay baaxaddoodu la ektahay?

Calooshood u shaqeystayaasha Ruushka?

Muddo toddobaadyo ah, dadweynaha ku nool Sudan ayaa ku dibad baxayay magaalooyinka dalkaasi, iyagoo ku eedeynaya dowladda inay si qaab daran u maamushay dhaqaalaha.

Iyadoo ay taasi jirto, waxaa jiray in dibad baxayaasha ay ku eedeynayeen in qandaraaslayaasha Ruushka ay talooyin siinayeen Ciidammada Ammaanka Sudan.

Baaritaan ay sanadkii hore sameysay Laanta Afka Ruushka ee BBC ayaa lagu ogaaday inuu jiro xiriir ka dhaxeeya Ruushka iyo Sudan.

Dalka deriska la ah Sudan ee Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe, ayay xukuumadda Moscow sare u qaadeysay xiriirka ammaanka ee dowladda ay Qaramada Midoobay taageerto.

Balse xuuraansiga ku saabsan howlaha uu Ruushku ka hayo dalkaas ayaa sii kordhayay tan iyo bishii July, kaddib markii la dilay saddex weriye oo u dhashay Ruushka, kuwaas oo halkaasi u aaday inay baaritaan ku sameeyaan calooshood u shaqeystayaasha Ruushka.

Saraakiisha Ruushka ayaa dhowaan beeniyay in calooshood u shaqeystayaal ay joogaan Jamhuuriyadda Afrikada Dhexe.

Balse falanqeeyayaasha qaarkood ayaa aaminsan in ciidammo milatari oo gaar ah ay door muhiim ah ku leeyihiin dalkaasi.

Mar uu bishii December shir jaraa`id qabtay, ayaa madaxweyne Vladimir Putin waxaa wax laga weydiiyay kooxaha calooshood u shaqeystayaasha ah wuxuuna sheegay inay xaq u leeyihiin "inay danaha ganacsigooda ku baahiyaan koonkan".

Ku laabashada Afrika

Midowgii hore ee Soviet-ka ayaa kaalin muhiim ah ku lahaa qaaradda Afrika - ilaa awooddiisa dhaqaale iyo tan siyaasadeed lagu qiiway Dagaalkii Qaboobaa.

Maanta, Ruushka "ayaa doonaya inuu soo celiyo uuna xoojiyo booska uu ku lahaa qaaradda Afrika", sida ay sheegtay Inna Andronova, oo ka tirsan dugsiga saree e dhaqaalaha ee Moscow.

Lahaanshaha sawirka Getty Images
Image caption Ruushku ma wuxuu dib ugu laabanayaa xilliyadii Soviet-ka?

Mid ka mid ah waddada u furan Ruushka waa dhoofinta hubka.

Inkastoo qaar ka mid ah suuqyadeeda ugu waaweyn ay ku yaallaan Aaasiya, haddana iibka Afrika ayaa ah mid muhiim ah oo sii kobcaya.

Macmiilkeeda ugu weyn Afrika waa Algeria, sida lagu sheegay daraasad uu sameeyay Machadka Caalamiga ah ee Baaritaanka Nabadda Stockholm (SIPRI).

Masar, oo sanado ku tiirsaneyd gargaarka milatari ee Mareykanka, ayaa sidoo kale macmiil muhiim ah u noqoneysa Ruushka.

Balse xogta SIPRI ee dhoofinta hubka waaweyn ayaa lagu sheegay in sanadihii 2016-17, uu Ruushku dalab ka helay dalal kale oo Afrikaan ah:

  • Angola
  • Burkina Faso
  • Cameroon
  • Equatorial Guinea
  • Ghana
  • Mali
  • Nigeria
  • South Sudan
  • Sudan

Waxaa ka mid ah diyaaradaha dagaalka, kuwo hore loo isticmaalay laakiin la dayactiray.

Qalabka milatariga Ruushka ayaa ka raqiisisan kuwa reer galbeedka, weliba waa kuwo adag oo la isku halleyn karo, tan oo soo jiidaneysa dalalka saboolka ah.

Kheyraadka Afrika

Ruushka ayaa hadaf kale ka leh Afrika maaddaama ay ku yar tahay macdanta, sida manganese, bauxite iyo chromium, kuwaas oo dhammaantood muhiim ah warshadaha hubka Ruushka.

Lahaanshaha sawirka PETRA DIAMONDS
Image caption Dheymanka ayaa ka mid ah waxyaabaha uu Ruushku daneynayo

Shirkadda aluminium-ka ee Rusal, ayaa bilowday inay macdanta bauxite ka soo iibsato shirkado ku yaalla Guinea.

Ruushka ayaa sidoo kale daneynaya dheymanka - shirkadda dheymanka ee dalkaasi, Alrosa, ayaa heshiis la saxiixatay Angola sanadkii 2017.

Sannadkii la soo dhaafay, Ruushka ayaa heshiisyo sare loogu qaadayo xiriirka dhaqaale la saxiixday dalalka Angola, Namibia, Mozambique, Zimbabwe iyo Ethiopia.

Balse xiriirka ganacsi ee Ruushku uu la leeyahay Afrika ayaa waxaa mar walba wiiqa xiriirka ganacsi ee uu dalkaasi la leeyahay Yurub, Aasiya iyo Mareykanka.

Dalalka tartanka kula jira Ruushka

Waxaa muhiim ah in la xusuusnaado dalalka kale ee dhaqaalahoodu kobcayo sida Shiinaha, Hindiya iyo Indonesia oo ganacsigoodu uu sanadahan dambe ku baahayay Afrika.

Si kastaba, Ruushka ayaa xoojinta xiriirka Afrika u arka fursad uu ku soo celinayo booskii uu dunida ka taagnaa.

Ruushka ayaa labo jeer casuumay madaxweynaha dalka Sudan Omar al-Bashir, oo ay doon-dooneyso Maxkamadda Caalamiga ah ee Dembiyada (ICC) isagoo loo haysto dembiyo dagaal.

Balse heerka uu Ruushku gaari karo waa mid xaddidan, sida ay rumeysan yihiin qaar ka mid ah falanqeeyayaasha.

Alex Vines oo ah khabiir ayaa sheegay in Ruushku uusan ahayn Midowgii hore ee Soviet-ka.

Si kastaba ha ahaaytee, xiriirka boorka laga jafay ee Ruushka uu la yeelanayo Afrika ma aha mid la moog yahay.

Mareykanka ayaa cambaareeyay howlaha baaxadda leh ee Ruushka iyo Shiinaha ay ka wadaan Afrika.

Mowduucyada la xiriira