รัฐบาลประกาศห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ พร้อมใช้ ม. 44 หากกฎหมายที่มีอยู่ไม่ได้ผล

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่อินเดีย

ที่มาของภาพ, Getty Images

รัฐบาลไทยออกมาประกาศมาตรการห้ามนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นการเร่งด่วน หลังพบว่าไทยกลายเป็นแหล่งนำเข้าขยะที่มีพิษสูง และคาดว่าเป็นผลพวงมาจาก การที่จีนห้ามขยะอิเล็กทรอนิกส์เข้าประเทศ

รัฐบาลยังระบุอีกว่า พร้อมที่จะงัด "ม.44" แก้ปัญหา หากใช้กฎหมายปกติไม่ได้ ในขณะที่นักอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมบอกว่ามาตรการใช้ไม่ได้ผล เพราะต้องมีขั้นตอนดำเนินการซับซ้อน และมีช่องโหว่ในทางปฏิบัติอีกมากมาย

ล่าสุดวันนี้ (20 มิ.ย.) พล.ท.คงชีพ ตันตระวาณิชย์ โฆษกกระทรวงกลาโหม แถลงผลการประชุมคณะกรรมการขับเคลื่อนและปฏิรูปการบริหารราชการแผ่นดิน คณะที่ 5 ที่มี พล.อ.ประวิตร วงษ์สุวรรณ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม เป็นประธานว่า ที่ประชุมได้พิจารณาในมาตรการกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติก

โดยมีมาตรการเร่งด่วน ประกอบด้วย

  • ระงับการอนุญาตนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์จากโรงงานที่ปฏิบัติไม่ถูกต้องตามอนุสัญญาบาเซิล
  • ผลักดันให้นำกลับขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติกในกรณีที่พบการสำแดงเท็จ พร้อมดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิด
  • หากนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติกแล้วส่งไปโรงงานกำจัดที่ไม่ถูกต้องตามใบอนุญาต ให้ส่งกลับไปยังโรงงานที่ได้รับอนุญาต หรือนำไปกำจัดให้ถูกต้อง พร้อมดำเนินคดีต่อผู้กระทำผิดกฎหมาย

ที่มาของภาพ, Getty Images

โฆษกกระทรวงกลาโหมกล่าวว่า ไทยมีโรงงานนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ได้รับอนุมัติแล้ว 7 โรงงาน จากการตรวจสอบในช่วงที่ผ่านมามีโรงงานกระทำผิด 5 แห่ง ส่วนอีก 2 โรงที่ไม่พบการกระทำผิด แต่ก็ถูกจำกัดการนำเข้าโดยกรมโรงงานอุตสาหกรรมอยู่แล้ว

ในจำนวน 7 โรงงานยังแตกออกไปเป็นโรงงานคัดแยกย่อยอีกราว 100 โรง ซึ่งจากการตรวจสอบก็พบว่าทำผิดกฎหมายทั้งหมดเช่นกัน ดังนั้นจึงอยู่ในข่ายห้ามนำเข้าด้วยเช่นกัน

พล.ท. คงชีพ กล่าวอีกว่า รัฐบาลจะเพิ่มความเข้มงวด เช่น การพิจารณาใบอนุญาตการนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติก กำหนดในมีเงินประกันกรณีเกิดความเสียหายจากการสำแดงเท็จหรือปฏิบัติไม่ถูกต้อง

กรมศุลกากรต้องเข้มงวดในการตรวจสอบตู้คอนเทนเนอร์ที่สำแดงว่าเป็นขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติก ส่วนกระทรวงอุตสาหกรรมจะต้องเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบโรงงานขยะอิเล็กทรอนิกส์และเศษพลาสติก และเพิ่มบทลงโทษผู้กระทำความผิด และยังต้องมีระบบกำกับการขนส่งจากเรือไปโรงงานด้วย

พล.ท. คงชีพ ระบุว่าในครึ่งปีหลังจะขอความร่วมมือไม่ให้นำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์เลย เนื่องจากทำให้เกิดมลภาวะ

นอกจากนี้ในการประชุม พล.อ.ประวิตรได้สั่งให้ตั้งคณะทำงานเพื่อพิจารณาว่าจะสามารถห้ามการนำเข้าด้วยกฎหมายอะไร และหากจำเป็นจะต้องใช้ ม.44 ก็ให้คณะกรรมการเสนอ แม้จะยังไม่ได้กำหนดห้วงเวลาว่าจะสามารถห้ามการนำเข้าได้เมื่อ แต่ พล.อ.ประวิตรก็กำชับให้ต้องดำเนินการเป็นการเร่งด่วน

นอกจากนี้คณะกรรมการชุดดังกล่าวจะต้องดำเนินการผลักดันขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่อยู่ใประเทศที่นำเข้ามาโดยไม่ถูกต้อง หรือ สำแดงเท็จ กลับสู่ประเทศต้นทางด้วย และกำชับให้กรมศุลกากร ตรวจตู้คอนเทนเนอร์ทุกตู้ที่นำเข้ามาแล้วด้วย หากพบว่าผิดกฎหมายก็ต้องดำเนินการผลักดันกลับไป

ที่มาของภาพ, Getty Images

พล.ท.คงชีพ กล่าวว่า พล.อ.ประวิตรยังกำชับเจ้าหน้าที่ให้ทำงานอย่างเข้มแข็ง ห้ามรับสินบน หากบกพร่องจะถือว่าทุจริตในหน้าที่ ห้ามมีปัญหาเกิดขึ้นอีกและต้องมีผู้รับผิดชอบ นอกจากนี้ พล.อ.ประวิตร ยังย้ำให้ฝ่ายปกครองกวดขันขยะในพื้นที่ โดย อบจ. และ อบต. ต้องเข้าไปควบคุมดูแลพื้นที่การคัดแยกขยะ ประสานหน่วยงานที่เกี่ยวข้องให้เข้ามาตรวจสอบ

อย่างไรก็ตาม นางเพ็ญโฉม แซ่ตั้ง ผู้อำนวยการมูลนิธิบูรณะนิเวศ กล่าวว่า แนวคิดของรัฐบาลนี้ไม่สามรถแก้ไขปัญหาได้จริง เนื่องจากคำสั่งนี้ต้องมีขั้นตอนอีกมากที่ต้องทำตาม เช่น การแยกของว่าสิ่งใดเป็นผิดกฎหมายหรือไม่ รวมทั้งมีพิกัดอัตราภาษีศุลกากรพันกว่ารายการกำกับการนำเข้าอยู่ ซึ่งต้องตรวจสอบทั้งหมดว่าที่นำเข้ามาแล้วนั้นมีสิ่งใดที่ไม่ถูกต้องบ้าง

"สิ่งเหล่านี้อาจจะเป็นมาตรการระยะสั้น เมื่อสื่อเลิกจับตา กระแสการเมืองเปลี่ยนก็กลับมาได้ ไม่ได้แก้ไขปัญหาแท้จริง"

ที่มาของภาพ, Getty Images

คำบรรยายภาพ,

โรงงานแยกชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ในจีน

นางเพ็ญโฉมแนะนำว่าหากต้องการยกเลิกการนำเข้าให้ได้จริง ก็ต้องยกเลิกกฎกระทรวงที่กรมโรงงานอุตสาหกรรมออกมาที่เปิดช่องให้มีการนำขยะเข้าได้ในเงื่อนไขต่าง ๆ กัน

ผอ. มูลนิธิบูรณะนิเวศ ยังได้กล่าวกับบีบีซีไทยด้วยว่า ที่ผ่านมาได้มีการแก้ไขกฎกระทรวงมากมายเพื่อส่งเสริมการลงทุนการคัดแยกและแปรรูปขยะอิเล็กทรอนิกส์ ทำให้มีโรงงานประเภทนี้เกิดขึ้นมากมาย แทรกตามพื้นที่ต่าง ๆ โดยเฉพาะพื้นที่การเกษตร และชุมชนในจังหวัดทางภาคกลาง ซึ่งทำให้เกิดข้อพิพาทกับชาวบ้านที่ไม่อยากให้โรงงานดังกล่าวเข้ามาตั้งอยู่ เนื่องจากกลัวภาวะมลพิษ

"ที่จริงหากรัฐบาลต้องการยกเลิกจริง ก็ใช้ ม.44 ประกาศไปเลยก็น่าจะได้ เหมือนในกรณีใช้ม.44 ห้ามให้ผังเมืองในเขตจังหวัดระยอง ชลบุรี และฉะเชิงเทรา ที่เป็นผังเมืองที่เป็นอุปสรรคต่อการขยายตัวของโรงงานอุตสาหกรรม แต่รัฐบาลกลับบอกว่าตั้งคณะกรรมการพิจารณา มันเป็นการปฏิบัติที่ขัดกันโดยสิ้นเชิง" นางเพ็ญโฉมกล่าว

จีนห้ามนำเข้า ขยะพิษหันมาเข้าไทย?

นับตั้งแต่จีน ซึ่งเป็นแหล่งรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ใหญ่ ปิดประตูไม่รับขยะชนิดนี้อีกต่อไปโดยเริ่มขึ้นตั้งแต่ต้นปีนี้ จำนวนขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ไทยนำเข้าก็เริ่มเพิ่มจำนวนขึ้น นายชัยยุทธ คำคุณ โฆษกกรมศุลกากร ระบุว่า ช่วงเดือน ม.ค.-พ.ค. 2561 มีปริมาณนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ภายใต้อนุสัญญาบาเซิลจำนวนกว่า 52,000 ตัน เทียบกับ 64,000 ตันของทั้งปี 2560

ส่วนการนำเข้าเศษพลาสติก เดือน ม.ค.-พ.ค. 2561 มีปริมาณ 210,000 ตัน ขณะที่ปีที่แล้วทั้งปีอยู่ที่ 145,000 ตัน นอกจากปริมาณแล้ว มูลค่าการนำเข้าก็สูงขึ้นด้วย โดย 7 เดือนแรกของปีงบประมาณ 2561 ซึ่งก็คือ ต.ค. 60 - เม.ย. 61 มูลค่านำเข้าเศษพลาสติกสูงขึ้นกว่าช่วงเดียวกันของปีก่อนถึง 3 เท่า

ขยะอิเล็กทรอนิกส์กับเศษพลาสติกเหล่านี้ส่วนใหญ่จะผ่านเข้ามาทางท่าเรือแหลมฉบัง