Animal Farm : โดย จอร์จ ออร์เวลล์ คู่มือดำเนินชีวิตที่ พล.อ. ประยุทธ์ แนะนำ

  • 31 พฤษภาคม 2019
ประยุทธ์ ประกาศชัย คสช. นำ "ความสุขคืนสู่ปวงชนชาวไทย" ได้แล้ว Image copyright AFP/Getty Images

หนังสือ แอนิมอล ฟาร์ม (Animal Farm) ฉบับภาษาไทย ถูกหยิบยกโดย พล.อ. ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี หัวหน้า คสช. และนายกฯ ในบัญชีของพรรคพลังประชารัฐ ให้เป็นหนังสือที่แนะนำให้คนไทยอ่าน ในวันเดียวกับที่ออกมากล่าวถึงประเด็นการรวมขั้วจัดตั้งรัฐบาลว่า "ไม่อยากให้โยงนายกรัฐมนตรีไปเกี่ยวข้องกับเรื่องการเมืองของพรรค"

"[นายกฯ บอกว่า]เป็นหนังสือน่าอ่านที่ให้ข้อคิดเกี่ยวกับการดำเนินชีวิตได้เป็นอย่างดี" พล.ท. วีรชน สุคนธปฏิภาค รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี กล่าวกับสื่อมวลชน ก่อนจะออกมากล่าวอีกครั้งวันนี้ว่า พล.อ. ประยุทธ์ ไม่อยากให้เชื่อมโยงทุกอย่างเป็นเรื่องการเมือง

สิ่งที่ พล.อ. ประยุทธ์ กล่าวถึง เกี่ยวข้องอย่างไรกับวาระทางการเมืองในขณะนี้ และในความเป็นจริงแล้วหนังสือเล่มนี้ซึ่งเขียนโดย จอร์จ ออร์เวลล์ ให้ข้อคิดสำหรับการดำเนินชีวิตอย่างที่นายกฯ บอกหรือเปล่า

แอนิมอล ฟาร์ม นิทานการเมือง

Image copyright Typhoon Studio

"คงไม่ใช่อะครับ มันก็คือการเมือง แม้ว่าเล่มนี้ ต้นฉบับครั้งแรก ออร์เวลล์ จะตั้งชื่อว่าเป็นนิทาน แต่มันก็คือนิทานการเมือง" บัญชา สุวรรณานนท์ ผู้แปล "แอนิมอล ฟาร์ม สงครามกบฏของสัตว์" ฉบับภาษาไทยโดยสำนักพิมพ์ไต้ฝุ่น กล่าวกับบีบีซีไทย

"แต่ว่าที่นายกฯ พูดมันไม่ใช่การเมืองต้องตีความ ผมคิดว่าใจท่าน คงหมายความว่า อย่าไปดึงมาเปรียบเทียบ ถึงบอกให้อ่าน คิดว่า[นายกฯ]ไม่ได้ต้องการจะชี้ประเด็นว่ามันเหมือนบ้านเรา

"ถ้าคนอ่านก็รู้อยู่แล้วว่าเป็นเรื่องการเมือง"

Image copyright Reuters

ตอนตีพิมพ์ครั้งแรกในปี 1945 คนสมัยนั้นไม่ได้ตีความหนังสืออย่างทั่วไปว่าเป็นการเสียดสีระบอบเผด็จการ ออร์เวลล์ ต้องการสื่อถึงระบอบสตาลินในแง่การวิจารณ์รุนแรงจนสำนักพิมพ์หลายแห่งในอังกฤษไม่กล้าตีพิมพ์

ในช่วงนั้น อังกฤษเป็นพันธมิตรกับสหภาพโซเวียตในสงครามกับนาซีเยอรมนี คนทั่วไปและสังคมชั้นนำในอังกฤษขณะนั้นยกย่องนับถือสตาลินมาก ซึ่งเป็นสิ่งที่ออร์เวลไม่เห็นด้วย เขาไม่พอใจที่สหภาพโซเวียตพยายามบีบยูเครนให้เข้าเป็นส่วนหนึ่งตน แต่เรื่องนี้กลับไม่ได้รับความสนใจในอังกฤษ

แอนิมอล ฟาร์ม เป็นนิยายเสียดสีที่สะท้อนถึงช่วงเวลาก่อนการปฏิวัติรัสเซีย ไปจนถึงยุคสหภาพโซเวียตภายใต้การปกครองของนายโจเซฟ สลาติน ในช่วงเมื่อต้นศตวรรษที่ 20 ผู้ประกาศว่าได้ก้าวพ้นจากอำนาจเก่า ชูความเท่าเทียมและความยุติธรรม แต่ก็ทำไม่ได้อย่างที่เคยพูดไว้

แอนิมอล ฟาร์ม บอกเล่าเรื่องราวเกี่ยวกับ ฟาร์มแห่งหนึ่งที่มีมนุษย์เป็นเจ้าของ คอยควบคุมกิจการและสรรพสัตว์ต่าง ๆ ที่อยู่ในฟาร์ม แต่เจ้าของฟาร์มขาดความรับผิดชอบ ขี้เหล้า ทำให้สัตว์ในฟาร์มไม่พอใจและปฏิวัติขับไล่เจ้าของฟาร์มออกไป

หลังจากนั้นเหล่าสัตว์ก็ปกครองกันเองโดยมีหมูเป็นผู้นำ ในตอนแรก ชีวิตในฟาร์มมีความสุขดี แต่ท้ายที่สุดแล้วหมูที่ขึ้นมาปกครองนั้นก็ไม่ทำตัวไม่ได้ต่างจากมนุษย์เลย

Image copyright Getty Images
คำบรรยายภาพ "1984" นิยายดังอีกเล่มหนึ่งของ จอร์จ ออร์เวลล์

"หมูส่วนมากก็ฉลาดกว่าเพื่อน(สัตว์ประเภทอื่น) แย่งอำนาจ ต้องพยายามทำให้ไร่มันเป็นของเรา อย่าให้คนมากดขี่ หมูที่ชื่อว่า นโปเลียน ในเรื่องมีสถานะเทียบเท่ากับสตาลิน ตอนแรกก็ดีไม่มีอะไร ทำเพื่อทุกคน พออำนาจอยู่ในมือก็ค่อย ๆ สร้างอำนาจขึ้นมา เอาหมามาฝึก เพื่อเอาไปใช้จัดการคน" บัญชา เล่า

"พอคุมอำนาจได้หมดแล้ว ก็ค่อย ๆ เปลี่ยนทีละนิด วิธีเปลี่ยนคือการบิดเบือนกฎของตัวเอง"

ประโยคสำคัญของเรื่องนี้ คือ "สัตว์ทุกตัวเสมอภาคกัน แต่มีสัตว์บางตัวเสมอภาคมากกว่าสัตว์อื่น"

บัญชา กล่าวว่า ออร์เวล ต้องการชี้ให้เห็นถึงระบอบของสตาลินที่ในตอนแรกมีความฝันที่ดี แต่เมื่อเข้ามามีอำนาจ "กลับกลายเป็นสังคมที่ยิ่งอยุติธรรมกว่า ไม่ต่างจากที่สมัยมนุษย์เลว ๆ ด้วยซ้ำไป"

"สุดท้ายมันไม่ใช่แค่ระบอบ หมูมันทำให้ระบอบที่จะเป็นกลไกสร้างความยุติธรรม ผิดเพี้ยนไปด้วยการโกหกต่าง ๆ นานา เท่ากับเหมือนเดิม ไม่มีอะไรเปลี่ยนเลย กลายเป็นเผด็จการเบ็ดเสร็จ จบเหมือนจุดเริ่มต้น ก็มองไม่ออก อันไหนหมูอันไหนคน"

"ระบอบการตรวจสอบ ไม่มีเลย ไม่มีใครคัดง้างอำนาจหมูได้ คนที่คัดค้านหมูได้ ก็ถูกเล่นงาน"

คำบรรยายภาพ ออร์เวลล์ เคยเป็นผู้สื่อข่าว และผู้จัดรายการวิทยุด้านภาษาอังกฤษ ศิลปะ และวัฒนธรรม ของบีบีซี

สังคมไทยควรอ่านแอนิมอล ฟาร์ม แบบไหน

หากคนไทยได้อ่านแล้วจะเห็นภาพสะท้อนของสังคมไทยแบบไหนบ้างในนิยายเล่มนี้ บัญชากล่าวว่า "แล้วแต่คน ถ้าตอนนี้ก็คงจะมองเรื่องระบอบเผด็จการก็ชัดในเรื่องว่าระบอบเผด็จการมนุษย์ ก็มาเจอระบอบเผด็จการสัตว์ด้วยกันเห็นในแง่นั้น"

ผู้แปลหนังสือเล่มนี้ ซึ่งเป็นฉบับแปลที่ 8 จากทั้งหมด 10 ฉบับในไทย มองว่า นายกฯ ไม่น่าจะเปรียบเทียบตัวเองกับใครในหนังสือ "คงไม่ได้มองตัวเองว่าเผด็จการเบ็ดเสร็จ" แต่มีเจตนาดีที่จะแนะนำให้ดูความเป็นไปของสังคมมากกว่า

"คงให้ระวังเรื่องการตรวจสอบและถ่วงดุล เพราะอย่าไปคิดว่าพ้นจากเผด็จการที่ชัดเจนแล้ว มันจะหนีพ้นระบอบเผด็จการไปได้ เมื่ออยู่ที่ตัวคนเมื่อไหร่ บุคคลก็จะกลายเป็นระบบจริง ๆ"

จอร์จ ออร์เวลล์ คือใคร ?

จอร์จ ออร์เวลล์ เป็นที่รู้จักในฐานะนักประพันธ์เจ้าของวรรณกรรมก้องโลก เช่น 1984 และ แอนิมอล ฟาร์ม โดยก่อนใช้นามปากกา 'จอร์จ ออร์เวลล์' เขาคือ 'เอริค แบลร์' อดีตนักข่าวบีบีซี หมายเลขประจำตัว 9889 ผู้รับหน้าที่จัดรายการวิทยุด้านภาษาอังกฤษ ศิลปะ และวัฒนธรรม เพื่อเผยแพร่ในอินเดียขณะที่ยังเป็นอาณานิคมของอังกฤษ

เขาร่วมงานกับบีบีซีได้เพียง 2 ปี (1941-1943) โดยในจดหมายการลาออก เขาระบุว่า "ผมตระหนักว่า ผมเสียเวลาส่วนตัวและสิ้นเปลืองเงินส่วนรวม ไปกับการทำงานที่ไร้ผลลัพธ์"

คำนำหนังสือแอนิมอล ฟาร์ม ที่ตีพิมพ์ฉบับแรก พูดถึงวิธีที่ออร์เวลล์ามองเห็นสังคมอังกฤษในช่วงเวลานั้นว่าการคลั่งโซเวียตในตอนนั้นทำให้ความเป็นเสรีนิยมเสื่อมลง

อุปกรณ์ของท่านไม่สามารถใช้งานเครื่องเล่นสื่อได้
บีบีซี เปิดตัวรูปปั้น ‘จอร์จ ออร์เวลล์’ สัญลักษณ์ของการนำเสนอข่าวอย่างเที่ยงตรงและชอบธรรม

"คนพวกนี้ไม่เห็นเลยว่าหากเราสนับสนุนวิธีการอย่างเบ็ดเสร็จแล้ว สักวันนึงจะมีการนำวิธีการนี้มาใช้ทำร้ายเรา แทนที่จะใช้มาช่วยเรา" บัญชากล่าว

ตามความเห็นของบัญชาที่ได้แปลงานเขียนของออร์เวลล์เรื่องอื่นอย่าง พม่ารำลึก (Burmese Days) นักเขียนชาวอังกฤษผู้นี้เป็นนักมนุษยนิยมที่มีเมตตาต่อมวลมนุษย์ มุ่งมั่นในความซื่อตรง แต่ไม่ได้หมายความว่าการเป็นคนดีจะถูกต้องเสมอไป

และแม้ว่างานเขียนของออร์เวลล์ จะสะท้อนพฤติกรรมอำนาจของระบอบที่กดขี่ แต่ทว่าทางออกจากการอยู่ในระบอบนั้น ๆ เป็นสิ่งที่ผู้อ่านต้องนำไปขบคิดเอง

"คิดว่าคุยด้วย คงไม่ใช่คนตลกเท่าไหร่ แต่ในงานใช่ว่าจะไม่เป็นคนมีอารมณ์ขัน" บัญชา กล่าว

ข่าวที่เกี่ยวข้อง

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม