Sidee loola dagaalami karaa Ayaxa soo rogaal-celiyay xilligan feyriska Corona?

.

Xigashada Sawirka, EPA

Qoraalka sawirka,

.

Bilooyiin kooban ka dib ayaa waxaa markii labaad dalalka bariga afrika ku dhuftay Ayax ka da'a yar kana saameyn badan kii ka horeeyay, xilli uu gobolka wali la daalaa dhacyo gaajo iyo cudurka saf-marka ee Covid-19, taasi oo adkeysay in ay helaan daawooyiinkii lagula dagaalamayay Cayayaankan

Waxaa la qiyaasayaa in Ayaxan uu 20 mar uu ka ballaaran yahay kii ka horeeyay islamarkana marka la gaaro bisha June uu 400 oo mar uu ka sii baalaarnaan doono.

"Waxaan aragnay Ayax ku habsaday keymaha, dhul daaqsimeedka iyo dhul beereedka," waxaa sidaasi sheegtay Meseret Hailu, oo ah sargaal ka tirsan dowladda Itoobiya oo qiimeyn ku sameynaysa burburka uu geystay gobolka Amxaarada ee wuqooyiga Itoobiya ku yaalla.

Waxaa ay intaa ku dartay in khudaar iyo miro kale uu cunay Ayaxa.

Dabayaaqadii 2019, tira badan oo ah Ayax ayaa lagu arkay Itoobiya iyo waliba dalalka dariska la ah ee Eritrea iyo Jabuuti.

Waxaa uu sidoo kale xilligaasi Ayaxan ku baahay dalalka Soomaaliya, Kenya iyo waliba dalalka Uganda, Koonfurta Sudan iyo Tanzaniya oo tiro yar ay gaartay.

Dowladaha dalalkan oo aan muddo 25 sano ah arkin Ayax baaxadan leh ayaa waxay u kala carareen adeegsida sunta lagu buufiyo cayayaankan iyo iyaga oo isticmaalaya diyaarado dusha sare looga buufinayo si loo laayo.

"sare u qaadida howlahan ayaa ahayd caqabadda ugu wayn ," ayuu yiri Cyrill Ferrand oo ka tirsan hay'adda cunada iyo beeraha ee (FAO).

"Jiilkii hore ayaa dhalay ukumo islamarkana waxaa aan imika aragno ayaa ah caruurtii Ayaxa uu dhalay oo weynaaday." Ayuu intaa ku daray.

Ayaxan ay da'diisu yartahay ayaa ka waxyeelo badan marka laga hadlayo cunidda geedaha iyo dalagyada kale ee beeraha.

Ayaxan ayaa imika la sheegayaa in uu ku sii baahayo xudduuda ay wadaagaan Kenya,Somalia iyo Itoobiya.

Xigashada Sawirka, Reuters

Qoraalka sawirka,

Qaramada Midoobey ayaa ku baaqday malaayin doolar oo lagula dagaalamo Ayaxa

Wacyigalin Ayaxa ee Kenya

Xilli roobaadka baaxadiisu yartahay ee laga soo bilaabo February ilaa May ayaa ah waqtiga ugu haboon ee beeraleyda ay dalagyaadooda beeran karaan si ay u soo goostaan bisha June.

Ka dib abaarihii isdaba jooga ahaa ee sanooyiinkii ugu dambeeyay waxaa xilligan jiray roobab wanaagsan.

Balse dhulka xilliga qoyaanka ayaa ah mid ku haboon in Ukumaha ay dilaacaan islamarakna caruurta Ayaxa halkaasi ka dhasha ay saamyn yeelan karaan.

Wuqooyigaa iyo bartamaha Kenya caadiyan ma ahayn goobaha uu Ayax ku habsado.

Dalka Kenya wax Ayax ah kuma habsan in kaa badan 70 sano, balse beeralayda aya cilmi badan ka baranaya Ayaxan baaxadda leh ee ku habsaday.

Jude Musili Mkulima, oo ku nool magaalada Mwingi ee bartamaha Kenya, ayaa ka walaacsan in xaaladda ay sii xumaan karto.

"Ayaxa ayaa yimid islamarkana ka tagay Ukumo, labo toddobaad ka dib Ugxaantii ayaa dilaacday, waa malaayiin Ayax ah oo ka badan hooyoyiinka dhalay, kuwa yaryar waxay cunayaan wax walba xitaa cowska xoolaha ," ayuu yiri Mr Mkulima.

Xigashada Sawirka, Reuters

Qoraalka sawirka,

Ayax cunaya caleen dalka Kenya, January 2020

Duuliyayaasha waxay u baahan yihiin karantiil

Si Ayaxa dalalkan ku habsaday loo xakameeyo ayaa waxaa loo baahan yahay daawooyinka lagula dagaalamo cayayaanka ee aan waxyeelada u gaysanayn deegaanka.

Daawooyiinkan ayaa waxaa laga soo saaraa oo laga helaa dalalka Japan, Netherland iyo Morocco.

Balse iyada oo cudurka Corona uu sababay in duulimaadyadii ay joogsadaan ayaa waxa kali ah ee la isku haleynayo ay noqodeen diyaaradaha xamuulka oo ah kuwa aad qaali u ah.

"Waxaa aad u hooseeya soo dajinta, markii aad ka daahdo buufinta Ayaxa waad garan kartaa cawaaqibka ka dhalan kara, waxaa sii kordhaya Ayaxa, arrintan ayaa gaar ahaan ku dhacday Kenya," ayuu yiri Dr Stephen Njoka, oo ah agaasimaha hay'adda xakameynta Ayaxa ee bariga Afrika.

Diyaaradaha Helakobtarada ee loo baahnaa Si loola socdo dhaqdhaqaaqa Ayaxa ayaa sidoo kale dib u dhac ku yimid in ay gobolka soo gaaraan islamarkana xamuul lagu waday in uu Canda ka yimaado ayaan wali iman.

Arrinta kale ayaa ah in marka ay diyaaradahaasi soo gaaraan gobolka ay tahay in duuliyayaasha la galiyo karantiil si loo ogaado in ay qabaan Covid-19.

Dharka ay xirtaan shaqaalaha wax buufinaya, sida kabaha, qabalka gacmaha la gashado iyo waliba qalabka wajiga iyo sanka lagu xirto ayaa inta badan ka yimaada Shiinaha.

Afhayeenka gobolka bariga Afrika u qaabilsan hay'adda cunadda iyo beeraha Judith Mulinge ayaa sheegtay in imika gobolka la hayo qalab ku filan, balse walaaca uu yahay in ay go'aan haddii uu dib u dhac ku yimaado xamuulka la sugayo.

Qaraamad Midoobey ayaa saadaalinaysa in haddii aan imika la xakameyn Ayaxa uu gaari doono heer aad u sareeya.

Dalka Itoobiya oo ka mid ah dalalka uu sida ba'an ugu habsaday Ayaxa ayaa waxaa uu halakeeyay ku dhawaad 200,000 oo Higtar oo ah dhul beereed iyo in ka badan 1 milyan oo higtar oo ah dhul daaqsimeed.

Hay'adda FAO ayaa qiyaasaysa in 1 milyan oo qof oo ku sugan Itoobiya ay gaajo wajahayaan sababo la xiriira Ayaxa ku habsaday dalkaasi .