หญิงไทยวัย 25 ผู้ทายท้าความเชื่อเรื่องเพศ ร่วมพาเหรด พรรค “ไพร่หมื่นล้าน”

  • 14 มีนาคม 2018
นานา วิภาพรรณ Image copyright JIRAPORN KUHAKAN/BBC THAI
คำบรรยายภาพ "พีระมิดหัวกลับ" จะเป็นสัญลักษณ์ของพรรคพลเมืองใหม่ โดยมีประชาชนผู้ยากไร้ซึ่งเป็นคนกลุ่มใหญ่ของประเทศ และเคยอยู่ในส่วนฐานพีระมิดสลับขึ้นมาอยู่ด้านบน แทนชนชั้นนำซึ่งเป็นคนส่วนน้อย แต่เคยเป็นยอดของพีระมิด

"ใช้เวลาคิดเพียง 1-2 คืนก่อนตัดสินใจ มันเป็นการคิดที่เราหยุดคิดถึงมันไม่ได้ และถ้าปล่อยให้เวลานี้ผ่านไป อาจจะไม่มีอีกแล้ว" วิภาพรรณ วงษ์สว่าง หรือนานา วัย 25 ปี กล่าวกับบีบีซีไทยถึงการเข้าร่วมกับ ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ รองประธานกรรมการบริหาร ไทยซัมมิท กรุ๊ป และปิยบุตร แสงกนกกุล อาจารย์คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ก่อตั้งพรรคการเมืองทางเลือกใหม่

บทบาท "สตรีนิยม" (feminism) และคนรุ่นใหม่ที่กล้าฉีกกฎ คิด "ขบถ" กับประเพณีนิยม ที่นานาจัดวางให้กับตัวเอง ทำให้เธอได้รับเทียบเชิญจากปิยบุตรให้มาร่วมแลกเปลี่ยนความเห็น แชร์ประสบการณ์ ก่อนพัฒนาเป็นการร่วมอุดมการณ์การเมืองในที่สุด ด้วยเหตุผลว่า ไม่ว่าวัฒนธรรมเรื่องเพศ วัฒนธรรมในการเคารพการตัดสินใจ หรือวัฒนธรรมของเยาวชน ที่เธอเคลื่อนไหวผลักดัน ล้วนมี "วาระ ประชาธิปไตย" เจือปนอยู่ในนั้น

ย้อนกลับไปปี 2558 นานาในวัย 22 ปี ก่อตั้งเว็บไซต์ Thaiconsent.org ก่อนเปิดเป็นแฟนเพจทางเฟซบุ๊กเมื่อเดือน มิ.ย. 2560 ภายใต้สโลแกน "แฟร์เซ็กส์ แฮปปี้เซ็กส์ สุนทรียะทางเซ็กส์ และการเคารพในความสัมพันธ์" เพื่อสร้าง "พื้นที่ปลอดภัย" ในการพูดคุยเรื่องเพศที่ไม่ยินยอมพร้อมใจ ในเวลาไม่ถึง 1 ปีมีผู้ติดตามกว่า 4 หมื่นคนทางแฟนเพจ

Image copyright Facebook/Thaiconsent
คำบรรยายภาพ ภาพที่นานา-วิภาพรรณ วาดประกอบเรื่องเล่าจากหญิงนิรนามที่เคยคิดว่า "ตัวเองเป็นตุ๊กตายาง" หลังถูกข่มขืนโดยคนแปลกหน้าและคนรัก ซึ่งนานาอธิบายว่ากระจกในภาพนี้หมายถึงตัวเองและอาจเป็นตัวเองในอดีต มีนาฬิกาคือเวลา และมีประตูคือมีทางออก

ภายใต้แพลตฟอร์มนี้ เธอค้นพบการเมืองในกิจกรรมทางเพศ และมายาคติของสังคมต่อคนที่ถูกคุกคามทางเพศคืออุปสรรคสำคัญต่อการเรียกร้องความยุติธรรมให้คนเหล่านั้น

"คนที่ไม่ตระหนักเลยว่ามันมีเรื่องอำนาจอยู่ในเรื่องเพศ จะคิดว่าเซ็กส์เป็นกิจกรรมอย่างหนึ่งที่ทุกคนต้องโอเคอยู่แล้ว ไม่ตั้งคำถามต่ออำนาจของตัวเองและอีกฝ่าย ไม่ตั้งคำถามว่าเขาโอเคไหม หรือฉันทำเยอะไปไหม น้อยไปไหม พอไม่ได้คิดว่าอำนาจมีอยู่ ก็เลยเผลอคิดไปเองว่าต้องเป็นแบบนั้นแบบนี้ ส่วนคนที่ตระหนักถึงเรื่องอำนาจ ก็จะคิดว่าอำนาจนี้เป็นของเราหรือสังคมหล่อหลอมมา อำนาจของอีกฝ่ายเหมือนหรือต่างจากเรา" นานากล่าวกับบีบีซีไทยด้วยน้ำเสียงจริงจัง

ความหวังดีที่ผู้ใหญ่ยื่นให้

ความคาดหวังของเธอคือ "การสร้างวัฒนธรรมที่ให้ความสำคัญกับการตัดสินใจของคน" เพราะ consent ไม่ได้มีเฉพาะเรื่องเพศ หากแต่รวมถึงการเลือกได้กับเนื้อตัวร่างกายของตน การใช้ชีวิตในแบบที่ต้องการ ไม่ใช่ในนาม "ความหวังดี" ที่ "ผู้ใหญ่" หยิบยื่นให้

"เรียบร้อยหน่อย ดูไม่เป็นผู้หญิงเลย" คือวลีที่ยายของเธอมักใช้ปรามขณะเธอปีนต้นไม้เล่นกับเด็กชายข้างบ้านในวัยเยาว์ และยังดังก้องหูเธอถึงทุกวันนี้

เมื่อโตขึ้น ก้าวออกจากพื้นที่บ้าน นานาจึงพบว่าไม่เฉพาะเธอที่ถูก "ตีกรอบ" แต่ยังมีอีกหลายคนถูกกีดกันจากโอกาสและทรัพยากรเพียงเพราะเป็นผู้หญิง

Image copyright Getty Images

อย่างไรก็ตามผู้ประกาศตัวเป็นเฟมินิสต์อย่างนานายืนยันว่าเพศไม่ใช่ข้อจำกัด แต่ยอมรับว่ามีกระบวนการหล่อหลอมทางสังคมที่ทำให้มีความเสียเปรียบเกิดขึ้นบนฐานเพศ

1 ใน 5 "ผู้ก่อการหญิง"

นานาเป็น 1 ใน ผู้หญิง "แถวหน้า" ที่ถูกชักชวนให้มา "ร่วมแถว" กับธนาธร-ปิยบุตร ก่อตั้งพรรคการเมืองทางเลือกใหม่ เพื่อนำข้อมูลที่ได้จากสื่อสังคมออนไลน์มาสะท้อนสู่สังคมในวงกว้างขึ้นผ่านช่องทางใหม่ที่ใหญ่และเป็นทางการในรูปของพรรคการเมือง

จากการตรวจสอบของบีบีซีไทยพบว่า นอกจากนานา ยังมีผู้หญิงอีก 4 คน และบุคคลที่มีความหลากหลายทางเพศ (LGBTQ) อีก 7 คนอยู่ในชุดผู้ก่อการตั้ง "พรรคพลเมืองใหม่" (New Citizen) 25 คนแรก ที่เตรียมยื่นจดแจ้งต่อสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ในวันที่ 15 มี.ค. ในจำนวนนี้มีครูเคท ครั้งพิบูลย์ สตรีข้ามเพศ อดีตอาจารย์คณะสังคมสงเคราะห์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่ศาลปกครองกลางเพิ่งตัดสินให้เธอชนะคดี หลังถูกเลิกจ้างอย่างไม่เป็นธรรมจากการเป็นสตรีข้ามเพศ รวมอยู่ด้วย

ด้วยการวางสถานะของพรรคให้เป็นพรรคของคนรุ่นใหม่ ทำให้ในช่วงต้นของการพูดคุย ธนาธรในวัย 39 ปีเป็นผู้มีอาวุโสสูงสุดของพรรค ก่อนแสวงหาแนวร่วมได้เพิ่มเติม ที่สุดแล้วอายุเฉลี่ยของคณะผู้ก่อตั้งพรรคทั้ง 25 คนอยู่ที่ 31 ปี โดยมีเพียง 4 คนที่อายุเกิน 40 ปี

ผู้หญิง/LGBTQ ที่คาดว่าเป็นผู้ร่วมก่อตั้งพรรคพลเมืองใหม่ (บางส่วน)
ผู้ก่อตั้งพรรค อายุ ประสบการณ์
ธารารัตน์ ปัญญา 22 ปี นักปกป้องสิทธิผู้หญิง
อลิสา บินดุส๊ะ 23 ปี นักศึกษาคณะนิติศาสตร์ มอ., นักกฎหมายอาสากลุ่ม Law Long Beach
ฑิตฐิตา ซิ้มเจริญ 24 ปี นักเขียนและนักแปลอิสระ
วิภาพรรณ วงษ์สว่าง 25 ปี ผู้ก่อตั้งเพจแลกเปลี่ยนประสบการณ์ทางเพศ Thaiconsent
นลัทพร ไกรฤกษ์ 25 ปี ผู้ก่อตั้งเว็บไซต์ข่าวคนพิการ Thisable.me
โชติรส นาคสุทธิ์ 26 ปี นักเขียนอิสระ
คทาวุธ ครั้งพิบูลย์ หรือเคท 32 ปี นักปกป้องสิทธิผู้มีความหลากหลายทางเพศ
กุลธิดา รุ่งเรืองเกียรติ 34 ปี นักวิชาการอิสระด้านการศึกษา

หมายเหตุ: รัฐธรรมนูญฉบับปี 2560 กำหนดให้ผู้มีคุณสมบัติสมัคร ส.ส. ต้องมีอายุไม่ต่ำกว่า 25 ปีในวันเลือกตั้ง

การเมืองต้องไม่กระจุกอยู่ที่ผู้ชาย

นานายอมรับว่ายังไม่เคยหยิบยกประเด็นความเท่าเทียมทางเพศขึ้นหารือกับธนาธร-ปิยบุตรโดยตรง ยังไม่มีนโยบายของพรรค เนื่องจากกฎหมายยังไม่เปิดช่องให้ดำเนินการได้ แต่รับรู้ได้ในวิธีปฏิบัติที่ตระหนักถึงความหลากหลายทางเพศ

Image copyright BBC THAI
คำบรรยายภาพ ปิยบุตร (ซ้าย) กับธนาธร (ขวา) ผู้ร่วมก่อตั้งพรรคทางเลือกใหม่ นัดสื่อมวลชนแถลงข่าวเวลา 07.30 น. ก่อนยื่นจดแจ้งต่อสำนักงาน กกต. เวลา 10.00 น.

"ท่าทีของพี่เอก (ธนาธร) และอาจารย์ป๊อก (ปิยบุตร) คือมองเห็นประเด็นความหลากหลาย และเคารพความแตกต่าง ถ้าไปถามเขาวันนี้ว่ามีความเห็นอย่างไรกับเฟมินิสต์ ก็คงตอบไม่ได้ เพราะไม่ได้ศึกษามาโดยตรง แต่เรารู้ว่าถ้าได้พูดคุย เขาจะเข้าใจ อย่างเวลาคัดเลือกตัวแทนไปปรากฏ หรือใครจะได้เป็นกรรมการ เขาก็จะบอกว่า เฮ้ย! ผู้ชายเยอะไปไหม คือมันไม่ได้เป็นนโยบาย แต่มีความตระหนักอยู่ว่าหลากหลายพอหรือยัง อันนี้ก็เป็นจุดเริ่มต้นที่ดีมาก ๆ"

"อำนาจการเมืองมันถ่ายทอดผ่านสังคมของผู้ชาย คือโรงเรียนชายล้วน โรงเรียนเตรียมทหาร แล้วผู้หญิงก็คือเมียนักการเมือง มันทำให้ผู้หญิงเข้าไปร่วมไม่ได้ตั้งแต่เกิดแล้ว จะไปเรียนโรงเรียนชายล้วนได้อย่างไร เราต้องเปลี่ยนให้การเมืองให้เป็นเรื่องสำหรับใครก็ได้ ไม่ว่าชาย หญิง เด็ก แก่ที่อยากจะเปลี่ยนประเทศผ่านกลไกของการเมือง การเมืองต้องไม่ใช่คุณเป็นใคร แต่คือคุณทำอะไรได้บ้าง" เฟมินิสต์วัยเบญจเพส ระบุ

นอกจากบทบาทด้านสตรีนิยม นานายังร่วมกับเพื่อน ๆ ตั้งกลุ่ม Newground เพื่อศึกษาวิจัยและสนับสนุนให้เกิดการเข้าถึงทรัพยากรของคนรุ่นใหม่ หลังต้องทนทุกข์ทรมานจากการไม่มีใครฟังเสียงของ "เด็ก"

Image copyright AFP/Getty Images
คำบรรยายภาพ เด็ก ๆ ร่วมถ่ายภาพกับสแตนดี้นายกรัฐมนตรีที่ทำเนียบรัฐบาล เนื่องในวันเด็กแห่งชาติปี 2561

ชาว Newground สื่อสารด้วย "ภาษาข้อมูล" ซึ่งเป็น "ภาษาของผู้ใหญ่" เพื่อลดอคติจากอายุลง ทำวิจัยเยาวชนจากมุมของเยาวชนเอง ไม่ใช่มุมผู้ใหญ่ที่มุ่งหาคำตอบว่าเด็กเป็นปัญหาอย่างไร โดยถือเป็นอีกแพลตฟอร์มที่เธอมีส่วนร่วมคิด-ร่วมผลักดัน

"ขบถ" VS "ขนบ"

ด้วยวิธีคิด-การใช้ชีวิตแบบ "ขบถ" จึงน่าสนใจว่านานาจะปรับตัวอย่างไรเมื่อต้องเข้าสู่โลกการเมืองที่เต็มไปด้วย "ขนบ" และกฎกติการายล้อมรัดรึง

"สิ่งสำคัญคือเราต้องอยากอยู่ร่วมกันในสังคมก่อน จะ 'ขบถ' หรือมี 'ขนบ' มันต้องมาปะทะกันว่าอยากอยู่ร่วมกันอย่างไร ไม่ใช่เราอยากได้สิ่งนี้ แต่สังคมไม่ให้ทำ ก็เลยไม่ทำ มันก็จะสะสมเป็นระเบิด สุดท้ายไม่มีใครได้อะไรเลย" เธอตอบ

Image copyright AFP/Getty Images
คำบรรยายภาพ ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร เป็นนายกรัฐมนตรีหญิงคนแรกของไทย เพราะพี่ชายส่งเข้าสู่วงการการเมือง

ปฏิเสธไม่ได้ว่าที่ผ่านมา มีตัวอย่างของคนหัวก้าวหน้าหลายคนที่ตัวตนหล่นหาย-ความก้าวหน้าถดถอยเมื่อเข้าสู่แวดวงการเมืองและอยู่ภายใต้วัฒนธรรมองค์กรของพรรคการเมือง ทว่าในความเห็นของนานาคือเธอเติบโตมาในยุคที่ "ต่อให้คอนเนคชันไม่เอาเรา เราก็อยู่ได้" การเอาพวกพ้องมาขู่เป็นเงื่อนไขของโลกเก่าที่ต้องปรับตัว

"ก่อนอินเตอร์เน็ตเข้ามา มันเป็นเรื่องคอนเนคชันชุมชน ถ้าคุณโดนคนเกลียด คุณอยู่ไม่ได้จริง ๆ แต่ตอนนี้ถ้ามีคนเหม็นขี้หน้า เราก็รู้สึกว่ามีตัวต่อรองเยอะ มีอินเตอร์เน็ตทำงานที่ไหนก็ได้ มีชุมชนอื่นที่ยังต้อนรับเรา" เธอย้ำ

อดีตที่หลอกหลอน

แม้อินเตอร์เน็ตและโลกเสมือนจริงจะช่วยให้คนรุ่นใหม่หลุดจากเงื่อนไขของผู้ใหญ่ ทว่ามันยังบันทึกเรื่องราวของพวกเขาไว้อย่างหลากหลายและพร้อมตามมาหลอกหลอนในชีวิตจริง โดยเฉพาะเมื่อก้าวขาเข้าสู่การเมือง

ทันทีที่ประกาศตั้งพรรค ทั้งธนาธรและปิยบุตรต่างถูกฝ่ายอนุรักษ์นิยมโจมตีว่าเป็นพวก "ล้มเจ้า" ดึงข้อความในอดีตที่ทั้งสองเคยพูดหรือเขียนไว้มาเผยแพร่

"ไม่ต้องหมอบกราบพระเจ้าองค์ไหน หรือบริจาคเงินให้ผู้วิเศษองค์ใด อนาคตของความเจริญรุ่งเรืองทางเศรษฐกิจและอุตสาหกรรมไทยอยู่ที่ความก้าวหน้าด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี" คือข้อความทางเฟซบุ๊กที่ธนาธรเขียนไว้ ระหว่างไปดูโรงงานผลิตตัวถังรถยนต์ของกลุ่มไทยซัมมิท ที่บ้านเลขที่ 1 ถนนไทยซัมมิท ในรัฐแคนตั้กกี้ ประเทศสหรัฐฯ เมื่อ 11 ส.ค. 2560

ด้านปิยบุตรก็ถูกขุดคุ้ยบทบาทการผลักดันให้ปฏิรูปประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 ว่าด้วยการหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ สมัยเป็นสมาชิกแถวหน้าของ "คณะนิติราษฎร์" ซึ่งรวบรวมนักวิชาการหนุ่มสาวด้านกฎหมายของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

ส่วน นานาก็มี "บางเรื่อง" ที่อาจตามมาหลอกหลอนเธอ หนึ่งในนั้นคือการเคยยอมรับระบบโซตัส ด้วยการเป็น "พี่ว้าก" สมัยเรียนมัธยม แต่เธอไม่กังวลมากนัก

"ถ้ากังวล แปลว่าเด็กที่เกิดมาพร้อมกล้องไม่มีโอกาสเล่นการเมืองเลย จะไปลบอย่างไรกับฟุตเทจที่พ่อแม่คุณถ่ายแล้วโพสต์ลงเฟซบุ๊ก ถ้าไม่แยกแยะ แปลว่าในอนาคต คนที่จะเล่นการเมืองได้คือเด็กที่โตมาเพื่อเป็นนักการเมือง หรือพ่อแม่ลบคลิปหมดแล้ว อยากให้คลีน (สะอาด) ก็ซ่อนลูกจากอินเตอร์เน็ตเลย ก็น่ากลัวไปอีกอย่างนะกับความสะอาด ดังนั้นตราบใดที่เรายังไม่มีสิทธิลบข้อมูล ก็ต้องแยกอดีต ปัจจุบัน และอนาคต" นานากล่าว

Image copyright JIRAPORN KUHAKAN/BBC THAI
คำบรรยายภาพ นานา-วิภาพรรณ ยอมรับเคย "เบื่อการเมือง" เพราะโตมากับการประกวดวาดรูปต่อต้านคอร์รัปชัน ซึ่งเด็กทุกคนมักวาดภาพนักการเมือง-คนใส่สูทถือเงิน ตอกย้ำความรู้สึกว่านักการเมืองสกปรก

แม้ไม่เคยมีสิทธิออกเสียงเลือกตั้ง ไม่เคยมีส่วนร่วมทางการเมืองบนท้องถนนไม่ว่าการชุมนุมของสีเสื้อไหน แต่เธอเชื่อว่าการเมืองอยู่ในชีวิตของคนทุกคน

"อยากเห็นคนรุ่นใหม่เปลี่ยนความอัดอั้นให้เป็นความสร้างสรรค์บางอย่าง หรือถ้าจะทำลาย ก็ทำลายระบบที่ไม่ทำให้เราสร้างสรรค์" ว่าที่คนการเมืองหน้าใหม่วัย 25 ปีสรุปส่งท้าย

หมายเหตุ บทความนี้ตีพิมพ์ก่อนการเข้าจดแจ้งชื่อ "พรรคอนาคตใหม่" ต่อ กกต. เมื่อ 15 มี.ค. สำหรับชื่อ "พรรคพลเมืองใหม่" (New Citizen party) เป็นแนวคิดเดิมที่คณะผู้ก่อตั้งพรรคได้ข้อสรุปว่าจะใช้ชื่อดังกล่าว แต่ต่อมา ผศ.ดร. ปิยบุตร แสงกนกกุล เปิดเผยกับบีบีซีไทยว่า มีผู้ใช้คำว่า "พลเมือง" ในการยื่นจดแจ้งพรรคแล้ว เช่น พรรคพลังพลเมือง ของนายสัมพันธ์ เลิศนุวัฒน์ อดีต ส.ส. เกรงว่าประชาชนจะเกิดความสับสน จึงเลือกชื่อ "อนาคตใหม่" เป็นชื่อพรรค

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม