อนาคตใหม่ : ส.ส. ข้ามเพศคนแรกของรัฐสภาไทย กับการแต่งกายตามเพศสภาพ และก้าวแรกของความเป็นมนุษย์เท่ากัน

  • 24 พฤษภาคม 2019
อุปกรณ์ของท่านไม่สามารถใช้งานเครื่องเล่นสื่อได้
"ไม่ว่าผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศจะอยู่ในอาชีพอะไร เราก็ต้องได้รับสิทธิเสรีภาพเป็นตัวของตัวเอง เพราะนี่คือสิทธิขั้นพื้นฐานตามรัฐธรรมนูญไทยบอกว่าคนไทยทุกคนต้องมีสิทธิเสรีภาพ"

"เราต่อสู้ให้ได้ตรงนี้มาได้หรือเปล่า" เป็นคำถามแรกที่ ธัญญ์วาริน สุขะพิสิษฐ์ หรือ กอล์ฟ คุยกับพรรคในวันที่กำลังจะได้เข้าไปทำหน้าที่ในฐานะสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (ส.ส.) แบบบัญชีรายชื่อ จากพรรคอนาคตใหม่ วันนั้นเธอได้รับคำตอบว่า "ได้สิ... นี่เป็นสิ่งที่กอล์ฟต้องเข้าไปต่อสู้"

ธัญญ์วาริน ส.ส. บัญชีรายชื่อ พรรคอนาคตใหม่ ในผมสีทอง สูทสีส้มสัญลักษณ์พรรค สวมทับเสื้อยืดพร้อมข้อความ "เราคือสภาผู้แทนราษฎร เรามาจากประชาชน" กับกระโปรงคลุมเข่าหลากสีสัน รองเท้าหุ้มส้นไปรายงานตัวเป็น ส.ส. ที่รัฐสภาใหม่ เมื่อวันที่ 13 พ.ค. ที่ผ่านมา พร้อมด้วยสมาชิก ส.ส. หลากหลายทางเพศ (LGBT) อีก 3 คน

ภาพที่ออกไปได้รับทั้งคำที่ยินดีและภูมิใจในตัวตน ทว่าก้อนอิฐที่มาในนามเสียงวิจารณ์ว่าด้วย "กาละเทศะ" ก็มีอยู่ ไปจนถึงความเห็นที่แตกต่างกันไปซึ่งบอกถึงทัศนะบางประการต่อคนหลากหลายทางเพศ

"การแต่งเป็นผู้หญิงของกอล์ฟ คือแต่งเป็นผู้หญิงเรียบร้อย ไม่ได้คิดจะแต่งตัวแรง ๆ เป็นแดร็กควีนหรือว่าแต่งตัวที่มันไม่สุภาพเข้าไปทำงานอยู่แล้ว แต่ว่าต้องขอบคุณทุกคอมเมนต์ ทุกคำติ คำชม" ธัญญ์วาริน บอกกับบีบีซีไทย เมื่อถามคำถามแรกเกี่ยวกับเสียงตอบรับต่อการยื่นแต่งกายตามเพศสภาพ

Image copyright กองโฆษก พรรคอนาคตใหม่
คำบรรยายภาพ 4 ส.ส. ผู้มีความหลากหลายทางเพศ ของพรรคอนาคตใหม่

เธอเป็นใคร ก่อนมาเป็น ส.ส.

ธัญญ์วาริน เป็นผู้กำกับภาพยนตร์ หนังสั้น ไปจนถึงกำกับละคร ซีรีย์ ผลงานหนังของเธอวนเวียนกับการนำเสนอชีวิตของผู้คนหลากหลายทางเพศ อย่าง แมลงรักในสวนหลังบ้าน (Insects in the Backyard) ที่เคยถูกคณะกรรมการเซ็นเซอร์หนัง สั่งห้ามฉายและปิดป้ายหนังของเธอว่า "ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน" นอกจากนี้ธัญญ์วาริน ยังเคยดำรงตำแหน่งนายกสมาคมผู้กำกับภาพยนตร์ไทย

บีบีซีไทย คุยกับธัญญ์วาริน ส.ส. ข้ามเพศ คนแรกในประวัติศาสตร์ ที่กำลังจะเข้าสภา ทำไมเรื่องสิทธิในการแต่งกายตามเพศสภาพ จึงเป็นเรื่องเดียวกับอีกหลายเรื่องที่เธออยากเห็นและจะผลักดันในเร็ววันนี้ในฐานะผู้แทนของประชาชน

ไม่ได้คิดแหวกขนบ

การขอแต่งกายตามเพศสภาพในสถานที่ราชการมีกฎเกณฑ์แบบหญิงชาย ไม่ใช่เรื่องที่สังคมไม่เคยได้เห็นมาก่อน "เขาและเธอ" จะแต่งกายอย่างไร เป็นเรื่องต้อง ร้องขอ ยื่นคำร้อง และต้องมีคนอนุญาตให้ได้สิทธินั้น

ที่ผ่านมามีข่าวตามหน้าสื่อเกี่ยวกับนักศึกษาข้ามเพศที่ร้องขอสิทธิในการแต่งกายตามเพศสภาพในมหาวิทยาลัยหรือพิธีรับปริญญาให้เห็นทุกปี แต่กับสถานที่ทำงานของ "ผู้ทรงเกียรติ" อย่างรัฐสภา นี่เป็นเรื่องใหม่

Image copyright กองโฆษก พรรคอนาคตใหม่

เมื่อ 13 พ.ค. 2562 ส.ส. หลากหลายทางเพศของพรรคอนาคตใหม่ 4 คน ยื่นหนังสือต่อเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร แล้วได้รับการตอบรับที่น่ายินดี เมื่อเลขาธิการสภาผู้แทนฯ บอกว่า การแต่งกายในการเข้าประชุมสภา ไม่ได้มีข้อบังคับกำหนดหรือห้ามแต่งกายในลักษณะใด ๆ ไว้ แต่ขอให้แต่งกายชุดสุภาพเรียบร้อย ยึดหลักนี้เป็นหลักในการเข้าประชุม

"อ่านคอมเมนต์ พบว่ามันเกิดความเข้าใจผิด ว่าเขากลัวเราจะขอแต่งตัวแรง ๆ หรือเปล่า ต้องถูกระเบียบ ต้องสุภาพ เรียบร้อย ซึ่งสิ่งที่เราขอไม่ได้ขอเรื่องผิดระเบียบ" ธัญญ์วาริน กล่าว

เธอบอกอีกว่า การขอแต่งตัวตามอัตลักษณ์ทางเพศ ไม่ได้ทำตามใจตัวเอง แต่คือสัญลักษณ์ จะบอกว่าเราเป็นตัวแทนของประชาชน คนที่มีความหลากหลายทางเพศก็มีสิทธินี้ ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตัวในสถานศึกษา ซึ่งคนที่มีความหลากหลายทางเพศ ก็ยังมีปัญหาในบางสถานศึกษาอยู่

"เราไม่ได้คิดจะแหวกขนบอะไรขนาดนั้น" ธัญญ์วารินกล่าวถึงภาพที่มองเห็นตัวเองในการทำหน้าที่ผู้แทน "แต่สิทธิเสรีภาพมันควรจะเป็นขนบใหม่ในสภาด้วย"

Image copyright facebook/Tanwarin Sukkhapisit ธัญญ์วาริน สุขะพิสิษ
คำบรรยายภาพ กอล์ฟ ธัญญ์วาริน เมื่อเดือน ก.พ. ที่ผ่านมา เป็นผู้สมัคร ส.ส. บัญชีรายชื่อลำดับที่ 9 ของพรรคอนาคตใหม่

"เราทำงานมาเป็นสิบปี เราเห็นความเปลี่ยนแปลงเรื่องความหลากหลายทางเพศ พัฒนาขึ้นไหม พัฒนาขึ้น เกิดความเข้าใจกันมากขึ้น แต่รู้สึกว่ามันยังไม่พอ"

ธัญญ์วาริน ให้คำอธิบายกับคำถามว่าทำไมถึงเอาตัวเองมาเกี่ยวข้องกับการเมืองและสมัครเป็นสมาชิกพรรคอนาคตใหม่ เมื่อปีที่แล้ว

การต่อสู้ให้ภาพยนตร์เรื่อง แมลงรักในสวนหลังบ้าน ได้ออกฉาย ด้วยการไปร้องต่อศาลปกครองจนในอีก 6 ปีให้หลังจากนั้น ศาลมีคำสั่งว่า ให้ฉายได้ เพียงแต่ตัดฉากโป๊ออก ก็นับได้ว่า นั่นเป็นการที่เธอเข้าไปข้องเกี่ยวกับการเมืองประเภทหนึ่ง

"หนังที่ทำ ก็เป็นหนังที่พูดถึงความหลากหลายทางเพศ การสร้างความเข้าใจในความหลากหลายทางเพศในสังคมอยู่แล้ว แล้วเราก็มีหนังที่มีเนื้อหานี้แล้วก็โดนแบน แล้วก็ต่อสู้ เพื่อสิทธิเสรีภาพของคนทำงานภาพยนตร์ และทำงานศิลปะด้วย เพราะฉะนั้นก็เลยกลายเป็นว่า ตัวกอล์ฟเอง ทำงานศิลปะเพื่อเล่าเรื่องความหลากหลายทางเพศ แล้วก็เล่าเรื่อง สิทธิเสรีภาพของคนทำหนังด้วย"

Image copyright Insects in the Backyard
คำบรรยายภาพ คณะกรรมการภาพยนตร์และวีดิทัศน์แห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม มีคำสั่งให้ระงับฉายภาพยนตร์เรื่องนี้ที่ธัญญ์วาริน ทั้งกำกับและนำแสดง เมื่อปี 2553 เป็นการระงับฉายหลังจากประเทศไทยเพิ่งจะมี พ.ร.บ. ภาพยนตร์และวีดิทัศน์ พ.ศ. 2551

ปฏิเสธไม่ได้ว่า หลาย ๆ เรื่อง ต้องเปลี่ยนแปลงผ่านกฎหมาย และการเข้ามาทำหน้าที่เป็น ส.ส. เพื่อผลักดันเรื่องเหล่านี้ ก็เป็นเป้าหมายของเธอในการก้าวเข้ามาเป็นสมาชิกพรรคการเมือง

จนเมื่อสัญญาณความชัดเจนว่าจะมีการเลือกตั้งมาถึง ธัญญ์วารินกลับมามีความหวังอีกครั้งกับการเข้ามาเป็นผู้ที่ลงมือเอง ไม่ใช่ในฐานะผู้ดูอีกต่อไป

"เมื่อได้เห็นรัฐประหาร มันผิดวัตถุประสงค์ของประชาธิปไตย 5 ปีที่ผ่านมา เราน่าจะพอกันได้แล้ว กับการปกครองระบอบรัฐประหาร ตอนนี้เลยมีความหวัง มีความหวังกับประชาธิปไตยที่เกิดขึ้นใหม่"

เป็นคนเท่ากันในพื้นที่พรรคการเมือง

การเมืองแบบใหม่ ที่เปิดรับความหลากหลายของผู้คน เป็นเหตุผลที่ทำให้ธัญญ์วาริน ก้าวเข้าไปร่วมกับพรรคอนาคตใหม่

"ตั้งแต่วันที่เราเดินไปสมัครเป็นสมาชิก และผู้สมัคร ส.ส. เราก็เห็นแคมเปญ เห็นอุดมการณ์ว่าเห็นคนเท่ากัน เราก็อยากจะพิสูจน์ว่า เขาเห็นคนหลากหลายทางเพศเท่ากับเราจริงหรือเปล่า" ธัญญ์วาริน กล่าว

"เมื่อเข้าไป เขาก็พิสูจน์ว่า อนาคตใหม่เห็นเราเท่ากับคนอื่นจริง ๆ"

ชื่อของ ธัญญ์วาริน อยู่ในบัญชีผู้สมัคร ส.ส. บัญชีรายชื่อ ลำดับที่ 9 จากจำนวน 10 คน ที่พรรคเปิดตัวและวางตัวไว้ในระดับรัฐมนตรีกระทรวง เมื่อต้นเดือน ก.พ. ทั้งหมดเป็นบุคคลที่ไม่ได้มาจากตระกูลการเมืองแบบเก่า หากแต่มีความหลากหลายในแง่ประสบการณ์ อาชีพ ทั้งจากภาคแรงงาน การศึกษา ทหาร ธุรกิจ ศิลปิน และความหลากหลายทางเพศ ที่ไม่ใช่แค่หญิงชาย

นับตั้งแต่วันที่แต่ละพรรคการเมืองต่างเปิดตัวผู้สมัคร ธัญญ์วาริน เป็นบุคคลหลากหลายทางเพศคนแรก ๆ ที่ประกาศลงสมัครเลือกตั้ง ก่อนตามมาด้วยพรรคอื่น เช่น พรรคมหาชน บรรยากาศที่ประเด็นสิทธิของกลุ่ม LGBT ได้รับการกล่าวถึงในระดับนโยบายช่วงหาเสียงเลือกตั้งเบ่งบานอย่างไม่เคยเป็นมาก่อน

Image copyright กองโฆษก พรรคอนาคตใหม่

ในตอนนั้นไม่มีใครคาดเดาออกถึงผลการเลือกตั้งว่า พรรคการเมืองที่มีอายุเพียงแค่ขวบปี จะได้ที่นั่ง ส.ส. ถึง 80 ที่นั่งในการลงเลือกตั้งครั้งแรก และเป็นพรรคการเมืองที่มี ส.ส. มากเป็นอันดับ 3 แม้แต่ธัญญ์วารินเองก็ยอมรับว่า หลายประเด็นที่พยายามจะผลักดันเป็นเรื่องที่เธอเองยังมองไม่ออกถึงผลที่ประชาชนจะเอาด้วย

"มันก็ 50-50 นะ บอกตรง ๆ เราก็มองว่าพรรคเพิ่งเกิดขึ้นใหม่ มันก็เป็นไปได้ยากมากที่จะทำให้คนเข้าใจในนโยบาย ในสิ่งที่เรานำเสนอออกไป เพราะว่าเรามองการเมืองในรูปแบบใหม่ แต่ว่าเราก็ไม่เคยคิดว่าไปอยู่พรรคอื่น" ธัญญ์วาริน กล่าว

เป็นตัวแทนประชาชนที่เท่าเทียม ส.ส. คนอื่นในสภา

พื้นที่ใหม่ในบทบาท ส.ส. ปฏิเสธไม่ได้ว่ามีเงื่อนไขปัจจัยแวดล้อมที่ต่างไปจากอาชีพเดิมในวงการหนัง เราถามว่าเธอมีความหวังขนาดนั้นเลยหรือที่จะเปลี่ยนอะไรบางอย่าง

ในมุมมองของผู้กำกับภาพยนตร์ที่เพิ่งเป็น ส.ส. หมาด ๆ ตอบในทันทีว่า เธอมีสิ่งนั้นที่เรียกว่าความหวัง เธอกล่าวว่า อย่างน้อยที่สุด ความเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแล้ว ตั้งแต่ก้าวแรกที่ประกาศตัวว่า จะเป็น ส.ส. ที่เป็นกะเทย แต่งหญิงในประวัติศาสตร์การเมืองไทยให้ได้

"มันเป็นโอกาสที่ได้พูดกับสังคมว่า เรามีตัวตนนะ และมีความสามารถมากพอที่จะเป็นตัวแทนประชาชน เพื่อเข้าทำงานไปในสภาผู้แทนราษฎร"

Image copyright Getty Images

ธัญญ์วาริน ยอมรับในความจริงที่ว่า ความรู้ความเข้าใจเรื่องความหลากหลายทางเพศของสังคมไทยยังมีไม่มาก เป็นผลจากระบบการศึกษา สื่อต่าง ๆ ที่สร้างภาพจำให้บุคคลหลากหลายทางเพศมีตัวตนแค่เฉพาะบางสถานะ และล้วนไม่ใช่ภาพที่จะมีใครอยากเป็นนัก

"เราจะเห็นว่า การที่เราไม่มีโรลโมเดล (ต้นแบบ) ความภาคภูมิใจในการเป็นคนความหลากหลายทางเพศในสื่อ ใน สังคมไทย ทำให้เราคนที่มีความหลากหลายทางเพศ ไม่กล้าที่จะแสดงออก ไม่กล้าที่จะเปิดเผยตัวเอง เพราะรู้สึกว่าเราอาย"

"เราไม่อยากจะเป็นคนแบบในทีวี คนที่ไม่ประสบความสำเร็จในชีวิต คนที่ไม่ประสบความสำเร็จในความรัก คนที่เป็นตัวตลก ถามว่าคนที่หลากหลายทางเพศ อยากเป็นตัวตลกแบบนั้นไหม เราไม่ได้อยากเป็น แต่การสร้างภาพจำของสังคมไทย ผ่านสื่อ ผ่านตำราเรียน มันก็ทำให้คนที่มีความหลากหลายทางเพศ ไม่กล้าที่จะเปิดเผยตัวเอง"

Image copyright PARIS JITPENTOM/BBC THAI

"กอล์ฟเข้ามาอย่างภาคภูมิใจ เพราะฉะนั้นการเข้ามาตรงนี้ เข้ามาด้วยศักดิ์ศรีเท่ากับ ส.ส. ทุกคนที่เข้ามาอย่างถูกต้อง ส.ส. ทุกคนที่ได้รับการเลือกตั้ง มาจากประชาชน เพราะฉะนั้น กอล์ฟไม่ได้เป็นสีสัน กอล์ฟไม่ได้เป็นชนชั้นสองอีกต่อไปแล้ว"

"ก่อนหน้านี้กอล์ฟถูกมอง คนที่หลากหลายทางเพศถูกมองว่าเราเป็นประชาชนชั้นสอง ชั้นสามมาตลอด แต่เมื่อวินาทีที่กอล์ฟได้รับการเลือกตั้งให้เป็น ส.ส. เป็นตัวแทนประชาชน เข้าไปนั่งในสภา แปลว่า กอล์ฟมีสิทธิทุกอย่างเท่ากับ ส.ส. ทั้ง 500 คน ที่ได้รับการเลือกตั้งเข้ามาเช่นกัน"

การเป็นผู้กำกับ คือ การบริหารจัดการความฝัน ส.ส. ก็เช่นกัน

"การเป็นผู้กำกับเป็นอาชีพของการแก้ปัญหา เรามีภาพที่ต้องการอยู่ แต่ในความเป็นจริงแล้ว เราจะได้ภาพและสิ่งที่เราต้องการ มันเป็นไปไม่ได้ 100 เปอร์เซ็นต์" ธัญญ์วาริน ให้นิยามการงานของอาชีพที่เธอรัก

ธัญญ์วารินบอกว่า การกำกับหรือสร้างหนังออกมาเรื่องหนึ่ง เป็นการบริหารจัดการความฝันความต้องการ ภายใต้งบประมาณ รวมทั้งการแก้ปัญหาที่เกิดหน้ากองถ่ายที่เกิดขึ้นตลอดเวลา

"การที่เรานั่งหน้ามอนิเตอร์ ไม่ได้แปลว่าสิ่งที่เราฝันมันจะเป็นจริงได้ตลอดเวลา"

Image copyright PARIS JITPENTOM/BBC THAI

ส่วนการทำงานในสภา เธอบอกว่า ตอนนี้ยังไม่มีประสบการณ์ว่าเป็นอย่างไร แต่เห็นว่าไม่น่าจะแตกต่างในแง่ของแก่นแกนหลัก

"มันน่าจะเหมือนกับการที่เรามาทำงาน ส.ส. เพราะว่าแน่นอนเรามีอุดมการณ์ว่าเราต้องการเข้าไปผลักดันอะไร กฎหมาย นโยบายอะไรที่เราอยากทำ เพื่อให้เกิดประโยชน์กับประชาชนให้ได้มากที่สุด การที่จะไปถึงตรงนั้นได้ ไม่ใช่ว่าอยากได้แล้วได้เลย"

เรื่องที่จะผลักดันในสภา

ธัญญ์วารินสนใจและต้องการผลักดันการแก้ไขกฎหมายสิทธิความเท่าเทียมทางเพศ อันได้แก่ แก้ไขกฎหมายว่าด้วยการสมรส หรือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1448 ด้วยการยกเลิกการใช้คำว่า ชาย หญิง และใช้คำว่า "บุคคล" แทน เพื่อให้ทุกคน ทุกเพศ สามารถใช้กฎหมายสมรสได้อย่างเท่าเทียม รวมทั้งกฎหมายเกี่ยวกับด้านศิลปวัฒนธรรม ซึ่งเมื่อเร็ว ๆ นี้ทางพรรคก็ติวเข้มให้ว่าที่ ส.ส. ทุกคน สวมบทบาทการเป็นกรรมาธิการในประเด็นนโยบายที่แต่ละคนสนใจมาบ้างแล้ว

"การแก้กฎหมายเรื่องความเท่าเทียมทางเพศ อย่างที่สองคือ เรื่องศิลปวัฒนธรรม พ.ร.บ. ภาพยนตร์ การเซ็นเซอร์ สวัสดิการต่าง ๆ ของคนทำงานศิลปะ ซึ่งเราจะเห็นว่าคนทำงานศิลปะไม่มีความมั่นคงของชีวิต กะเทยเองก็เหมือนกันที่ไม่มีสวัสดิการให้ตัวคน LGBT เข้าถึง"

Image copyright PARIS JITPENTOM/BBC THAI
คำบรรยายภาพ ธัญญ์วาริน กับเครื่องแบบพิธีการในฐานะสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เธอจะสวมชุดปกติขาวของข้าราชการหญิงร่วมในรัฐพิธีเปิดสภาผู้แทนราษฎร วันที่ 24 พ.ค. 2562

อ่านข่าวนี้เพิ่มเติม