Maxaad ka ogtahay qaaradda maqan ee helitaankeeda qaatay 375 sano?

New Zealand

Xigashada Sawirka, Getty Images

Waxay ahayd 1642, Abel Tasman wuxuu ku jiray hawlgal. Badmareenkan khibrada leh ee reer Holland, wuxuu markii dambe isku dayay inuu qaar ka mid ah shaqaalihiisa qamri siiyo si ay sakhraamsan - wuxuu kalsooni ku qabay jiritaanka qaarad aad u ballaadhan oo ku taalla koonfurta adduunka, wuxuuna go'aansaday inuu helo.

Wakhtigaas, qaybtan adduunka ka midka ah, wali wey ka qarsoonayd dadka reer Yurub, laakiin waxay aaminsanayaayeen inuu jiro dhul ballaadhan oo halkaa ku yaalla - oo si hordhac ah loogu magacaabay Terra Australis - si ay isugu dheellitirto qaaraddooda woqooyi.

Qalabaynta waxay dib ugu taariikhaysan tahay waqtiyadii hore ee boqortooyadii Roman, laakiin hadda oo kaliya ayaa la tijaabin lahaa.

14kii Ogosto, Tasman wuxuu ka shiraacday saldhig ay shirkaddiisu ku leheyd magaalada Jakarta, Indonesia, isagoo watay laba markab oo yaryar, wuxuuna u jihaystay dhinaca galbeedka, ka dibna koonfur, ka dibna bariga, ugu dambayntiina wuxuu ku gaaray Jasiiradda Koonfurta ee New Zealand.

Kulankiisii ​​ugu horreeyay ee uu la yeesho dadka maxalliga ah (oo loo malaynayo in ay halkaas degeen dhowr qarniyo ka hor), si fiican ugama guuleysan: maalintii labaad, dhowr qof ayaa la saaray doon yar, waxayna ku dhacday doon yar oo kale oo farriimaha u kala gudbinaysay maraakiibta Nederland. Afar qof oo reer Yurub ah ayaa dhimatay.

Markii dambe, reer Yurub waxay gantaal ku rideen 11 doonyood oo kale - lama oga waxa ku dhacay bartilmaameedyadoodii.

Halkaasina waxaa ku dhammaatay himiladiisii ​​- Tasman wuxuu ku magacaabay meesha qatarta leh ee Moordenaers (Dilaayaasha) ee aan naxariista laahyn, wuxuuna u dhoofay dalkiisa toddobaadyo ka dib isagoo aan xitaa cag dhigin dhulkan cusub.

In kasta oo uu rumeysnaa inuu xaqiiqdii soo ogaaday qaaradda weyn ee koonfurta.

Waqtigaas, Australia horey ayaa looga yiqiinay, laakiin reer Yurub waxay moodeen in aysan ahayn qaaradda halyeeyada ee ay raadinayeen. Markii dambe, waxaa loogu magac daray Terra Australis, waa markii ay maskaxdooda beddeleen ka dib.

Wax yar ayuu ogaa Tasman, wuu saxsanaa waqtigaas oo waxaa jirtay Qaarad kale.

Xigashada Sawirka, Hulton Archive/Getty Images

Qoraalka sawirka,

Abel Tasman

Sannadkii 2017, koox khubaro ah oo ku takhasustay cilmiga dhulka ayaa bogagga hore ee warbaahinta qabsaday ka dib markii ay ku dhawaaqeen helitaankooda Zealandia -Te Riu-a-Māui oo ku qoranayd luqadda Māori. Qaarad ballaadhan oo baaxaddeedu gaareyso 1.89 milyan oo kilomitir oo isku wareeg ah, waxay qiyaastii lix jeer ka weyn tahay baaxadda Madagascar.

In kasta oo khariidadaha iyo makiinadaha wax lagu raadiyo ay in muddo ah ku adkaysanayeen inay jiraan toddobo qaaradood, haddana kooxda si kalsooni leh ayay adduunka ugu wargeliyeen inay taasi khalad tahay.

Waxaa jiro sideed qaaradood oo ay ugu dambeyso midda ay heleen. Waa qaaradda ugu yar baaxad ahaan, sidoo kalena uguna da'da yar adduunka. Boqolkiiba 94% ka mid ah qaaraddan waxay ku jirtaa biyaha hoostood, iyada oo ay jiraan dhawr jasiiradood, sida New Zealand,

Shaqadii adkayd ee lagu soo ogaaday qaaraddaas

Xaqiiqdii, Zealandia weligeed way adkayd in la barto.

In ka badan qarni, ka dib markii Tasman uu ogaaday New Zealand, sanadkii 1642, ninka khariidadaha naqshadeeya ee u dhashay Ingriiska, James Cook, waxaa loo diray safar cilmiyeed oo dhanka koonfurta ah.

Tilmaamihiisa rasmiga ahaa waxay ahaayeen in la fiirsado marinka Venus ee u dhexeeya Dunida iyo Qorraxda, si loo xisaabiyo inta qorraxda ay ka fog tahay.

Xigashada Sawirka, Getty Images

Laakiin wuxuu watay baqshad shaabadaysan, oo loo sheegay inuu furo markii uu dhammeeyo hawsha koobaad.

Tani waxay ka koobnayd hawlgal qarsoodi ah oo lagu ogaanayay qaaradda koonfurta - taas oo uu muran la'aan si toos ah uga sii gudbay, ka hor inta uusan gaarin New Zealand.

Astaamahii ugu horreeyay ee dhabta ahaa ee jiritaanka Zealandia, waxaa soo ururiyey nin caan ah oo u dhashay Scotland oo lagu magacaabo Sir James Hector, oo ka qayb galay safar uu ku sahaminayey jasiirado taxane ah oo ku teedsan xeebta koonfureed ee New Zealand, sannadkii 1895.

Markii uu bartay cilmiga dhulka, wuxuu ku soo gabagabeeyay in New Zealand ay tahay "haraaga silsilado buuro ah oo ku yaalla dusha sare ee dhul-weyne ballaadhan oo ku fidsan koonfurta iyo bariga,…"

Ka dibna 1995, khabiirkii cilmiga dhulka ee Mareykanka, Bruce Luyendyk, wuxuu markale ku tilmaamay gobolka inuu yahay qaarad wuxuuna soo jeediyay in loogu yeero Zealandia.

Xigashada Sawirka, Getty Images

Isla wakhtigaas, "Heshiiskii Qaramada Midoobay ee Sharciga Badaha" ayaa dhaqan galay, ugu dambayntiina wuxuu bixiyay dhiirigelin xoog leh.

Haddii New Zealand ay caddeyn karto in ay qayb ka ahayd qaarad ballaadhan, waxay ku kordhin kartaa dhulkeeda lix jeer.

Is-fidin qarsoodi ah

Zealandia waxay asal ahaan ka mid ahayd wadamadii qadiimiga ahaa ee Gondwana, oo la aasaasay qiyaastii 550 milyan oo sano ka hor oo asal ahaan ka wada dhacay dhammaan dhulka ku yaal koonfuurta.

Waxay qabsatay geeska dhinaca bari, halkaas oo ay xuduud kala lahayd dhowr deegaan oo kale, oo ay ku jiraan kala badh Galbeedka Antarctica iyo dhammaan bariga Australia.

Xigashada Sawirka, Getty Images

Laakiin weli waxaa jira waxyaabo badan oo aan la garanayn. Asalka qaaradda sideedaad ayaa si gaar ah u xiiso gelinaysa khubarada cilmiga dhulka.

Sir kale ayaa ah goortii Zealandia ay ku dhammaatay biyaha hoostooda - iyo in waligeed, dhab ahaantii, ay ka koobnayd dhul qalalan.

Xayawaanada dhulkaasi ee nabaad-guurey ayaa dhif ku ah cirifka koonfurta, laakiin haraaga dhowr ka mid ah xawaanka ayaa laga helay New Zealand, sannadihii 1990-yadii, oo ay ku jiraan lafaha feeraha weyn iyo dabo dheerta.

Ka dib 2006, lafta cagta ee xayawaanka hilibka cuna, ayaa laga helay Jasiiradaha Chatham, oo qiyaastii 800km dhanka bari ka xigta Jasiiradda Koonfurta.

Xigashada Sawirka, Getty Images

Qoraalka sawirka,

Shimbirka loogu magacdaray Maroodiga, wuxuu dherirkeedu ahaa 3m (9.8 ft). Ukumeheeda ayaa weli lagu arkaa xeebaha.

In kastoo aysan suurtagal ahayn in si toos ah looga soo ururiyo haraaga xeebta badda Zealandia, haddana saynisyahannada ayaa si qotodheer uga qodaya biyaha hoostooda.

Sir kale oo raagtay ayaa laga heli karaa qaabka naqshadda Zealandia.

Xigashada Sawirka, GNS Science https://data.gns.cri.nz/tez

Midda labaad ayaa ah in cilmiga dhulka ee New Zealand - iyo sidoo kale kan qaaradda ballaaran - uu si layaab leh u laaban yahay.

Labaduba waxay u kala baxaan laba xariijin jiif ah, waana halka ay ku kulmaan Baasifigga iyo Australia.

Haddii aysan jirin wax kale, Qaaradda sideedaad ee adduunka ayaa hubaal muujineysa - ku dhowaad 400 sano ka dib raadinta Tasman - weli waxaa jira waxyaabo badan oo la ogaanayo.