“Wuxuu ahaa qofkii ugu horreeyay ee billaabay in aadaanka salaadda laga sii daaya idaacadaha”

  • Faadumo Macallin Abuukar
  • Weriye ka tirsan BBC Somali
.

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Allaha u naxariistee waxaa isbitaal ku yaalla magaalada Minneapolis ee dalka Mareykanka ku geeriyooday Cabdulqaadir Maxamed Mursal oo ahaa rugcaddaa saxaafadeed, sida ay BBC-da u xaqiijisay gabadhiisa.

Mursal ayaa bilihii ugu dambeeyay ku xanuunsanayay dalkaas. Gabadhiisa ayaa sheegtay in xanuunka safmarka ah ee COVID-19 uu ku dhacay balse uu ka bogsaday, hase yeeshee uu u geeriyooday saameyn uu ku reebay.

Wuxuu ka tegay labo xaas iyo 11 carruur ah, kuwaas oo haatan ku nool dalka Mareykanka.

Taariikhdiisii waxbarasho

Allaha u naxariistee Cabdulqaadir Maxamed Mursal wuxuu sanadkii 1953-dii ku dhashay magaalada Muqdisho, halkaas oo uu inta badan waxbarashadiisii iyo noloshiisa ku soo qaatay.

Waxbarashadiisii hoose ilaa sare wuxuu ku qaatay magaalada Muqdisho sanadihii 1959-1972, isagoo ka baxay dugsigii sare ee Allaahida.

Sanadkii 1975 waxaa tababar saxaafadeed loogu diray dalka Ruushka.

Wuxuu sidoo kale kuliyadda luqadaha ee Jaamacadda Ummadda Soomaaliyeed ee magaalada Muqdisho dhammeeyay sanadkii 988, isaga oo si wanaagsan ugu hadli jiray afafka Carabiga, Talyaaniga, iyo Ingiriiska.

Xirfaddiisii warbaahinta

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Cabdulqaadir Maxamed Mursal

Cabdulqaadir Maxamed Mursal muddo ka badan 40 sano ayuu ku soo dhex jiray warbaahinta. Wuxuu ahaa farshaxaniiste, qoraa, ruwaayad sameeye iyo farsamayaqaan raadiyaha ah.

Sanadkii 1973-dii ayuu markii ugu horreysay ku biiray wargeyskii Xiddigta Oktoobar, isagoo qoraallo ku qori jiray. Waxaa kaddib loo qaatay farshaxaniiste hibo leh isagoo sawir gacmeedyo ku daabici jiray wargeyska. Sida ay sheegeen qara ka mid ah dadkii ay isla soo shaqeeyeen wuuxu ahaa qofkii ugu horreeyay ee bilaaba sawir-gacmeedyada kuna daabaca wrageys, isagoo xaaladda uu dalka ku jiro hadba ku muujin jiray.

Intii u dhaxeysay sanadihii 1980-1983 wuxuu ahaa madaxii Radio Muqdisho. Waxaa lagu xusuustaa inuu raadiyaha isbeddel weyn ku sameeyay, wuxuu ku soo kordhiyay Tafsiirka Qur`aanka Kariimka, iyo Aadaanka Salaadda oo ka bixi jiray raadiyaha. Waxaa sidoo kale aad loogu xusuustaa barnaamijyadii Subax Wanaagsan iyo barnaamijka Dalmar oo loogu talogalay qurbojoogtii Soomaalida.

Sanadihii 1994-2001 wuxuu ahaa soo saaraha Wargeyskii Dalka.

Sanadkii 2001 oo uu u soo wareegay dalka Kenya, wuxuu ku biiray Radio Iqra, isagoo la shaqeynayay ilaa sanadkii 2007.

Wuxuu sidoo kale sanadkii 2008 wuxuu la taliye u noqday raadiyihii Frontier FM ee magaalada Nairobi.

Sanadkii 2008 wuxuu noqday tifaftirihii raadiyihii IRIN ee wakaaladda wararka bani`aadannimada u qaabilsaneyd Qaramada Midoobay.

Wuxuu sanadkii 2011-kii noqday tifaftirihii raadiyaha arrimaha bani`aadannimada Ergo oo uu muddo saddex sano tifaftire ka ahaa.

Sanadkii 2014-kii oo uu u wareegay dalka Maryekanka, wuxuu halkaas ka aasaasay idaacadda KALY, Codka Soomaalida Mareykanka oo uu markii ugu dambeysay madax ka ahaa.

Xirfadaha warbaahinta ka baxsan ee uu lahaa

Cabdulqaadir Mursal wuxuu ka mid ahaa kooxdii Cayaaraha Qaalmo-rogadka Soomaaliya, kooxdaas oo ka mid ahayd kuwii ugu sarreeyay Afrika. Sanadkii 1973-dii, waxay Kenya kaga guuleysteen cayaartaas oo lagu qabtay Nairobi.

Abaalmarin

Xigashada Sawirka, Abdulkadir Mursal

Wasaaradda waxbarashada Soomaaliya ayaa sanadkiisii ugu dambeeyay ee dugsiga sare guddoonsiisay abaalmarin mahadcelin ah oo uu ku muteystay inuu ka mid ahaa dhalinyaradii ugu da`da yareyd ee ka qeyb qaadata ololihii Af-Soomaaliga, wax yar kahor intii aan si rasmi ah loo qorin Af-Soomaaliga sanadkii 1972.

Wuxuu sheegay in abaalmarintaas ay uga qaalisaneyd xitaa shahaadadiisii jaamacadda, wuxuuna ku keydiyay meel gaar ah, isagoo muddadaas dheer ee dalku uu burburka ku jiray, ee hadba meel loo qaxayay u keydiyay si wanaagsan.

Wuxuu Mursal aaminsanaa inuu yahay qofka keliya ee weli haysta shahaadadaas.

Ruwaayadihii uu sameeyay

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Cabdulqaadir Mursal oo ku guda jira diyaarinta ruwaayaddii Geedka Nabadda

Cabdulqaadir Maxamed Mursal wuxuu qoray ruwaayado 30 ka badan. Ruwaayaddii ugu dambeysay ee uu qoray waxaa lagu magacaabaa Bed-dhowr waxayna ku saabsan tahay xanuunka safmarka ah ee coronavirus, waxayna haatan ka baxdaa raadiyaha arrimaha bani`aadannimada ee Ergo.

Olol iyo Hooyadii

Ruwaayadihii uu sameeyay waxaa ugu caansanaa sheekadii Olol iyo Hooyadii, oo sanadihii 1980-meeyadii ka bixi jirtay Radio Muqdisho.

Waxay ahayd sheeko bulshada Soomaliyeed dhexdeeda caan ka ahayd. Waxay ku saabsaneyd wiil iyo gabar is jecladay, kuwaas oo ka soo jeeday qoysas dabaqad ahaan aad u kala sarreeyay. Waxaa ruwaayaddaas jilaa ka ahaa fannaankii caanka ahaa Axmed Inshaar Olol, oo ruwaayadda loogu magac daray.

Ruwaayadihii kale ee uu sameeyay muddooyinkii ugu dambeeyay waxaa ka mid ahaa Amal, Tuug Tol Leh, Ha Halaagin Naftaada oo how Horseedin Tahriib, Tiirka Nolosha, Haama-dhowr/Geedka Nabadda iyo Lama Huraan.

Dadkii yaqaannay Mursal maxay ku xusuustaan?

Aniga Faadumo Macallin Abuukar ahaan waxaan Cabdulqaadir Mursal is naqaannay muddo toban sano ah, afar sano oo ka mid ah waxaan iskala soo shaqeynay raadiyihii IRIN iyo Radio Ergo oo uu labadaba tifaftire ka soo noqday intii u dhaxaysay sanadihii 2010-2014. Marka laga soo tago inuu madax ii ahaa wuxuu sidoo kale ii ahaa aabbe i siiya talooyin wax ku ool ah, isagana wuuxu iga soo qaadi jira sida gabadhiisa oo kale. Wuxuu aad iigu dhiirigelin jiray inaan waxbarto. Wuxuu ahaa qof aad u naxariis badan oo kaftan iyo qosol badan mar walbana jeclaa inuu dadka ka farxiyo.

Sidoo kale sida ay qireen dadkii yaqaannay oo aan la hadalnay, wuxuu Cabdulqaadi Mursal ahaa nin heer aad u fiican ka gaaay warbaahinta Soomaalida. Wuxuu soo saaray weriyeyaal badan oo xirfad sare leh. Wuxuu jeclaa dhowridda Af-soomaaliga iyo soo nooleynta dhaqanka.

Xiddig ka baxay bahda warbaahinta Soomaalida

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Cabdulqaadir Mursal iyo tifaftiraha Laanta Af-Soomaaliga ee BBC, Muxyadiin Axmed Rooble

Tifaftiraha Laanta Af-soomaaliga ee BBC-da Muxyadiin Axmed Rooble oo ay Cabdulqaadir Mursal isla soo shaqeeyeen ayaa yiri:

"Wuxuu ahaa akhayaar sharaf leh oo ay daacadnimadu u wehliso run-sheegnimo iyo naxariis. Cabdulqaadir Mursal waxa uu ahaa qof aan la heli karin oo kaalin weyn ku lahaa dhidbo u aasidda warbaahinta Soomaalida. Wuxuu ka mid ahaa dadkii ugu horreeyay ee ku shaqeeya warbaahinta sawir-gacmeedka, xiddig buu ahaa ka dhex muuqday Raadiyaha Muqdisho, isaga oo sidoo kale si fiican u gundhigay warbaahinta arrimaha bani'aadannimada ka hadasha, soona tababaray oo ababiyay wariyeyaal xirfad sare leh. Way kooban yihiin dad taray warbaahinta Soomaalida in la eg inta uu Mursal ku biiriyay. Deeqsi buu ahaa ka xorroobay reernimada, qabyaaladda, iyo eexda ku dhex baahsan ummaddeenna. Lama heli karo qof u dhigma, ma ahan qof la beddeli karo. Wuxuu mudan yahay in aan ka shaqeyno si walba oo aan u nooleyn karno sooyaalkiisa iyo waxtarkiisa warbaahinta Soomaalida."

Cali Jaamac Cawaale (Cali-dhoof) oo bahda fanka ka tirsan kuna nool magaalada Nairobi, isla markaana ay Cabdulqaadir Mursal iskala soo shaqeeyeen Radio Muqdisho sanadkii 1979-kii ayaa ka warramaya waxa uu ku xusuusto.

"Nin dadaal badan buu ahaa, dhanka waxbarashada iyo shaqada, nin tiro badan ayuu ahaa oo lama dhihi karo waa hal qof. Wuxuu ahaa qof dhalinyarada warbaahinta ku jra garab qabta oo taageera, shaqooyin la raadiya. Nin dadka u fiican, saaxib la wada ah oo jecel ayuu ahaa. Wuxuu ahaa qoraa aan caadi ahayn oo baara taariikhda, hiddaha iyo dhaqanka Soomaalida. Weligey ma arkin qof ka tirsan warbaahinta Soomaalida oo isaga la mid ah. Wuxuu ahaa nin mar walba faraxsan, weligey ma arkin isaga oo xanaaqsan."

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Cabdulqaadir Mursal, Yaasiin Ciise Warsheere, Maxamed Aden Xirsi (Terra)

Yaasiin Ciise Wardheere oo ah madaxa Laanta Af-soomaaliga ee Radio Iqra ee magaalada Nairobi, kana tirsan Laanta Af-soomaaliga ee VOA, isla markaana Mursal ay ahaayeen saaxiibbo isku dheer oo muddo badan isla soo shaqeeyay ayaa BBC-da uga warramay qofka uu ahaa Mursal.

"Mursal Allaha u naxariisto wuxuu ahaa nin karti iyo dadaal badan, wuxuu ahaa farshaxaniiste cajiib ah, halabuur barnaamijyada nooleeya ayuu ahaa, wuxuu ahaa nin idaacadaha adduunka la socda oo waxyaabaha uu ku arko jeclaa inuu ku dabakho warbaahinta Soomaalida. Waxyaabo badan ayuu ku soo kordhiyay Radio Muqdisho, ma aha nin aan halkan ku soo koobi karo taariikhdiisa"

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Khadra Cabey ayaa sheegtay in Mursal uu ahaa qof aad u naxariis badan

Khadra Cabey oo ka tirsan raadiyaha arrimaha bani`aadannimada ee Ergo, isla markaana ay Cabdulqaadir Mursal iskala soo shaqeeyeen Radio Muqdisho sanadihii 1990-meeyadii ayaa ku tilmaantay inuu ahaa qof aad u naxariis badan.

"Haddii aan runta ka sheego, ma arkin qof la mid ah, wuxuu ahaa qof naxariis badan, deggan oo aan afkiisa ku soo gaareynin. Wuxuu ahaa qof wax xalliya. Ma ahayn qof xaasid ah, wuxuu ahaa qof dadka horumarkooda jecel. Wuxuu ahaa qof marka uu madax kuu yahay amaba aad isla shaqeyneysaan ka fekera xaaladdaada nolosha ee gaarka ah. Wuu isoo gacan qabtay xilli dalku uu burbur ku jiray xaaladduna ay aad u adkeyd"

Qofkii ugu horreeyay ee Soomaali ah oo sawir-gacmeed ku daabaca wargeys

Cabdi Maxamed Cabdi (Cabdi-gaab)oo ah farshaxaniiste isla markaana ay isla soo shaqeeyeen Mursal ayaa sheegay inuu ahaa qofkii ugu horreeyay ee sawir-gacmeed ku daabaca wargeyskii Xiddigta Oktoobar. Wuxuu sheegay in mid ka mid ah sawir-gacmeedyada aadka loogu xusuusto uu yahay sawir-gacmeed loogu magac daray Af-miinshaar, kaas oo lagula dagaallamayay musuqmaasuqa.

"Wuxuu ahaa aabbaha sawir-gacmeedka iyo qofkii ugu horreeyay ee ku daabaca wargeys Soomaali ah. Aniga iyo farshaxamiistaha kale ee caanka ah ee Amiin Caamir isaga ayaan kaga dayannay farshaxanka, isla markaana na tababaray maaddaama xilligaas uusan jirin iskuul gaar ah oo farshaxanka laga barto." Ayuu yiri Cadi-gaab.

Waayihiisii Mareykanka

Xigashada Sawirka, Facebook/Abdulkadir Mursal

Qoraalka sawirka,

Mursal oo Mareykanka lagu guddoonsiiyay shahaado waxqabadka wrabahainta ah

Sanadkii 2014 ayuu u wareegay dalka Mareykanka, halkaas oo uu ka sii waday howsha wrabaahinta.

Deeq Muuse Nuur (Deeq Darajo) oo ka mid ah weriyeyaasha ku nool magaalada Minneapolis ayaa sheegay in Mursal uu ahaa qof cibaado badan, isla markaana aan laga weyn jirin safka hore ee masaajidka Karmel ee magaalada Minneapolis. Wuxuu sheegay in intuusan dhiman kahor uu qorsheynayay inuu isku keeno weriyeyaasha Soomaalida ee ku nool dalka Mareykanka, isagoo doonayay inay noqdaan dad isku xiran isla markaana caawiya weriyeyaasha ku sugan dalka.

Wuxuu sidoo kale qorsheynayay inuu ku laabto Kenya iyo Soomaaliya, kana sii wado howlaha warbaahinta.