'Habeenka Aqalgalka: BBC Carabi oo la hadashay afar dumar oo guurkoodu burburay habeenkii ugu horreeyay

Bride in wedding gown Lahaanshaha sawirka Getty Images

Aroosyada waxaa lagu garanayaa in aad loo xiiseeyo daafaha calamka oo dhan, balse dumarka ku nool qeybo ka mid ah dunida waxaa niyadjab iyo habeen aan la ilaawi doonin ah "xafladaha waaweyn" - waxaana sabab u ah fikrdo la aaminsan yahay.

Dhowr dal oo carabta Muslimiinta ah ay ku nool yihiin, dumarka waxaa laga filayaa in weligood aanan lala seexan arooska ka hor.

BBC qeybta Afka Carabiga ayaa la hadashay dhowr dumar oo meelo kala duwan ku nool. Waxay ka sheekeeyeen sida habeenkii arooskoodii ugu horreeyay u saameeyay in guur kale ay helaan inta noloshooda ka dhiman.

Hoos waxa ku qoran sheekada dumarkaas oo da'doodu ay kala duwan tahay oo ka hadlaya sida arooskii farxadda ahaa uu isugu rogay musiibo.

Somaya - Waa 23 sano jir

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Somaya waxay ku guuleysatay dagaal dadban oo qoyskeeda ay la gashay, sababtoo ah waxay u diideen inuu guursado Ibraahim, ninkii ay jeclayd oo ay u aragtay seyga ugu wanaagsan ee gabar kasta ay dooneyso.

Waxba kama aysan ogeyn in riyadeedaas ay rumoobi doonto, iyo in ay kala kulmi doonto argagax weyn.

Waxay ahayd habeenkoodii ugu horreeyay ee guurka, kaas oo loo garanayo "habeenka aqalgalka", xilligaas oo wax kastaa ay burbureen ka dib markii uu ka shakiyay "gabarnimadeeda".

Waxay dhiganeysay jaamacadda Dimishiq ee Suuriya. Somaya waxay ahayd 23 sano jir, xilligii guurka waxay ku dhoweyd in ay dhameysto Shahadadeeda labad ee Jaamacadda oo ay ka baraneysay Suugaanta Carabiga.

Balse waxay si daran u jeclaatay Ibraahim oo u ballan qaaday in cidna aysan hor istaagi doonin in ay jamacadda dhameyso.

Inkastoo qoyskeeda ay u diideen guurkiisa, iyagoo u arkay in aysan jaamacadda dhameyn, isagana uusan guri haysan, Somaya way ku adkeysatay in arooska uu dhaco.

Way is guursadeen Ibraahim, waxay isugu geysay dhammaan aaminaadeeda iyo jaceylkeeda iyo tageeradiisa. Waxaa sii raacay dhammaan qoyskeeda oo ku dhawaaqay in si farxadleh ay ula noolaaneyso hooyadiisa oo ay u aragtay in hooyadeed ay la mid tahay.

Laakiin habeenkii aqalgalka, Somaya waxay la kulantay layaab iyo amakaak. Seygeeda cusub, si xamaasad leh, isagoo aan siin fursad ay ku nasato ayuu ku booday, wuxuuna u sheegay in xamaasadda jaceylkooda ay tahay".

"Waan soo dhoweeyay", ayey tiri Somaya, "inkastoo aan daalnaa, dhib ma sheegan".

'Galgaceyl si degdeg ah ku kala daatay'

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Waxay u muuqatay in galgaceylkii la isu qabay uu si degdeg ah ku burburay. Waxaa is bedelay wejigiisa iyo xita midabkiisa. Waxay u sharaxday in aysan ka shakisanayn "in aysan bikro ahayn" iyadoo ka jawaabeysay su'aal uu weydiiyay.

Inta badan dumarka dhig kama yimaado sida ay sheegeen dhaqaatiirta iyo qaar ka mid ah Khubarada.

Iyadoo sharaxeysay siduu seygeeda u falceliyay, Somaya waxay tiri "Siduu ii eegayay waxay la mid ahayd qof dagaal igula jira. Wuu i dilay isagoo aan is ogeyn".

"Xitaa iskuma uusan deyin in uu ila hadlo. Waxaan dareemay in la i deyriyay, sida qof dacwad maxkamadeed ay ku socoto. Guurka ka hor, waxaan ka wadahadalnay arrimo bdan," ayey tiri. "Xitaa habeenkii aqalgalkeena oo aan filayay in uu noqdo midkii ugu wanaagsanaa".

"Waxaan islaha wax badan ayad iska garaneysaan labadiina. Balse waxaas oo dhan way baabe'en markii "bikronimo meesha laga waayay'."

Maalintii labad ee guurkooda wuxuu ku taliyay in ay dhakhtar u tagaan oo baaritan lagu sameeyo iyada. Waa dhaqan hore oo soo jiray.

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Ka dib markii dhaqtarka ay u tageen waxaa loo sheegay Somaya in ay weli sideedii tahay, uuna furmi karo oo keli ah ka dib markii ay sida dabiiciga ah u dhasho.

Ninkeeda wuu neefsaday wuuna dhoollacadeeyay, Balse wakhtiga wuu ku dhammaaday. Somaya waxay go'ansatay in sida ugu dhaqsaha badan loo furo.

"Seygeyga wuxuu la mid yahay qof aynaan is aqoon. Waxan aad uga carooday in uu aaminay waxa bulshada ay dhaqan ka dhigatay. Ma saadaalin karin waxa xiga ee dhici kara. Wax kasta waa la filan karay. Shaki ma gelin karin badqabkeyga iyo la noolaanshaha qof il-biriqsiyo ku baabi'iyay xiriirkeenii sanadaha soo socday".

Tan iyo wixii markaa ka dambeeyay, caafimaadkeeda maskaxeed ee Somaya wuu sii xumaaday. Waxay ka fogaatay dadkii soo booqanayay, bannaankana uma aysan bixi jirin.

Jaceyl iyo Is rabitan la'aan

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Dhowr bilood ka dib, Somaya ninkeeda ayey u sheegtay in ay dooneyso in uu furo, waxayna u xaqiijisay in go'aankeeda aysan ka noqoneyn, ayna nafteeda u baqeyso, sababtoo ah ma jirin jaceyl ama is rabitaan wixii ka dambeeyay habeenkii koobaad.

Waxay kaloo u sheegtay in sida uu uga shakiyay ay ahayd gef iyo liidid uu u geystay.

Waxay sheegtay: "In uu argagaxay, sababtoo ah wuxuu dareemay in nin ahaan uu xaq u leeyahay in uu su'aalo xaaskiisa wixii horey ay u soo sameysay".

"Wuxuu ii sheegay inuusan i furi doonin, wuxuuna igula taliyay in aan ka fakaro 'ficilladeyda' iyo in ay sababi karaan 'shaleyto iyo qoomamo'."

Ka dib markii qoyskeeda ay diideen in ay taageeraan furriinka, Somaya waxay aaday Yurub, bishii June.

Jumanah - waa 45 sano jir

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Jumanah waxay inta badan nolosheeda ku nooleyd magaalada Xalab ee Suuriya. Xaafadda al-Bab ayey ku barbaartay, waxayna 2016-kii u wareegtay magaalada Brussels ee dalka Belgium.

Waxay BBC u sheegtay in 20 sano ay ku qaadatay in seygeeda uu furo.

"Waxaan ahaa 19 sano jir markii aabehey uu go'aansaday in uu ii guuriyo ina aderkey, anigoo diidan."

"Ma dooneynin. Waxaan jeclaa in aan waxbarto, balse waxay isku deyeen in ay iga dhaadhiciyaan in uu yahay ninka saxda ah ee aan guursado, ugu dambeyna aan isla qabsan doonno. Jaceylka wuu dambeeyaa, ayey igu dheheen".

Jumanah waxay xasuusatay habeenkii aqalgalkeeda xanuunkii ay la kulntay, iskastoo guurka uu cusbaa.

"Wuxuu xiray albaabka, wuxuuna igu dhahay is boobsii, iyadoo weli ay dadkii bannaanka joogaan si xaqiijin ay u helaan".

"Waxay ahayd arrin laga naxo," ayey tiri. "Seygeyga ilama uusan hadlin, balse wuxuu doonayaa in shaqadiisa uu dhameysto, inakstoo aniga aan baqayay, madaxana lulayay".

Jumanah waxay inta ku dartay "inkastoo aan walwalsanaa, jirkaygana i xanuunayay, ninkeyga ujeedadiisa oo dhan waxay ahayd in uu dhiig arko."

Ceebeyn

Lahaanshaha sawirka Getty Images

"Caadi ayaan iska ahaa habeenkaa, markiiba seygeyga wuu demay, oo maba uusan hadleyn habeenkaas: 'dhiig ma lahan!' kuma soo noqon karo meeshaas. Indhihiisa waxay la mid ahaayeen dhuxul markasta i gubi karta."

Saacad iyo ka badan, way argagaxsanayd, wayna baqeysay, Jumanah way yaabanayd, ereyna ma aysan dhihi karin.

Ma uusan sugin illaa subixii ee, wuxuu u kexeeyay dhakhtar isla habeenkiiba, si uu u soo xaqiijiyo. Wuxuu dhakhtarkii sheegay in ay weli gabar tahay.

"Waxaan xasuustaa dhakhtarka oo talo siiyay sida inuu aabahey yahay," ayey tiri. "Wuxuu ii sheegay in aanan ka sheekeyn waxa uu seygeyga sameeyay".

Jumanah waxay sheegtay in lagu qasbay in ay la noolato "ninkii dadka hortooda ku ceebeystay," sababtoo ah qoyskeeda iyo dadka ka agdhowba way diideen in ay taageeraan go'aankeeda ahaa in la furo ee ay dalbatay isla habenkaa, ayna raadineysay muddo 20 sano ah".

Mudaddaas 20-ka sano waxay u dhashay afar canug, Jumanah intaa oo dhan ma aysan ilaawin "ceebtii" habeenkaas ay dareentay.

Isla markii ay gaartay Brussels iyadoo wadata carruurteeda, waxay dib u soo celisay arrintan waxayna dalbatay in ninka ay kala tagaan, ayna ilawdo bulshadeeda oo ay sheegtay in ay taageeri waayeen.

Waxay sheegtay in Brussels ay tahay mel u wanaagsan iyada iyo carruurteeda, aysan siiwadeyso waxbarashadeeda. Nin dambe in ay guursatana diyar uma aha, sida ay xaqiijisay.

"Hadda waan faraxsanahay," ayey tiri. "Sababtoo ah waan sitaa labadeyda gabdhood. Ninkeyga ma ahan waxa aan furay; waa bulshada oo dhan oo aan caddaalad ii sameyn."

Rozana iyo Amina ee dib u dayactirka gabarnimada

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Rozana oo ah gabar kale waxay sharaxday sababta ay jaceylkeedii u kala tageen kaas oo shan sano ay is jeclaayeen.

"Waan aminay, waana jeclaa. Mar aan kullannay ayey si lama filaan ah wax noo dhexmareen, waxaana baaba'day gabarnimadeyda.

Balse lix bilood ka dib, laba qoys ayaa isku xumaaday, waana meesha ay musiibada ka billaabatay ee sababay kala taggooda.

"Bulshadeenna, dood lagama galayo ciqaabta ay mareyso gabadha looga ciyaaro gabarnimada," ayey tiri. "Go'aanka ugu dambeeya waa 'dil'."

"Nasiib wanaag, saaxiibteyda ayaa i caawiyay. Waxay igula talisay in aan dhakhtar u tago oo dib loo soo celiyo."

"Haddii qalliinkaas aan la igu sameyn lahayn, Mar hore ayaa la i dili lahaa."

Amina, oo ka soo jeeda qoys sabool ah oo aad u adag, waxay ku kuftay albaabka musqusha.

Ma aysan dareemin wixii ku dhacay xilligaas, balse hooyadeed ayey u sheegtay. Waxay ka dib kula carartay dhaqtarka haweenka si loo eego, wuxuuna u sheegay in gabarnimadeedii ay wax gaareen.

waxay tiri,: "Maalintaa waxay musiibo u ahayd hooyadeey. Ma aysan garaneyn waxa la sameyn karo. Ka dib markii ay la tashatay seddaxdeyda habaryar, dhakhtar dib u soo celiya ayaa la ballamiyay. Qalliinka noocaas ah gebi haantiisaba waa sir, maadaama dalka oo dhan aan laga ogoleyn. Sababtoo ah dadka oo dhan ma aysan aamini lahayn in aan kufay, waxaana shaki la gelin lahaa nolosheyda oo dhan."

'Tijaabada gabarnimada'

Lahaanshaha sawirka Getty Images

Dhowr dal oo kuwa Carabta iyo Muslimiinta ah, dumar badan oo ku nool waxa lagu sameeyaa baaritaan la xiriira gabarnimadooda ka hor guurka, iyadoo la siiyo shahaado caddeyneysa ama loo diido.

Hay'adda u doodda xuquuqda aadanaha ee Human Rights Watch waxay dhalleeceysay dowladda Indonesia iyo dalalka qaar ee carabta oo ay ku eedeysay arrintaas in ay sameeyaan.

Baaritan ay BBC sameysay ayaa lagu ogaday in Hindiya, Afghanistan, Bangladesh, Iraan, Jordan, Libya, Masar, Morocco iyo dalal kale oo carab ah iyo Koonfurta Afrika kuwa ku yaalla - in liiska ay ugu kor mareen.

Dalalka ugu badan waxaa ka mid ah Masar, Morocco, Jordan iyo Libya, sida ay sheegtay hay'adda Human Rights Watch.

maamullada Morocco iyo masar oo ka jawaabay arrintas ayaa beeniyay, waxayna qireen in ficilkasta oo noocaas ah in uu yahay sharcidarro oo qarsoodi lagu sameeyo.

Ogeysiin: Dhamman magacyada dumarka warbixintan laga qoray waa la badalay tas oo ah sida ay dalbadeen

Mowduucyada la xiriira

Warar kale oo dheeraad ah oo la xiriira qodobkan