ปัจเจกชนนิยม ดีหรือไม่ดี?

  • 17 กุมภาพันธ์ 2018
กราฟิก

ถ้ามีใครมาเรียกคุณว่าเป็น พวกปัจเจกชนนิยม เขากำลังชม หรือด่า กันแน่? บีบีซีไอเดีย ชวนขบคิด ปัจเจกชนนิยมเป็นเรื่องที่ดีหรือไม่?

นักปัจเจกชนนิยมอาจจะเป็นคนดุดันอย่าง จอห์น เวย์น เป็นนักบุกเบิก อย่างเอมี่ จอห์นสัน นักประดิษฐ์ที่สร้างสรรค์อย่างเคท บุช หรืออาจจะเป็นผู้ประกอบการอย่าง ริชาร์ด แบรนสัน ก็ได้ ผู้คนที่เราชื่นชมเขา เพราะการปฏิเสธที่จะทำตามคนกลุ่มใหญ่ เพื่อเป็นตัวของตัวเองอย่างแท้จริง

แต่ก็มีคนมักบอกว่าปัจเจกชนนิยม (Individualism) เป็นต้นเหตุของความเสื่อมทรามของอารยธรรมตะวันตก และยังถูกกล่าวหาว่า นำไปสู่การเห็นแก่ตัว การยึดติดกับการบริโภคหรือวัตถุ ปัญหาสังคม

ปัจเจกชนนิยม จึงเป็นดาบสองคม หลายคนเชื่อว่า ปัจเจกชนนิยมที่มาจากตะวันตกมีรากเหง้าย้อนกลับไปในยุคเริ่มต้นของศาสนาคริสต์

พระเยซูทรงสอนว่า การไถ่บาปไม่ได้ขึ้นอยู่กับว่า คุณเป็นคนเผ่าพันธุ์ไหน แต่ขึ้นอยู่กับว่าคุณเลือกใช้ชีวิตอย่างไร พระเจ้าทรงติดต่อกับผู้คนโดยตรง ไม่ได้ผ่านกลุ่มใด ๆ

การปฏิรูปศาสนาฝ่ายโปรแตสแตนต์ ในช่วงศตวรรษที่ 16 ได้ตีความคำสอนนี้ไปไกลกว่านั้น ด้วยการบอกว่า นักบวชไม่มีความจำเป็นในการเป็นทำหน้าที่ตัวกลางระหว่างพระเจ้ากับสามัญชน

ความเชื่อนี้เองที่ทำให้เกิดปัจเจกชนสมัยใหม่ขึ้นในยุคเรืองปัญญาช่วงศตวรรษที่ 18

คำบรรยายภาพ sapare aude แปลว่า กล้าที่จะรู้จักและคิดเพื่อตัวเอง

คานต์ นักปรัชญาจากปรัสเซีย ได้สรุปใจความสำคัญของปัจเจกชนนิยมเป็นภาษาละตินว่า sapare aude แปลว่า กล้าที่จะรู้จักและคิดเพื่อตัวเอง

อัตตาณัติส่วนบุคคล (personal autonomy) กลายเป็นค่านิยมที่เป็นศูนย์กลางของสังคมตะวันตก เห็นได้จากหลักการ หนึ่งคน หนึ่งเสียง (one person one vote) เสรีภาพของพลเมือง และสิทธิเท่าเทียมกันสำหรับทุกคน

แต่มันก็ทำให้เกิดการไม่ยอมรับสังคมขึ้นในหลายรูปแบบ การขยายตัวของอิสรภาพและการปกครองตัวเองได้นำไปสู่การปฏิเสธการพึ่งพากันและกัน และความสามัคคี

ในวัฒนธรรมอื่น ๆ ค่านิยมการรวมกลุ่มเหล่านี้มีความสำคัญมาก่อนเป็นลำดับแรก โดยประเทศในเอเชียตะวันออก คุณไม่อาจแยกตัวออกจากกลุ่มก้อนตัวเองได้ แต่นั่นไม่ได้หมายความว่า คุณสูญเสียตัวตนไปในกลุ่มชน แต่คุณจะพบตัวตนของคุณในกลุ่มชน ไม่ว่าจะในฐานะพ่อแม่ ลูก ผู้ปกครอง ครู เด็กฝึกงาน เมื่อเราทุกคนสามารถที่จะดำรงความแตกต่างพร้อม ๆ กับการอยู่ร่วมกัน เราก็จะมีความปรองดองกัน ซึ่งเป็นคุณค่าสูงสุดของปรัชญาขงจื๊อ

คำบรรยายภาพ เมื่อเราทุกคนสามารถที่จะดำรงความแตกต่างพร้อม ๆ กับการอยู่ร่วมกัน เราก็จะมีความปรองดองกัน ซึ่งเป็นคุณค่าสูงสุดของปรัชญาขงจื๊อ

ปัจเจกชนนิยมกลายเป็นเรื่องน่าเศร้าเมื่อคนกลายเป็นหน่วยย่อยที่ตัดขาดจากกัน ไม่มีความใส่ใจต่อคนร่วมสังคม แต่ถ้าคุณสามารถเป็นตัวของตัวเอง ขณะที่ยังรักษาการเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไว้ได้ และมีส่วนสนับสนุนสังคม การเป็นปัจเจกชนนิยมของคุณก็จะได้รับการยกย่องและชื่นชม

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม