Urusi na Ukraine: Nato ni nini na inabadilikaje?

Finland na Sweden tayari wana wanajeshi wenye uwezo mkubwa

Chanzo cha picha, FINNISH DEFENCE FORCES

Uswidi na Ufini zimetuma maombi ya kujiunga na muungano wa kujihami wa nchi za Magharibi Nato, kwa sababu ya vita nchini Ukraine.

Uvamizi wa Urusi pia umeifanya Nato kutangaza mipango ya kuongeza idadi ya wanajeshi ambao wanaweza kutumwa huko kwa muda mfupi.

 

Nato ni nini?

Nato - Shirika la Mkataba wa Atlantiki ya Kaskazini - ni muungano wa kijeshi unaojihami. Iliundwa mnamo 1949 na nchi 12, pamoja na Marekani, Uingereza, Canada na Ufaransa. Ufini na Uswidi zingeifanya kuwa na wanachama 32.

Wanachama wanakubali kusaidiana iwapo watashambuliwa kwa kutumia silaha.

Lengo la awali la Nato lilikuwa kukabiliana na upanuzi wa Urusi barani Ulaya baada ya Vita vya Pili vya Dunia.

Baada ya kuanguka kwa Muungano wa Sovieti mwaka wa 1991, washirika wake wengi wa zamani wa Ulaya Mashariki walijiunga na Nato.

 

Ufini na Uswidi zingewezaje kujiunga na Nato?

Inaweza kuchukua mwaka mmoja kuomba na kuwa mwanachama wa Nato, na nchi zote wanachama lazima zikubali kwamba nchi mpya inaweza kujiunga.

Wanachama wengi wanatamani Ufini na Uswidi - ambazo hazijaegemea upande wowote kwa miaka mingi - kujiunga.

Awali Uturuki ilipinga uanachama wao - ikisema kuwa nchi hizo mbili zimekuwa zikiwa na wanachama wa Chama cha Wafanyakazi wa Kurdistan (PKK), kundi ambalo linakiona kama chama cha kigaidi.

Hata hivyo, Uturuki sasa imekubali kuunga mkono uanachama wa nchi hizo baada ya nchi hizo tatu kutia saini mkataba wa pamoja wa usalama ambao ulishughulikia masuala hayo.

Wanachama wa Nato lazima wawe na demokrasia, wawatendee walio wachache kwa haki na wajitolee kusuluhisha mizozo kwa amani.

Ni lazima pia watoe msaada wa kijeshi kwa muungano huo.

Ufini zote mbili - ambazo zina mpaka wa kilomita 1,340 (maili 830) na Urusi - na Uswidi zina wanajeshi wenye uwezo mkubwa.

Wanachama wa Nato wanakubali kutumia 2% ya Pato lao la Taifa katika ulinzi. Ufini tayari inafikia lengo hili na Uswidi inasema itafanya hivyo "haraka iwezekanavyo".

Namna nyingine ambavyo NATO inabadilika

Nato imetangaza mipango ya kuongeza idadi ya vikosi vyake vilivyo tayari kutoka 40,000 hadi zaidi ya wanajeshi 300,000.

Katibu Mkuu wake Jens Stoltenberg alielezea hili kama "marekebisho makubwa zaidi ya uzuiaji wetu wa pamoja na ulinzi tangu Vita Baridi".

Nguvu ya athari ya haraka ni mchanganyiko wa mali ya ardhini, baharini na angani iliyoundwa kutumwa haraka katika tukio la shambulio. Baadhi ya hizi tayari zimetumwa kwa nchi zinazopakana na Urusi na Ukraine.

Tangu uvamizi wa Urusi, Nato pia imeongeza idadi na ukubwa wa vikundi vyake vya vita vya mataifa mbalimbali vilivyoko mashariki mwa Ulaya.

Katika mkutano wa viongozi mjini Madrid, wanachama wa Nato pia wanatarajiwa kubadilisha msimamo rasmi wa muungano huo kuhusu Urusi, ambao ulipitishwa mwaka 2010 na kuielezea Moscow kama "mshirika wa kimkakati".

Bw Stoltenberg alisema alitarajia Urusi badala yake ielezewe kama "tishio la moja kwa moja kwa usalama wetu, kwa maadili yetu, kwa utaratibu wa kimataifa unaozingatia sheria".

Kwa nini Nato haipeleki wanajeshi Ukraine?

Kwa vile Ukraine si mwanachama, Nato hailazimiki kutetea.

Nchi za Nato zinahofia kwamba ikiwa wanajeshi wao watakabiliana na vikosi vya Urusi, kunaweza kusababisha mzozo wa pande zote kati ya Urusi na Magharibi.

Chanzo cha picha, Getty Images

Nchi nyingine zikiwemo Uingereza na Marekani zinatoa silaha kwa Ukraine, kama vile makombora na magari ya kivita.

Kwa nini Urusi inapingana na Nato?

Nato iliipa Ukraine njia ya kuelekea uanachama mwaka wa 2008.

Baada ya Urusi kutwaa Crimea mwaka wa 2014, Ukraine ilifanya kujiunga kuwa jambo la kwanza. Lakini hili halijafanyika, hasa kwa sababu ya upinzani wa muda mrefu wa Urusi.

Urusi inaamini kuwa Nato imekuwa ikiingilia eneo lake la ushawishi wa kisiasa kwa kukubali wanachama wapya kutoka Ulaya mashariki - na inadhani kuwa kuikubali Ukraine kungeileta Nato katika uwanja wake wa vita.

Rais wa Ukraine Zelensky amekubali kuwa nchi yake haiwezi kujiunga na Nato kwa sasa, akisema: "Ni wazi kwamba Ukraine si mwanachama wa Nato. Tunaelewa hili."