"ንህወሓት ፈሊኻ ምዉቃዕ ኣብ ዉሽጢ ኢህወደግ ሕንፍሽፍሽ ምፍጣር'ዩ"

ባንዴራታት ኤርትራን (ፀጋም) ኢትዮጵያን (የማን)

ምንጪ ስእሊ, Getty Images

ዝሓለፈ ቐዳም ኣብ ከተማ ኣዲስ ኣበባ ኣብ ዝተኻየደ ድሙቕ ሰልፊ ድጋፍ ቐዳማይ ሚኒስትር ኣብዪ ኣሕመድ፡ ኣብ መዛዘሚ እቲ ስነ ስርዓት ቦምባ ኢድ ተፈንጂሩ ናይ ሞትን መቑሰልትን ሓደጋ ኣስዒቡ'ዩ።

እቲ መጥቃዕቲ መን ንምንታይ ፈጺሙዎ? ከመይ ተፈጺሙ? ዝብሉን ካልኦት ተዛመድቲ ጉዳያትን ኣብ ኢድ ምጽራይ ፖሊስ ኣብ ዘለዉሉ እዋን፡ ኣምባሳደር ኤርትራ ኣብ ጥልያን ፍስሃጽዮን ጴጥሮስ "እቲ መጥቃዕቲ ኣብታ ሃገር ይመጽኡ ብዘለዉ ለዉጢታት ሕጉስ ዘይኮነ ወያነ'ዩ ፈጺሙዎ" ክብል ኣብ ትዊተሩ ጽሒፉ።

መንግስቲ ኢትዮጵያ ንዝሓለፉ 20 ዓመታት ዝዘለቐ "ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት" ሃዋሁ ኢትዮጵያን ኤርትራን ከየብቅዕ ኣሲሩ ሒዙና ኣሎ ዝበሎ ፖለቲካዊ ጸገም ንምፍታሕ ቅድም ኢሉ ዝተበጽሐ ስምምዕ ኣልጀርስን ዉሳነ ኮሚሽን ዶብን ብምቕባል ንትግባርኡ ድልዉ ምኳኑ ብፈጻሚት ስራሕ ኢህወደግ ኣቢሉ ወግዓዊ ገይሩ ነይሩ።

ድሕሪ 18 መዓልታት ምላሽ ዝሃበ መንግስቲ ኤርትራ ድማ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ኩነታት ዝዕዘብን ዝዝትን ጉጅለ ልኡኽ መንግስቲ ኣብ ቀረባ ከምዝልእኽ ኣፍሊጡ ከብቅዕ ከሎ፡ ይኹን እምበር ኣብ መግለጺኡ ኣብ ልፍንቲ ኢህወደግ እጃም ንዘለዎ ህወሓት "ጌም ኦቨር" ብምባል ተሳዒሩ'ዩ ዘስምዕ መልእኽቲ ብምምሕላፍ ንህወሓት ዘለዎ ስምዒት ከይገለጸ ኣይሓለፈን።

ብሓደ ገጽ ጻዉዒት ሰላም እናተቐበልካ፡ በቲ ኻልእ ኣካል እቲ ጻዉዒት ሰላም ዝኾነ ሓይሊ ምትንካፍን፡ መዕለቢኦም ንዘይተፈለጡ መጥቃዕታት ፈጻሚኡ "ወያነ" እዩ ምባል፡ ነቲ ኣብ መገዲ ዘሎ ምፍጣር ሰላም ክልቲኤን ሃገራትን መንግስታትን ከመይ ይሳነ?

ምንጪ ስእሊ, TWITTER

ክልተ ንሓደ

"እቲ ዋና ኣብ ዞባና መጺኡ ዝብሎ ለዉጢ ኣብ ኢትዮጵያ ዝተበገሰ ህዝባዊ ሓይሊ ዘምጸኦ ለዉጢ'ዩ" ትብል ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራዉያን፡ ሰላም ኪዳነ።

ኢትዮጵያ ምስ ኤርትራ ዝነበራ ጸገም ንምፍታሕ ሒዛቶ መጺኣ ዘላ ሓሳብ ንሰላም ካብቲ ቅድም ኢሉ ዝነበረ ዝተፈለየ'ኳ እንተዘይኮነ፡ "ንኡድ ለዉጢ ግና ይመጽእ ኣሎ" ትብል።

"ብዙሕ ግዜ ናብቲ ኤርትራዉያን ስደተኛታት ዝርከብሉ ይኸይድ'የ። ህዝቢ ምዕባለ ምስ ሰላም ዝተትሓሓዘ ክኸዉን ኣለዎ ክብል ጸኒሑ'ዩ። እዚ ኹሉ ህዝቢ ዝደልዮ ዝነበረ ናይ ፍትሒ፣ ሰላምን ዲሞክራስን ሕቶ ስዒቡ ዝመጽአ ለዉጢ'ዩ እየ ዝብል"።

ሕጂ ኢትዮጵያ ብሂጋቶ ዘላ ምፍጣር ሰላም ኣብ ሞንጎ ኢትዮጵያን ኤርትራን ዘሎ ሕማቕ ዝምድና ብምስትዉዓል ከምዝመጸ ዝሕብር መምህር ታሪክ ዩኒቨርሲቲ ኵንስ ዶክተር ዓወት ተወልደ ወልደሚካኤል ብወገኑ፡ "ተሓጺሮም ዝነበሩ ተኽእሎታት ይቕየሩ ከምዘለዉ ዘመላኽት'ዩ" ክብል ይዛረብ።

"ብመንግስቲ ኢትዮጵያ ዝተወሰደ ድልዉነት ነጥቢ መቐይሮ'ዩ። እዚ እቲ ቅድም ኢሉ ክኸዉን ዝኽእል ዝነበረ ተኽእሎ ግን ድማ ብረቛሒታት ዝተሓጸረ ምፍጣር ሰላም፡ ናይቲ ቐዳማይ ሚኒስትር ስብእና ይቕይሮ ከምዘሎ ዘመላኽት'ዩ" ክብል ይገልጾ።

እቲ ሕጂ ኢትዮጵያ ኣብ ቐረባ ኣርእያቶ ዘላ ናይ መርገጺ ለዉጢ ብወገን መንግስቲ ኤርትራ ኣይንዘራረብን "ብዓለምለኻዊ ሕጊ ንገዛእ" ዝብል መርገጺ ክሳብ ሕጂ ብዘሎ ብኽፋል ከምዝቐየሮ ይገልጽ።

"መንግስቲ ኤርትራ ሰራዊት ኢትዮጵያ ክሳብ ዝወጽእ ክጽበ'ዩ ኢልና ነይርና፡ ኮይኑ ግና ላዕለዋይ ልኡኹ ከምዝልእኽ ገሊጹ። እዚ መርኣይ ድልየት ሰላም'ዩ" ይብል ሙሁር ታሪክ ዶክተር ዓወት።

ምንጪ ስእሊ, DR. AWET

ኩነኔ ሓደ ክንፊ ኢህወደግን ኣለሻ ሰላምን

ኢትዮጵያን ኤርትራን ድሕሪ እቲ ዝኣተወኦ "ምስሕሓብ ዶብ" ከም ምኽንያት ዘቕርብ ኵናት፡ ንዝሓለፉ 16 ዓመታት መንግስታተን ንዝፍጠሩ ጸገማትን ካልኦት ፖለቲካዊ ክሳራታትን ነንሓድሕዶም ክካሰሱ ጸኒሖም'ዮም።

ሕጂ ዋላ'ኳ ኣብ ሓደ ገጽ መጽሓፍ ሰላም እንተሃለዉ፡ ብወገን ገለ ዲፕሎማትን መንግስትን ኤርትራ ዝንጸባረቑ ዘለዉ ርእይቶታት ነቲ ብዙሓት ተስፋ ገይሮምሉ ዘለዉ ንፋስ ሰላም ዝጋጮ ከምዝኾነ ዝገልጹ ኣለዉ።

"እቲ ኣምባሳደር ገና ኣብ ምጽራይ ንዘሎ ፍጻመ 'ወያነ' ኢሉ ምዉንጃሉ ካብ ሓደ ዲፕሎማት ዘይትጽበዮ፡ ንሰላም ክትዘራረብ ምስ እትደልያ ዘለኻ ሃገር ዝጻረርን ብስለት ዝጎደሎ ኣተሓሳስባን'ዩ" ክትብል ተቐምጦ ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ሰላም ኪዳነ።

መሪሕነት ኤርትራ ዕድሚኦም ኣብ ሓርነታዊ ቓልሲ ከምዘሕለፉ ዘዘኻኽር ዶክተር ዓወት፡ "ህወሓት ኣብ ትግራይ መሪሕ ነይሩ ጥራሕ ዘይኮነ፡ ኣብ ፌደራል'ዉን ኩሉ መሓዉር ናይ ስልጣን ተጋደልትን ኣባላትን ህወሓት ዝሓዙዎ'ዩ ነይሩ። ኣብቲ ኲናት ድ ብቐጥታ ህወሓት ከምዝኾነ ክንበብ ባህርያዊ ነይሩ" ክብል ገምጋሙ የቐምጥ።

ካብዚ ብዝሰገረ ዝሓለፈ 16 ዓመታት ዝነበረ ኣካይዳ ህወሓት ዝመርሖ መንግስቲ፡ ንመንግስቲ ኤርትራ ከመይ ኣቢልካ ከምዘይሰርሕ ትገብሮ፣ ኤርትራ እናተዳኸመት ንርኣያ ዝብል ፖሊሲ ብምንባሩ እቶም ዘይዛረዩ ምክሳሳት ይቕጽሉ ምህላዎም ዘመልክት ከምዝኾነ ይሕብር።

ምንጪ ስእሊ, SELAM KIDANE

እቲ ምኽንያት ግጭት ክልቲኤን ሃገራት ዝኾነ ዶብ ኣብ ትግራይ ዝርከብ እንከሎ ምስ መሪሕነት እቲ ክልል ሰላም ከይገበርካ ምስ ካልእ መሪሕነት ሰላም ዝግበረሉ ዕድል ኣይክልውን ኣብ ዝብል ሓሳብ ክልቲኦም ይሰማመምዑ።

"ኣነ ክሳብ ዝፈልጦ እቲ ድርኺት ሰላም ካብ ህዝቢ ትግራይን ትግራይን'ዩ ዝመጽእ ነይሩ። ነቲ ክልል ዝመርሕ ዘሎን ሕዚ'ዉን ኣብ ኢህወደግ ብጽሒት ንዘለዎን ሓደ ሰልፊ ፈሊኻ እናሃረምኻ ዝመጽእ ለዉጢ የለን። እዚ ኹሉ ነቲ ክመጽእ ዝድለ ዘሎ ናይ ሰላም ዓንቃፋይ'ዩ" ትብል ሰላም።

"ኣብ ሞንጎ እዘን ሃገራት ዝርአ ዝነበረ ነንሓድሕድኻ ዝግበር ቂም ዝወለዶ ምክሳስ እናተቐየረ፡ ሰላም ክመጽእ ጻዕሪ ኣብ ዝግበረሉ እዋን ከምዚ ዓይነት መገዲ ምስዓብ ሃናጺ ኣይኮነን" ዝብል ዶክተር ዓወት ብወገኑ፤ ነቲ ህዝቢ ኮነ ነቲ ዞባ ነባሪ ሰላም ኣብ ምምጻእ ዝዕንቅፍ ኣካይዳ ከምዝኾነ ይዛረብ።

"ሚዛን ሓይሊ ፌደራል'ኳ ይቕየር እንተሃለወ፡ ሙሉእ ግና ኣይኮነን። እቲ ዝበዝሐ ዶባት ኤርትራ ምስ ትግራይ'ዩ ዝዳወብ፡ ስለዝኾነ እቲ ዕርቂ ምስ ህወሓት'ዉን የድሊ። ፈሊኻ ምዉቃዕ ሕጂ ኣብ ዉሽጢ ኢህወደግ ሕንፍሽፍ ምፍጣር እዩ" ዝብል ርኢይቶ ኣለዎ ሙሁር ታሪክ ዶክተር ዓወት።

ዝዓየ ግድል ንኤርትራ

ኢትዮጵያ ንዝሓለፉ ክልተ ዓሰርታት ዓመታት ዘርኣየቶ ለዉጢ ንሃገራት እቲ ዞባ መርኣያ ካብ ምዃኑ ሓሊፉ፡ ማእኸል ብርክት ዝበሉ ናይ ኣውፈርቲ ትካላት ኣዉሮጳ፣ ኣሜሪካን ቻይናን እትኾነሉ ዓቕሚ ክተኻዕብት ሓጊዙዋ'ዩ።

ሕዚ እተርእዮ ዘላ ፖለቲካዊ ለዉጢን ዲሞክራሲያዊ ምህዳር ንምግፋሕ እትገብሮ ዘላ ጻዕርን፡ ኤርትራ ሕዚ ዘላትሉ ሃዋህዉ ክቕየር ዘገድድ ከምዝኾነ እዞም ሙሁራት ይገልጹ።

"መሪሕነት መንግስቲ ኤርትራ ክትትንብዮ ኸቢድ'ኳ እንተኾነ፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ለዉጢ ንኤርትራ ክጸልዋ'ዩ" ትብል ተጣባቒት ሰብኣዊ መሰላት ሰላም ኪዳነ።

እቲ ጉዳይ እንተድኣ ተፈቲሑ መናእሰያት ክፍትሑ ከምዘለዎምን ዲሞክራሲ ክረጋገፅን እትገልፅ ሰላም፡ "ኣብ ኢትዮጵያ እንሪኦ ዘለና ለዉጢ ካብ ህዝቢ ዝመጽአ ስለዝኾነ ኣብ ኤርትራ ህዝቢ ክሳብ ዘይተንቀሳቐሰ ህግደፍ ምቅይያራት ገይሩ ከመሓይሽ እዩ ዝብል ድምዳመ ግና የብለይን" ክትብል ትዛረብ።

"ንሕሉፍ ዓመታት ተታሒዙ ዝነበረ ኩነታት ኤርትራ ዳግም ክበራበር ክጅምር ባህርያዊ'ዩ" ዝብል ዶክተር ዓወት፡ መዓዝን ከመይን ዝብል ዓብዪ ሕቶ ከምዘስዕብ ምግንዛብ ከምዘድልይ የረድእ።

ለዉጢ ንምምጻእ ምንቅስቓሳት እንትጅመሩ ብዙሓት ነገራት ስዒቦም ክመጽኡ ከምዝኽእሉ ዝገልጽ እዚ ሙሁር፡ "ኣብ ዉሽጢ ኤርትራ ዘሎ ኩነታት ብዘገምታ እንተድኣ ዘይተፈቲሑ፡ ብመንጽር ግዝፊ ናይቲ ብድሆታት፡ ዋሕዲ ዓቅሚ፣ ከባቢያዊ ስግኣትን ካልኦትን ሜላታት ምፍታሕ ዉሽጣዊ ብድሆታትን፡ እቲ ሓድሽ እንኣትዎ ዘለና ናይ ዞባዊ ምዉሳእን ዕዉታት ኮይና ክንወጽእ ዉሽጣዊ ጉዳያትና ክነጻፍፍ ኣለና" ክብል ንቐጻሊ ግድል ኤርትራ ይገልጾ።

"ኣብቲ ዞባ ዝመጽእ ዘሎ ለዉጢ ተጸምቢርኻ ዝግበር ቃልሲ ዕዉት ክኸዉን ነዊሕ ግዜ ዝወስድ መሲሉ'ዩ ዝስመዐኒ" እትብል ሰላም፡ ህዝቢ ንሰላምን ፍትሒ ዘለዎ ባህጊ፡ ክሰምር ባዕልና እንተዘይተበጊስናዮን እንተዘይኣግሂድናዮን ኣብ ጽቡቕ ምንዮት መንግስቲ ኤርትራ ክንተኣማመን ኣይንኽእልን" ክትብል ክብደት እቲ ግድል ትገልጾ።

ዶክተር ዓወት፡ ማዕረ እቲ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ለዉጢ ንምስዓብ ኤርትራ ዓብዪ ቃልሲ ከምዝፅበያ ይገልፅ።

"ነዚ ነቲ ዝተበደለ፣ ኣደራዕ ዝተሰከመ ህዝቢ ዝሓቁፍ ሃገራዊ ዕርቅን ፖለቲካዊ ስግግርን ክመጽእ ኣለዎ" ዝብል እምነት ኣለዎ።

"ነፍሲ ወከፍና ኣብታ ሃገር ዘሎ ኩነታት ብቀጥታ ይኹን ብተዘዋዋሪ እጃም ኣለና። ገሌና ርኢና ከምዘይርኣና፡ ገሌና ጌጋ እናተፈጸመ ኣጣቒዕና። ገሌና ክኣ ክፋል ናይቲ ስርዓት ኮይንና ንዘለዉ ጸገማት እጃምና ኣበርኪትና።" ክብል ይዛረብ።

"ኣብዚ ኩነታት መን ንመን'ዩ ክከስስ? ከምኡ እንተኾይንና እታ ሃገር መን'ዩ ክዉሕሳ?" ክብል እውን ይሓትት።

እዚ ኩሉ መገዲ ናብ ሃናጺ መገዲ ክሰጋገር ሃገራዊ ዕርቅን ፖለቲካዊ ስግግርን ከክመፅእ ከምዘለዎ ብምሕባር ንሓሳቡ ይኣስር።