"Kenya waa inay Ciidan milatari ah geyso xadka badda ee ay Soomaaliya kula muransan tahay"

. Lahaanshaha sawirka OFFICE OF THE MAJORITY LEADER
Image caption Xilidhibaan Aaden Barre Ducaale oo ka tirsan barlamaanka dalka Kenya

Baarlamaanka dalka Kenya ayaa dalbaday in dowladdu ay qaaddo tallaabooyin dheeraad ah oo lagu difaacayo jiritaanka waddanka iyo xuduudaha dhulka iyo badda, waxaana ka mid ah in ciidan milatari ah la geeyo xadka biyaha ee ay ku muransan yihiin Kenya iyo Soomaaliya.

Hoggaamiyaha aqlabiyadda baarlamaanka Kenya Aadan Barre Ducaale iyo dhiggiisa tirada laga badan yahay ee aqalka John Mbadi ayaa gudbiyay mooshin ay si wada jir ah u saxiieen labada xisbi ee ugu waaweyn dalka, kaasoo loogu xusul duubayo sidii loo xaqiijin lahaa in Kenya ay xajisato xuduudaheeda.

Labada hoggaamiye ee ugu awoodda badan golaha sharci dajinta ayaa sidoo kale dalbaday in dowladda uu hoggaamiyo madaxweyne Uhuru Kenyatta ay arrintan uga dacwooto golaha amaanka ee Qaramada Midoobay.

Xildhibaannada ayaa laga dhowrayaa in ay ka doodaan mooshinkan, waxaana haddii lagu guuleysto ansixintiisaay dowladdu ku khasbanaan doontaa inay qaaddo dhammaan tallaabooyinka loo soo jeediyay.

Aadan Ducaale oo BBC-da la hadlay ayaan weydiinay in ujeeddadoodu ay tahay inay awood ciidan u adeegsadaan arrin uu kiiskeeda horyaallo maxkamad caalami ah, wuxuuna yiri: "Dastuurka waddanka Kenya wuxuu awood siiyay Madaxweynaha, wuxuu awood siiyay ciidamada milatariga ee Kenya, kuwa badda iyo kuwa cirkaba, wuxuuna farayaa inay waqti kasta ilaaliyaan xuduudaha iyo jiritaanka Kenya, marka haddii la waayo waanwaan diblomaasiyadeed, madaxweynuhu wuxuu ku khasban yahay inuu difaaco dastuurka waddankan ee uu ku dhaartay".

Mudaneyaasha baarlamaanka Kenya ayaa dowladda ku cadaadinaya inay Soomaaliya heshiis kala gasho muranka dhinaca badda, kahor inta uusan go'aan kasoo bixin maxkamadda caddaaladda adduunka ee ICJ.

Lahaanshaha sawirka Radio Risaala
Image caption Xildhibaan Zakariye Xaaji Maxamuud oo ka tirsan baarlamaanka Soomaaliya

Dhinaca kale BBC-da ayaa la hadashay Xildhibaan Zakariye Maxamuud Xaaji oo ka tirsan baarlamaanka Federaalka Soomaaliya, si uu jawaab uga bixiyo tallaabadan iyo sida uu u arko mooshinka la horgeeyay baarlamaanka Kenya.

"Waxaan u aragnaa mooshin habowsan oo jidkiisi ka dhumay, oo Kenya galin doona dhibaatooyin aysan horay u arag, sababtoo ah Soomaali waxeeda haddaad sheegatid, awalba adigoo ka heystay dhul, dad iyo hanti, oo aad haddana intii ay lahayd ku qabsatid, waxay ila tahay inaysan iyaguna nabad gali doonin, way noo billaabaneysaa. baarlamaanka Kenya hadduu xigmad hayo waxay ahayd inuu mooshinkaas joojiyo, oo uu diido", ayuu yiri xildhibaan Zakariye.

Xadka biyaha ee ay labada waddan ee dariska ah ku muransan yihiin ayaa ku fadhiya dhul badeed uu baaxaddiisa la egyahay in ka badan 100,000 oo kilomitir labo jibaaran ah.

Aaggaas ayaa hodan ku ah kheyraadka dabiiciga ah ee gaaska, waana sababta sii hurineysa muranka ku aaddan lahaanshaha.

Dowladda Soomaaliya ayaa horay maxkamadda ICJ ugu gudbisay kiis ku saabsan murankaas, iyadoo ku andacooneysa in Kenya ay boobeyso biyaha Soomaaliya.

Garsooreyaasha maxkamadda caalamiga ah ee uu fadhigeedu yahay magaalada Hague ayaa la filayaa inay go'aanka dacwaddan soo saaraan bisha Sitembar ee sanadkan.

Lahaanshaha sawirka ICJ
Image caption Khariidadda muranka badda Kenya iyo Soomaalia

Haddaba halkan ka akhriso taariikhda muranka badda Kenya iyo Soomaaliya:

April 7, 2009:- Dowladdii Kumeel Gaarka ahayd ee Soomaaliya iyo Jamhuuriyadda Kenya ayaa kala saxiixday heshiis Isfahan ah oo la xiriiray xadka badda ee labada dhinac.

Heshiiskaasi waxaa dinaca Soomaaliya u saxiixay Cabdiraxman Cabdishakur, oo xilligaasi ahaa wasiirkii qorsheynta iyo iskaashiga caalamiga ah.

Dhanka Kenya waxaa u saxiixay Moses Wetangula, oo markaasi ahaa wasiirka arrimaha dibedda ee Kenya.

Heshiiskaas kuma jirin arrinta la xiriirta xadka badda, balse wuxuu dhigayay hanaankii loo mari lahaa in lagu xalliyo khilaafka xadka badda ee laba dal u dhexeeya.

August 1, 2009:- Baarlamaanka Soomaaliya ayaa dood dheer ka dib, aqlabiyad ballaaran ugu codeeyay in la laalo heshiiska isafgaradka ahaa ee dhex maray Soomaaliya iyo Kenya.

Kulan aan caadiga ahayn oo ay yeesheen ayay Baaramaanka gebi ahaanba ku diideen in xitaa doodad ku saabsan arrintan dib loo dhigo, oo wasiirka arrintan khuseyso la siiyo fursad oo ku faahfaahiyo heshiiska.

July 13, 2015:- Sannad ka dib markii ay ku war galisay maxkamadda iney dacwad u soo waddo, Soomaaliya ayaa rasmi ahaan kiiska badda u geysay maxkamadda cadaaladda caalamiga ah ee ICJ.

Xeerilaaliyaha Soomaaliya Axmed Cali oo BBC-da la hadlayay xilligaasi ayaa sheegay in arrintan ay go'aankeeda gaari karto oo keliya maxkamaddaasi, halka Xeerilaaliyaha Guud ee Kenya ee xilligaasi Githu Muigai uu isagana BBC-da u sheegay in Soomaaliya aysan xaq u lahayn in kiiskan ay geyso maxkamaddaas.

December 18, 2017:- Kenya ayaa xareysay jawaabta ay ka bixineysay kiiska ay Soomaaliya u gudbisay maxkamadda caalamiga ah ee ICJ.

Xeerilaaliyaha Guud ee Kenya wuxuu ku dooday in maxkamadda aysan xaq u lahayn inay go'aan ka gaarto kiiskan. Wuxuu codsaday in arrintan ay labada dal ku xalliyaan wadahadal.

Soomaaliya ayaa iyaduna dhankeeda bixisay jawaabteeda ku aaddan codsigii Kenya ay maxkamadda uga dalbatay in arrintan dibedda maxkamadda lagu xalliyo.

Xeerilaaliyaha Soomaaliya Axmed Cali Daahir ayaa ku adkeystay in Soomaaliya ay u aragto in maxkamadda ay tahay goobta keliya ee lagu kala bixi karo. Waxayna xukuumaddiisa diidday dooddii Kenya ee ahayd in labada dhinac ay gaareen heshiis Isfahan oo waafaqsan xeerarka caalamiga ah, kaas oo ay tahay in Soomaaliya ay xushmeyso.

Soomaaliya aya ku doodday in heshiiskaasi uusan sharci ahayn maadaamma uu diiday baarlamaankii Soomaaliya ee xilligaas.

Lahaanshaha sawirka Daily Nation
Image caption Labada waddan mid walba wuxuu sheeganayaa inuu leeyahay biyahan oo ku fadhiya dhul lagu qiyaasay 1,000km oo isku wareeg ah

Feb 02, 2018:- Maxkamadda Cadaaladda ee Qaramada Midoobay ayaa go'aan ku gaartay inay dhageysan karto dacwadda ku saabsan muranka badda ee u dhexeeya Soomaaliya iyo Kenya. Xaakimiinta Maxkamadda ayaa u codeeyay kiiska ka dib markii ay ka hadleen sharci ahaanta doodda Soomaaliya iyo diidmada Kenya.

Hase ahaatee, maxkamaddu weli ma aysan qaban taariikhda la dhegeysan doono dacwadda.

Feb 07, 2019:- Soomaaliya ayaa waxay London ku qabatay shir ay ku sheegtay inuu suuq-geyn u ahaa shidaalka Soomaaliya.

Wasiirka betroolka ee Soomaaliya, Cabdirashid Maxamad Axmed, oo BBC-da u warramayay ayaa sheegay in goobaha sahminta laga sameeyay ay ku jirto qeybta badweynta Hindiya ee Kenya iyo Soomaaliya ay ku muransan yihiin, isagoo sheegay in Soomaaliya ay leedahay go'aanka la xiriira arrintaasi, inta ay maxkamadda cadaaladda caalamiga ee ICJ ay ka soo saareyso go'aankeeda ku aadan murankaasi.

Feb 16, 2019:- Kenya waxay la soo noqotay safiirkeedii Soomaaliya, waxayna ka codsatay safiirka Soomaaliya ee Kenya inuu dalkiisa ku laabto.

Wasaaradda arrimaha dibedda ee Kenya ayaa sheegtay in shirkii shidaalka Soomaaliya ee Lonodn lagu xaraashay "hantida shacabka reer Kenya," taas oo ay sheegeen inay tahay tallaabo aan loo dulqaadan karin.

Manta oo ah 17-ka bisha Febraayo, 2019-ka, Danjiraha Soomaaliya ee ku sugnaa Kenya Maxamuud Axmed Nuur Tarsan ayaa dib ugu laabtay magaalada Muqdisho, iyadoo hadda ay jiraan shirar arrintan looga hadlayo oo ka socda madaxtooyada Soomaaliya.

Mowduucyada la xiriira