Dr Abiy: ciddi ka dambeysay rabshadihi dhacay tallaabbo adag ayaan ka qaadeynaa

Dr Abiy Axmed Lahaanshaha sawirka EBC
Image caption Rai'sal wasaaraha Itoobiya Dr Abiy Axmed

Ra'isuwasaaraha dalka Itoobiya Dr Abiy Axmed ayaa sheegay dhibaatada dhacday ciddi ka dambeysay in sharciga lala tiigsanayo.

Ra'isuwasaaruhu wuxu xalay uu soo saaray warmurtiyeed uu kaga hadlayo dhibaatada dalka Itoobiya ka dhacday oo ay dad badanna ku naf waayeen.

Warmurtiyeedka Ra'isal wasaaraha oo dhammeystiran halkan kaga bogo.

"Marka hore waxaan doonayaa inaan idinla wadaago murugada iyo tiiraanyada dadki naftooda ku waayey rabshadihi maalmahan ka socday qayba ka mid ah dalka Itoobiya.

Dhibaatada na soo food saartay sidi aan u xakameyn lahayn haddii aan dhammaanteen iska kaashan waxa ka iman kara waad dareemi kartaan khatarta iyo foolxumada ay leedahay.

Waxaa la isku dayay rabshadaha dhacay in laga dhigo kuwa qabiil iyo diin ku saleysan, waxaana halkaasi si aad looga naxo ugu nafwaayey dad aad u badan.

Inkasta oo aan ka xunnahay dhibki dhacay iyo khasaaraha naf iyo maalba leh ee ka dhashay haddana waxaan ogaannay inuu shacabka dalka Itoobiya yahay shacab aad u weyn oo dulqaad badan.

Waxaan aragnay dad Kirishtan ah oo masaajidda in la gubo diiddanaa oo ka soo horjeestay oo qaarkood ay naftoodaba ku waayeen iyo dad muslimiin ah oo iyaga Kaniisadaha in dhib loo geysto difaacayey.

Sida oo kalana dad badan ayaa naftooda qaaliga ah ku waayey iyaga oo doonaya iney badbaadiyaan dad lagu beegsanaya qabiilka ay ka dhasheen.

Arrimahan oo dhan sababta ay noogu dhacayaan waan garaneynaa. Haddii xitaa aan la kulanno caqabado kuwan ka ballaadhan marnaba kama weecaneyno tubta aan cagta saarnay. Waxkasta oo caqabad ah oo na hor istaago waddadeenna ayaan ka wecineynaa socodkeennana waan sii wadaneynaa.

Kooxaha dhibaatadan noo horseeday waxaan u shegeynaa inaan diyaar u nahay naf inaan u hurno si aan u xaqiijinno badhaadhaha Itoobiya iyo shucuubta dalka.

Sarreynta sharciga si aan u meel marinnana cid kasta oo wixi dhacay ku lug lahayd sidi tallaabbada ku habboon looga qaadi lahaa ayaan si adag oo aan labalabeyn lahayn uga howl galeynaa.

Dhibaatadi foosha xumeyd ee dhacday dadki ku waxyeelloobay sidi ay dhibka uga soo kaban lahaayeen, dadka barakacayna deegaannadooda loogu celin lahaa, dadka hantidooda la dhacayna dib u dejin looga sameyn lahaa ayaan ka shaqeyneynaa innaga oo kaashaneyna shacabkeenna.

Haddii aan kala qaybsanaanno waxaa guuleysaneysa cid kale. Innaga ishayno midkeenna ma guuleysanayo. Cadawgeenna waxay ay doonayaan inaan noqonno wixi dhacay ayaa tusaale noogu filan.

Haddaba, dhibaata intan ka weyn si ay markale noogu dhicin dowladda iyo shacabkuba waa iney sameeyaan wixi la gudboon. Dowladda wixi la gudboon oo dhan wey sameyneysa.

Shacabkuna waa inuusan kala tagin, dadka siyaasadaha wax burburiya wata ay ku adeegan, uu midba midka kale gaashaan uu u noqdo oo dhibta uu ka difaaco, dambiilayaashana ay sharciga horkeenaan, dadki ay dhibaatada soo gaartay sidi ay u caawin lahaayeenna ay kaalintooda ka qaataan ayaa soo jeedinayaa.

Rabshadaha dadka ku dhintay

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Wakaaladda wararka Reuters oo soo xigatay Taliyaha Booliska degaanka Oromada ayaa sheegay dadka rabshadaha dalka Itoobiya ku dhintay inay tiradoodu gaadhay 67 qof.

Taliyaha booliska Oromada Kafyalew Tefera wuxuu sheegay goobaha ay rabshadaha ka dhaceen ee ku yaalla deegaanka Oromada iyo magaalooyinka Diridhaba iyo Harar waxaa ku dhintay 62 qof oo rayad ah iyo 5 askari o boolis ah.

Wargeyska New York Times wuxuu qoray dadkaasi dhintay 13 ka mid ah iney ciidamada ammaanku dileen halka dadka kale ee rabshadahaasi ku dhintay ay sababeen rabshada dhex maray mudaharaadayaal iska soo horjeeda.

Maalinti shalay ahaydna BBC oo soo xiganeysa xogaha ay ka heshay madaxda dalka Itoobiya, xirfadlayaasha caafimaadka iyo dad goob joog ah iney tiradu dadka rabshadaha ku dhintay ahayd 44, maantana tirada dhimashada ay ku kordhay 12 qof oo kale.

Rabshadahan maxaa dhaliyey?

Lahaanshaha sawirka Reuters
Image caption Dibad baxayaal

Jawar Maxammed ayaa sheegay in dowladda ay ka ceshatay ciidamadii ilaalinayay gurigiisa oo ku yaalla caasimada,balse waxaa arrintasi beeniyay saraakiisha dalkaasi.

Arrintan ayaa waxaa ka dhashay dibadbaxyo ka dhacay afaafka hore ee guriga uu deggan yahay iyo qeybo kale oo dalka Itoobiya ka tirsan.

Inkastoo rai'sul wasaare Abiy lagu ammaanay isbadallada uu dalkaasi ka hirgaaliyay ayaa hadana waxaa uu la daalaa dhacayaa xal u helidda isku dhacyo u dhaxeeya qoomiyadaha kala duwan ee dalkaasi.

Booliiska Itoobiya ayaa waxay beeniyeen in Jawar lagala noqday ciidamadii ilaalinayay,balse hadalka ka soo yeeray Mr Jawar ayaa waxa uu jahwaareer ku abuuray dowladda.

Caasimadda Addis Ababa, ayaa taageerayaashiisa waxay balaanqaadeen in iyaga ay ammaankiisa sugayaan, waxaana la maqlayay dibadbaxayaasha oo ku dhawaaqayay " Abiy ha dhaaco."

Gubidda buugga rai'sul wasaaraha ayaa ka dhacday magaalada Dadar.

Nuqulada buugga Mr Abiy ee lagu magacaabo, Medemer, oo la daabacay Sabtidii ayaa laga qaybiyay dalkaasi.

Buugga ayaa waxa qoraaladiisa diiradda lagu saaray fikirada siyaasadda rai'sul wasaaraha iyo sidoo kale halka uu higsanayo in uu Itoobiya garsiiyo.

Lahaanshaha sawirka MAHEDER HAILESELASSIE TADESE
Image caption Jawar Maxamed

Taageerada ballaaran ee Mr Jawar

Mr Jawar ayaa warbaahintiisa, Oromo Media Network (OMN), u isticmaalay dibadbaxyadii dowladda looga soo horjeeday 2016 ilaa 2018,xilligaasi oo uu dalka rai'sul wasaare ka ahaa Hailemariam Desalegn.

Waqtigaasi ayaa warbaahinta OMN waxay heshay taageerayaal badan oo ay ka mid yihiin kuwa qoomiyada Oramada oo ah kuwa ugu tirada badan ee dalka Itoobiya oo iyagu dareemayay in dhaqaala ahaan iyo siyaasad ahaanba la gacan bidxeeyay.

Xilligaasi saxafigan reer Itoobiya ayaa ku sugnaa Mareykanka oo uu haysto dhalashadiisa.

Balse Itoobiya ayuu dib ugu soo laabtay ka dib markii Mr Abiy uu awoodda la wareegay bishii April ee sanadkii aanu soo dhaafnay halkaasi oo uu isbadalo ka bilaabay.

Mowduucyada la xiriira