รัฐประหาร : มองทิศทางความพยายามยึดอำนาจรัฐในแอฟริกา เอเชีย อเมริกาใต้

  • 12 มกราคม 2019
Soldiers announcing a coup on state television Image copyright Gabon Television
คำบรรยายภาพ กลุ่มทหารกาบองระบุว่าทำไปเพื่อนำ "ประชาธิปไตย" กลับสู่ประเทศ

เมื่อ 7 ม.ค. ทหารกลุ่มหนึ่งพยายามก่อรัฐประหารยึดอำนาจจากรัฐบาลสาธารณรัฐกาบองในแอฟริกาเพื่อนำ "ประชาธิปไตย" กลับสู่ประเทศ แต่ไม่สำเร็จ

เหตุเกิดขณะที่ประธานาธิบดีอาลี บองโก ของกาบอง กำลังรักษาตัวจากภาวะสมองขาดเลือดอยู่ที่โมร็อกโก ครอบครัวของเขาปกครองกาบองมาตั้งแต่ปี 1967

การพยายามก่อรัฐประหารในครั้งนี้ ซึ่งเป็นครั้งแรกในกาบองตั้งแต่ทศวรรษ 1960 ทำให้หลายคนตั้งคำถามถึงแนวโน้มการก่อรัฐประหารทั่วโลกว่ามีจำนวนเพิ่มขึ้นหรือลดลง

ประเทศไทยมีรัฐประหารที่สำเร็จมาแล้ว 13 ครั้ง โดยที่ครั้งล่าสุดก็คือเมื่อปี 2557 (2014) โดยพล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา หัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.)

ข้อมูลโดยโจนาธาน พาวเวลล์ และเคลตัน ไธน์ นักรัฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเซนทรัลฟลอริดา และมหาวิทยาลัยเคนทักกี ระบุว่า ตั้งแต่ทศวรรษ 1950 ทวีปแอฟริกามีการก่อหรือพยายามก่อรัฐประหารทั้งหมด 204 ครั้ง

Image copyright Getty Images

นิยาม "รัฐประหาร" ของพวกเขา คือความพยายามที่ผิดกฎหมายและเปิดเผยโดยกองทัพหรือเจ้าหน้าที่รัฐที่จะโค่นผู้มีอำนาจขณะนั้น

ผู้นำรัฐประหารมักปฏิเสธทุกครั้งว่าพวกเขาไม่ได้ทำรัฐประหาร ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างภาพให้ตัวเองดูมีความชอบธรรม" พาวเวลล์ กล่าวไว้

ตัวอย่างเช่น สาธารณรัฐซิมบับเว เมื่อปี 2017 กองทัพซิมบับเวประกาศควบคุมสถานการณ์ภายในประเทศได้อย่างเบ็ดเสร็จ แต่ในเวลานั้นก็ยืนกรานว่าไม่ใช่การทำรัฐประหารยึดอำนาจจากรัฐบาลประธานาธิบดีโรเบิร์ต มูกาเบ ซึ่งครองอำนาจมา 37 ปี

ตามมาตรฐานของพาวเวลล์ และไธน์ การก่อรัฐประหารถือว่าสำเร็จก็ต่อเมื่อผู้ยึดอำนาจสามารถควบคุมสถานการณ์ได้เกิน 7 วัน

ในแอฟริกา มีการก่อรัฐประหารสำเร็จ 100 ครั้งจากทั้งหมด 204 ครั้ง ซูดานเกิดรัฐประหารมากที่สุดคือ 14 ครั้ง แต่เป็นบูร์กินาฟาโซ ที่เกิดรัฐประหารที่สำเร็จมากที่สุดคือ 7 ครั้งด้วยกัน

รอบโลกเป็นอย่างไร

มีความพยายามรัฐประหารในแอฟริกาขึ้นบ่อยครั้งแต่ก็ลดน้อยลงเรื่อย ๆ ระหว่างปี 1960-1999 โดยเฉลี่ย อยู่ที่ 39-42 ครั้งต่อทศวรรษ

ในช่วงปี 2000 มีความพยายามรัฐประหารเกิดขึ้น 22 ครั้ง ส่วนในทศวรรษนี้มี 16 ครั้งด้วยกัน พาวเวลล์บอกว่า ประเทศในแอฟริกามีภาวะคล้ายกันที่ทำให้เกิดรัฐประหารไม่ว่าจะเป็นความยากจนหรือสภาวะเศรษฐกิจที่ไม่ดี เขาบอกว่าเมื่อเกิดความพยายามยึดอำนาจครั้งหนึ่ง ก็มักจะเป็นสัญญาณบอกว่าจะเกิดอีกในครั้งต่อไป

ทั่วโลก มีความพยายามยึดอำนาจรัฐเกิดขึ้น 475 ครั้ง โดยเกิดขึ้นในทวีปแอฟริกามากที่สุด รองมาเป็นทวีปอเมริกาใต้ที่เกิดรัฐประหารที่สำเร็จ 40 ครั้งจากความพยายาม 95 ครั้ง

อย่างไรก็ตาม ในช่วง 2 ทศวรรษที่ผ่านมามีการก่อรัฐประหารในอเมริกาใต้น้อยลง โดยครั้งสุดท้ายเกิดขึ้นเมื่อปี 2002 ที่พยายามยึดอำนาจจากประธานาธิบดีฮูโก ชาเวซ ซึ่งไม่สำเร็จ

ในเอเชีย มีการก่อรัฐประหารน้อยลงเช่นกัน ในทวีปเอเชีย ในช่วงปี 2000 นอกจากประเทศไทยที่เกิดรัฐประหารถึง 2 ครั้งในช่วงเวลาเพียง 8 ปี เว็บไซต์เดอดิโพลแมท ระบุว่า เกิดการพยายามก่อรัฐประหาร หรือการคบคิดจะก่อรัฐประหารแต่ไม่สำเร็จในบังกลาเทศ และฟิลิปปินส์ เดือน ธ.ค. 2011 เกือบจะเกิดการก่อรัฐประหารเป็นครั้งที่ 4 ในบังกลาเทศแต่กลุ่มภายในกองทัพบังกลาเทศขัดขวางกลุ่มทหารที่มีความคิดอิสลามสุดโต่งที่คิดก่อการได้สำเร็จ ทำให้นายกรัฐมนตรีเชก ฮาสินา ซึ่งได้รับตำแหน่งผ่านกระบวนการทางประชาธิปไตยได้อยู่ในตำแหน่งต่อไป

ในปี 2006 กลอเรีย มาคาปากัล อาร์โรโย ประธานาธิบดีฟิลิปปินส์ในขณะนั้นประกาศสถานการณ์ฉุกเฉินเป็นเวลา 1 สัปดาห์โดยเธอบอกว่า รัฐบาลของเธอได้ขัดขวางการสมคบคิดยึดอำนาจจากเธอได้สำเร็จ

Image copyright Getty Images
คำบรรยายภาพ กองทัพซิมบับเวยึดอำนาจจากรัฐบาลประธานาธิบดีโรเบิร์ต มูกาเบ ซึ่งครองอำนาจมา 37 ปี

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม