ผู้หญิง : สะท้อนภาพอิหร่านก่อนและหลังการปฏิวัติอิสลาม

  • 12 กุมภาพันธ์ 2019

การปฏิวัติอิสลามในอิหร่านเมื่อปี 1979 ไม่เพียงจะเป็นการพลิกโฉมหน้าการเมืองอิหร่าน แต่ยังสร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ให้แก่วิถีชีวิตสตรีชาวอิหร่านด้วย

ช่วงทศวรรษที่ 1930 ในสมัยพระเจ้าชาห์ เรซา ปาห์ลาวี การแต่งกายและผมของผู้หญิงชาวอิหร่านตกอยู่ภายใต้การตรวจสอบอย่างเข้มงวดของทางการ เพราะมีคำสั่งห้ามการสวมผ้าคลุมศีรษะแบบอิสลาม อีกทั้งยังให้อำนาจตำรวจจับถอดสวมผ้าคลุมของผู้ฝ่าฝืนออกในที่สาธารณะ

ทว่าในช่วงต้นทศวรรษที่ 1980 หลังจากการปฏิวัติ รัฐบาลใหม่ของสาธารณรัฐอิสลามได้ออกข้อบังคับเรื่องการแต่งกายที่กำหนดให้ผู้หญิงทุกคนต้องสวมฮิญาบเมื่อออกนอกบ้าน

นี่คือภาพถ่ายบางส่วนที่สะท้อนให้เห็นชีวิตของผู้หญิงอิหร่านในช่วงก่อนและหลังจากการปฏิวัติ

Presentational white space

ก่อนการปฏิวัติ

Female students perform a test in the chemistry lab of Tehran University in 1977 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

ชีวิตในรั้วมหาวิทยาลัยเตหะราน ปี 1977 : ขณะที่ผู้หญิงอิหร่านจำนวนมากได้เข้าเรียนในระดับอุดมศึกษาช่วงที่เกิดการปฏิวัติ แต่ช่วงหลายปีหลังจากนั้นตัวเลขดังกล่าวได้เพิ่มขึ้นอย่างมาก ที่เป็นเช่นนี้เพราะส่วนหนึ่งมาจากการที่ทางการอิหร่านโน้มน้าวให้ครอบครัวหัวอนุรักษ์นิยมที่อาศัยอยู่ในชนบทที่ห่างไกลยอมส่งลูกสาวไปเรียนไกลบ้าน

บารอนเนสฮาเลห์ อัฟชาร์ ศาสตราจารย์ด้านสตรีศึกษาแห่งมหาวิทยาลับยอร์ก ซึ่งเป็นผู้ที่เติบโตขึ้นในอิหร่านช่วงทศวรรษที่ 1960 เล่าว่า "พวกเขาพยายามกีดกันผู้หญิงไม่ให้เข้าเรียนมหาวิทยาลัย แต่เกิดเสียงตอบรับในแง่ลบ พวกเขาจึงต้องยอมให้ผู้หญิงกลับไปเรียน"

"ปัญญาชนหลายคนเดินทางออกจากอิหร่าน และทางการก็ตระหนักว่าการจะขับเคลื่อนประเทศจะต้องให้การศึกษาแก่ทั้งผู้ชายและผู้หญิง"

Presentational white space
Women shoe shopping in Tehran in 1976 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

เดินดูของในกรุงเตหะราน ปี 1976 : ก่อนการปฏิวัติ สตรีอิหร่านหลายคนแต่งกายด้วยเสื้อผ้าแบบชาวตะวันตก เช่น กางเกงรัดรูป มินิสเกิร์ต และเสื้อแขนสั้น

"รองเท้าไม่เคยเปลี่ยน และความหลงใหลในรองเท้าก็อยู่ในตัวเราทุกคน! ผู้หญิงอิหร่านไม่ต่างไปจากผู้หญิงทั่วโลก และการออกไปชอปปิงก็คือการหลีกหนีจากความเครียดในชีวิตประจำวันของผู้หญิง" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว

Presentational white space
A group of men and women sit having a picnic in Tehran in 1976 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

ปิกนิกวันศุกร์ในกรุงเตหะราน ปี 1976 : ครอบครัวและเพื่อนฝูงมักรวมตัวกันในวันศุกร์ ซึ่งเป็นวันหยุดสุดสัปดาห์ในอิหร่าน

"ปิกนิกคือส่วนสำคัญของวัฒนธรรมอิหร่าน และได้รับความนิยมมากในหมู่ชนชั้นกลาง นี่คือสิ่งที่ไม่เปลี่ยนแปลงหลังจากการปฏิวัติ แต่สิ่งที่แตกต่างก็คือ ปัจจุบัน ชายและหญิงที่นั่งด้วยกันจะมีความระมัดระวังมากขึ้น และงดการมีปฏิสัมพันธ์กัน" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว

Presentational white space
Two women greet each other inside a hair salon in Tehran in 1976 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

ร้านทำผมในกรุงเตหะราน ปี 1977 : "นี่คือภาพที่คุณจะไม่ได้พบเห็นในอิหร่านอีกแล้ว แต่หลังจากการปฏิวัติอิสลาม ก็ยังคงมีร้านทำผมเปิดบริการอยู่" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว

"ทุกวันนี้คุณจะไม่เห็นผู้ชายในร้านทำผมสตรี และผู้หญิงจะคลุมผมของพวกเธอทันทีที่เดินออกจากร้าน บางคนอาจเปิดร้านทำผมแบบลับ ๆ ที่บ้าน ซึ่งชายและหญิงสามารถใช้บริการร่วมกันได้"

Presentational white space
Bodyguards intervene when a young Iranian woman wants to talk to Shah Mohammad Reza Pahlavi who is visiting, with Queen Farah, the press centre of the Persepolis celebration in 1971 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

องครักษ์ห้อมล้อมพระเจ้าชาห์ ปี 1971 : หญิงสาวคนหนึ่งเข้าไปหาพระเจ้าชาห์ โมฮัมหมัด เรซา ปาห์ลาวี (คนขวาสุด) ในงานเฉลิมฉลองใหญ่ครบรอบ 2,500 ปีของระบอบกษัตริย์แห่งเปอร์เซีย ซึ่งความยิ่งใหญ่ของงานถูกโจมตีอย่างรุนแรงจากกลุ่มฝ่ายซ้ายและกลุ่มผู้นำศาสนาที่ต่อต้านระบอบกษัตริย์

ศาสตราจารย์อัฟชาร์ เล่าว่า "ในตอนนั้น พระเจ้าชาห์ ไม่เป็นที่ชื่นชอบอย่างมาก และบางคนเชื่อว่าภาพของความฟุ่มเฟือยและความมัวเมานี้นำไปสู่การปฏิวัติในอีก 8 ปีต่อมา"

Presentational white space
Stylish student walks in the snow in Tehran in 1976 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

เดินบนถนนที่ปกคลุมไปด้วยหิมะในกรุงเตหะราน ปี 1976 : "คุณไม่สามารถห้ามผู้หญิงออกไปเดินตามท้องถนนในกรุงเตหะรานได้ แต่คุณจะไม่ได้เห็นภาพเช่นนี้ในปัจจุบัน - ต่างหูและการแต่งหน้าของเธอโดดเด่นมากในภาพนี้" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว

"มันมีความคิดเรื่อง 'ความประพฤติที่ถูกทำนองคลองธรรม' ในอิหร่าน ทำให้ทุกวันนี้ผู้หญิงที่เดินตามท้องถนนมักจะสวมเสื้อโค้ทยาวคลุมเข่าและผ้าคลุมผม"

Presentational white space
Presentational grey line
Presentational white space

หลังการปฏิวัติ

Women protesting against the veil in March 1979 Image copyright Getty Images
Presentational white space

ผู้หญิงชุมนุมต่อต้านการสวมฮิญาบ ปี 1979 : หลังจากก้าวขึ้นสู่อำนาจไม่นาน อยาตอลเลาะห์ รูฮอลเลาะห์ โคไมนี ได้ออกกฎหมายให้ผู้หญิงทุกคนต้องสวมผ้าคลุมศีรษะ ไม่ว่าจะนับถือศาสนาหรือมีสัญชาติใด

จากนั้นในวันที่ 8 มี.ค. ซึ่งเป็นวันสตรีสากล ผู้หญิงชาวอิหร่านหลายพันคนจากทุกชนชั้นได้พร้อมใจกันออกไปแสดงพลังประท้วงกฎหมายดังกล่าว

Presentational white space
Heavily veiled Iranian women, one whose modern sunglasses reflect slogans and the Ayatollah Khomeini's portrait, demonstrate outside of the US Embassy, 29 November 1979. Image copyright Getty Images
Presentational white space

การประท้วงด้านนอกสถานทูตสหรัฐฯ ในกรุงเตหะราน ปี 1979 : กลุ่มนักศึกษาที่สนับสนุนการปฏิวัติได้จับเจ้าหน้าที่สถานทูตสหรัฐฯ เป็นตัวประกัน ขณะที่กลุ่มผู้ประท้วงต่อต้านสหรัฐฯ อีกหลายพันคนเข้าไปปิดล้อมสถานทูต

"ตอนนั้นเป็นเรื่องธรรมดาที่จะเป็นคนหลากประเภทในอิหร่านร่วมแสดงความเกลียดชังอเมริกา" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว "ทั้งชาวอเมริกันและอังกฤษต่างมีประวัติมายาวนานที่พยายามจะเข้าไปแผ่อิทธิพลและครอบครองน้ำมันในอิหร่าน นั่นจึงทำให้ความไม่ไว้วางใจนี้หยั่งรากลึกมาเป็นเวลานาน"

Presentational white space
A mullah in a white turban, holding his little daughter in black chador in his arms, talks to a man, while accompanied by his wife, also in black chador with a net mask covering her face, as they head towards Friday prayers at Tehran university, 1 February 1980 Image copyright Getty Images
Presentational white space

ครอบครัวไปละหมาดวันศุกร์ ปี 1980 : การละหมาดวันศุกร์คือช่วงเวลาที่เหล่าผู้ศรัทธาและสนับสนุนทางการสาธารณรัฐอิสลาม ซึ่งไม่อยากถูกตราหน้าว่าเป็นผู้เห็นต่างจะออกไปรวมตัวกันเพื่อแสดงความสามัคคี ศาสตราจารย์อัฟชาร์ กล่าว "แต่ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องของผู้ชาย ผู้หญิงไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปห้องเดียวกับผู้ชาย พวกเธอนั่งในบริเวณที่แยกออกไปจากพวกผู้ชาย"

Presentational white space
Two women wearing black chadors look at wedding dresses through glass windows in 1986 Image copyright Magnum Photos
Presentational white space

การซื้อชุดแต่งงานในกรุงเตหะราน ปี 1986 : "ชุดแต่งงานที่โชว์อยู่ล้วนเป็นชุดแบบตะวันตก ผู้หญิงอิหร่านจะสวมชุดในแบบที่เธอต้องการได้ก็ต่อเมื่อเป็นการใส่ในพื้นที่ส่วนตัว" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ บอก "งานแต่งและงานเลี้ยงควรต้องแยกชายหญิง ดังนั้นคุณจะสวมอะไรก็ได้ หากในงานมีแต่แขกผู้หญิง แต่หากเป็นงานที่มีทั้งชายและหญิงเข้าร่วม บางคนก็จะจ้างคนเฝ้าประตูสถานที่จัดงาน ขณะที่บางคนติดสินบนให้ตำรวจท้องถิ่น"

Presentational white space
Iranian women in veils walk outside a shopping centre in Tehran on 2 June 2005 Image copyright BEHROUZ MEHRI/AFP/Getty Images
Presentational white space

เดินในเตหะราน ปี 2005 : ไม่ใช่ว่าผู้หญิงทุกคนในอิหร่านจะเลือกสวมชุดสีดำที่คลุมตั้งแต่หัวจรดเท้า เว้นไว้แต่ส่วนของใบหน้า บางคนเลือกที่จะใส่เสื้อตัวนอกและใช้ผ้าคลุมศีรษะแบบหลวม ๆ มากกว่า

ศาสตราจารย์อัฟชาร์ บอกว่าคำถามสำคัญคือ คุณจะคลุมผ้าแบบที่เผยให้เห็นผมมากเท่าไหร่ ผู้หญิงที่นี่มีวิธีการขัดขืนเล็ก ๆ ในแบบของตัวเอง และมักพยายามเผยเส้นผมให้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้

Presentational white space
Women paddle in the sea fully-clothed while a man in swimming pants rests on the sand on 10 July 2005 Image copyright Getty Images
Presentational white space

ชายหาดทะเลแคสเปียน ปี 2005 : อิหร่านมีกฎห้ามผู้หญิงสวมชุดว่ายน้ำเล่นน้ำในที่สาธารณะ

"ชายและหญิงไม่ควรเล่นน้ำด้วยกัน แต่พวกเขาก็หาทางเลี่ยงด้วยการเช่าเรือขับออกไปในทะเลที่ห่างไกล เพื่อพวกเขาจะได้ว่ายน้ำเคียงข้างกันได้" ศาสตราจารย์อัฟชาร์ บอก

Presentational white space
Dozens of women in black shadows with their back to the camera, expect for one little girl held in her mothers arms in a colourful headscarf in April 2006 Image copyright Getty Images
Presentational white space

การเดินขบวนสนับสนุนการสวมฮิญาบในกรุงเตหะราน ปี 2006 : กว่า 25 ปี หลังการปฏิวัติ ผู้หญิงในอิหร่านแสดงพลังสนับสนุนกลุ่มผู้นำสายอนุรักษ์นิยม ด้วยการเดินขบวนประท้วงความล้มเหลวในการบังคับใช้กฎหมายการสวมฮิญาบ โดยผู้หญิงที่เข้าร่วมการชุมนุมครั้งนี้ล้วนสวมชุดคลุมศีรษะจรดปลายเท้า ยกเว้นเพียงหนูน้อยคนนี้

Presentational white space
Iranian women in veils watch a football match from a nearby shopping mall in Tehran on 10 October 2008 Image copyright BEHROUZ MEHRI/AFP/Getty Images
Presentational white space

ชมการแข่งฟุตบอลที่ศูนย์การค้าแห่งหนึ่งในกรุงเตหะราน ปี 2008 : แม้อิหร่านจะไม่เคยออกข้อห้ามผู้หญิงชมการแข่งขันฟุตบอลชายอย่างเป็นทางการ แต่พวกเธอมักถูกห้ามไม่ให้เข้าสนาม และคนที่ท้าทายมักถูกจับกุม ซึ่งนี่ขัดแย้งกับช่วงก่อนการปฏิวัติที่ผู้หญิงทุกคนได้รับอนุญาตให้เข้าชมการแข่งขันกีฬาได้อย่างเท่าเทียมกับผู้ชาย

ทุกภาพมีลิขสิทธิ์

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม