ኤርትራውያን ናብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ደብዳቤ ጽሒፎም

ኣብ ኣፍደገ ኢምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሰለማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ኤርትራውያን Image copyright ELSA CHRUM
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሰለማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ኤርትራውያን

ኣብ ዝሓለፈ 23 ሕዳር ኣብ ሎንዶን ብኤርትራዉያን ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ ዝተወደበ፡ ኣብ ኣፍ ደገ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ፡ ናብ ቀዳማይ ሚኒስተር ኢትዮጵያ ኣብይ ኣሕመድን ኤምባሲ ሃገረ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝን ደብዳበ ኣብጺሑ።

እቲ ደብዳበ፡ ምሕንጻጽ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክትግበር፣ መንግስቲ ኢትዮጵያ ጸጥታዊ ውሕስነት ናይቶም ኣብ ኢትዮጵያ ተዓቚቦም ዘለዉ ኤርትራውያን ስደተኛታት ከረጋግጽን ነቲ ኣብ ኤርትራ ዝካየድ ዘሎ ዝበልዎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ከም ዘይድግፍ ወግዓዊ መግለጺ ክህብ ዝብሉ ጠለባት ይርከብዎ።

ኤርትራን ኢትዮጵያን ድሕሪ እቲ ዘካየደኦ ሰለስተ ዙርያ ውግኣት፡ ኣብ 12 ታሕሳስ 2000 ብውዕል ኣልጀርስ ዝፍለጥ፡ ምቁራጽ ተጻብኦታት ዝርከቦ ውዕል ፈሪመን፡ ጉዳየን ብኮምሽን ዶብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ተራእዩ ብይን ንኽውሃበን ኣብ ስምምዕ በጺሐን።

13 ሚያዝያ 2002፡ እቲ ናይ መወዳእታ ቀያድን ቅድመ ኩነት ዘየፍቅድን ውሳነ ኮምሽን ዶብ ኢትዮጵያን ኤርትራን ድሕሪ ምእዋጁ፡ ብወገን ኢትዮጵያ ቅድሚ ናብ ተግባር ምስግጋር 'ንዛተ' ዝብል ጠለብ ስለ ዝቐረበን ብመንግስቲ ኤርትራ ተቐባልነት ስለ ዘይረኸበን ክልቲአን ሃገራት ምስሕሓበን ከይፈተሓ ነዊሕ ዓመታት ሓሊፉ።

ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ናብ ስልጣን ድሕሪ ምምጽኡ፡ ኤርትራን ኢትዮጵያን ካብ ወርሒ ሰነ ናይ 2018 ጀሚረን ነቲ ንኣስታት ዕስራ ዓመታት ኣብ ልዕሊ እዘን ክልተ ሃገራት ኣንጠጥዩ ዝነበረ ናይ ኣይ ሰላም ኣይ ኲናት ደበና ንምእላዩ ድሕሪ ምስምመዐን ናብ ዝሓሸ ሃዋህዉ ክሰጋገራ ክኢለን ኣለዋ።

እንተኾነ ግን ገለ ኤርትራውያን በቲ ንጹርን ግሉጽን ዘይኮነ ዘሎ መስርሕ ናይቲ ስምምዕ ከም ዘይዓገቡ ክገልጹ ጸኒሐም'ዮም።

ዘለዎም ዘይዕግበት ንምግላጽ፡ ኣብ ዝሓለፈ 23 ሕዳር፡ ኣብ ሎንዶን ብገለ ኤርትራዉያንን ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ዝተኻየደ ሰላማዊ ሰልፊ ተኻይዱ ነይሩ።

ዕላማ ናይቲ ሰላማዊ ሰልፊ ንምፍላጥ ምስ ወዳቢት እቲ ሰለማዊ ሰልፊ ተጠባቒት ሰብኣዊ መሰላትን ኣካያዲት ሓልዮት ሰብኣዊ መሰላት ኤርትራ፡ ኤልሳ ጭሩም ዝገበርናዮ ሓጺር ቃለ መጠየቕ ይስዕብ።

ቢቢሲ፡ ብዕለት 23 ሕዳር ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኢትዮጰያ ዝገበርክሞ ሰለማዊ ሰልፊ ንምንታይ ዕላማ'ዩ ተኻይዱ?

ኤልሳ ጭሩም፡ ዕላማ ናይዚ ሰለማዊ ሰልፊ፡ ብዛዕባ እዚ ዝኸይድ ዘሎ መስርሕ ምምሕያሽ ዝምድና ኤርትራን ኢትዮጵያን ዝምልከት እዩ።

ከምቲ ኩሉ ሰብ ዝፈልጦ ኣብ ሰነ 2018 ፡ 'ንውሳነ ኮምሽን ዶብ ኢትዮ-ኤርትራ ብዘይ ቅድመ ኩነት ንቅበሎ ኢና፡ ምስ መንግስትን ህዝብን ኤርትራን ሰላም ንደሊ ኢና' ኢሉ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ምስ ገለጸ፡ ኩላትና ተሓጉስና ተስፋ'ውን ገይርና።

እዘን ክልተ ሃገራት ናብቲ ቀያዲ ብይን ብስምምዕ ድሕሪ ምእታወን፡ ነቲ ዝተውሃበ ውሳነ ከተግብርኦ ኩሉ ዝጽበዮ እዩ። እቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ዝዝረብ ዝነበረ 'ህዝበና ከነማኽር' ዝብል ዘረባ ቀዲሙ ክግበር ዝነበሮ'ዩ። ኣብ ሕጊ እንድሕር ኬድካ ሕጊ ዝሃበካ ኢኻ ትቕበል።

እዚ ዝሓለፈ እዋን ንህዝቢ ኤርትራ ንልዕሊ ዕስራ ዓመታት፡ ኣብ ሰንፈላል ሸሚምዎ እዩ። እዚ ኣይሰላም ኣይኲናት፡ እቲ ስርዓት'ውን ከም መመኻነዪ ስለዝተጠቀመሉ ብዙሕ ሃስያ ወሪዱ እዩ።

Image copyright Elsa Chrum
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሰለማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ኤርትራውያን

ኣብዚ ሕጂ እዋን ኣብ ዝግበር ዘሎ ናይ ሰላም ስምምዓት፡ እቲ ናይ ዶብ ጉዳይ ዋላ ሓንቲ ኣቃልቦ ኣይተወሃቦን።

እዚ ሓደ ካብቲ ነጥብታት ኮይኑ፡ ብድሕሪኡ ንሪኦ ዘለና ኣብ ሞንጎ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድን ኢሳይያስ ኣፈወርቅን ንክልቲኦም እምበር ንህዝቢ ኤርትራ ዘዋስአ ስምምዕ ኣይኮነን።

እንታይ ከምዝተሰማምዑ'ውን ዝፍለጥ ነገር ኣይኮነን፤ ግሉጹነት የብሉን ። እዚ ኩሉ ተደማሚሩ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ኤርትራ ዓቢ ስግኣት ኣሕዲሩ ኣሎ።

ፕረዚደንት ኢሳይያስ እቲ ዝገብሮ ውዕል ንሰብ ስለዘየማኽርን ዘይነግርን ፡ ባይቶን ቅዋምን ዘይብሉ ሓደ ሰብ ንበይኑ ከምድልየቱ ይሰማማዕ ስለዘሎ፡ ብዛዕባ እዚ ዘለና ስክፍታ ንክንገልጽን ብፕረዚደንት ኢሳይያስ ዝግበር ውዕላት ቅቡል ከምዘይኮነ ንምንጋር ኢና ኣካይድናዮ።

ቢቢሲ፡ ኣብዚ ስምምዕ፡ ካብ ኢትዮጵያ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ካብ ኤርትራ ክኣ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣፈወርቂ'ዮም ፈሪመሞ። እዞም ክልተ ሰባት ክኣ ነዘን ክልተ ሃገራት ዝመርሑ ዘለዉ እዮም፤ ካብዚኦም ሓሊፉ ብፍላይ ክኣ ብወገን ኤርትራ መን ክሰማማዕን ክፈራረምን'ዩ ዝድለ ዘሎ?

ኤልሳ ጭሩም፡ ንሕና እንታይ ኢና ንብል፡ ኣብይ ኣሕመድ'ውን ከምዝፈልጦ ኣብ ኤርትራ ባይቶን ቅዋምን የለን። ፕረዚደንት ኢሳይያስ ብሓይሉ ኮፍ ኢሉ ዘሎ ድኣ'ምብር ብሕጊ ዝተመረጸ መራሒ ኣይኮነን። ስለዚ ንህዝቢ ኤርትራን ንሃገረ ኤርትራን ዘይሓሊ መራሒ፡ ምስ ቀዳማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድ ዝገብሮ ዘሎ ስምምዓት ንህዝቢ ኤርትራ ኣይውክልን እዩ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ነዚ ዝግበር ዘሎ ስምምዓት ዋላ ደው ከነብሎ ኣይንክኣል፡ እዚ ዝግበር ዘሎ ስምምዓት ጽባሕ ኢሳይያስ ምስ ለገሰ ሕጋውነትን ተቐባልነትን ከምዘይህልዎ ኢና ነጠንቕቕ ዘለና።

ቢቢሲ፡ ናብ ቀደማይ ሚኒስተር ኣብይ ኣሕመድን ናብ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ'ውን ደብዳበ የእቲኹም ኣለኹም'ሞ ትሕዝቶ እቲ ደብዳበ እንታይ እዩ?

ኤልሳ ጭሩም፡ ንሕና ንጠልቦ ንዘለና፡ ኣርባዕተ መሰረታውያን ነጥብታት ኣቐሚጥና ኣለና።

  • ቀዳማይ፡ ኣብ ኤርትራ ዘሎ ምልክን ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላትን ከም ዘይትድግፍ ዘረጋግጽ ብወገን ኢትዮጵያ ወግዓዊ መግለጺ ክውሃብ ዝበል እዩ።

እቲ ቀዳማይ ሚኒስተር፡ ኣብ ኤርትራ ዝፍጸም ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ይፈልጦ እዩ። ነዚ ክኹንን ግን ኣይሰማዕናን።

ከምዚ ንርእዮ ዘለና ንፕረዚደንት ኢሳይያስ ከም ካብ ሰማይ ዝመጸ መልኣኽ ኣብ ኣቀባብልኡ ዝገብሮ ዘሎ ምውሳእ፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ኤርትራ ዝግበር ዘሎ ምግሃስ ሰብኣዊ መሰላት ደጊፉ፡ ምስ ሓደ ሰብ ጥራይ ይሰማማዕ ከምዘሎ'ዩ። ስለዚ ንኣብይ'ውን ከም ተሓባባሪ ገይርና ኢና ንወስዶ።

  • ካልኣይ ነጥቢ፡ ብመሰረት ውሳኔ ኮምሽን ዶብ፡ ዶብ ኤርትራን ኢትዮጵያን ክሕንጸጽ ምዃኑ ክገልጽ ዝብል እዩ። ኣብይ ኣሕመድ እቲ ኣብ መጀመርታ ቓል ዝኣተዎ ከተግብሮ ኣብ መስርሕ እንድሕር ኣሎ ክሕብር ፡ ዘይተጀመረ እንተኾይኑ ክኣ ምዓስ ከምዝጅምር ክገልጽ ኢና ንሓትት ዘለና።

ዶብ እንተ ተሓንጺጹ ጥራይ'ዩ ነባሪ ሰላም ክረጋገጽ ዝኽእል።

  • ሳልሳይ ነጥቢ፡ ኢትዮጵያ፡ ንጸጥታን ድሕነትን ኤርትራውያን ስደተኛታትን ፖለቲካውያን ውልቀሰባትን ክትከላኸል ምዃና ዘረጋግጽ ውሕስነት ክውሃብ ዝብል እዩ።

ኢትዮጰያ ኣብታ ሃገር ዘለዉ ፖሎቲካውያን ውልቀሰባትን ስደተኛታትን ጸጥተኦም ከተረጋግጽ ግዴታ ኣለዋ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን ሰላም ኮይኑ ኣብ ዝብሃለሉ፡ መዓልታዊ ኣስታት 500 ኤርትራውያን ካብቲ ሰላም ኮይኑ ዝብሃል ዘሎ ኤርትራ ናብ ኢትዮጵያ ብምስጋር ዑቕባ ይሓቱ ኣለዉ።

ምስቶም ኣቐዲሞም ኣብ ኢትዮጵያ ዘለዉ ኣሽሓት ስደተኛታት ምስ ተሓወሱ እቲ ቁጽሪ ኣዝዩ ብዙሕ እዩ።

ስለዚ ኢትዮጵያ ሓንቲ ካብቶም ዓለምለኻዊ ሕጊ ንስደተኛታት ዝፈረሙ ስለዝኾነት እቲ ሕጊ ብዝእዝዞ ኣገባብ፡ ንድሕነቶም ክትከላኸልን ብኢሳይያስ ዝጥለብ ጠለብ ከይተማልእን ኢና ጸዊዕና።

  • ራብዓይቲ ነጥቢ፡ ኢትዮጵያውያን፡ ንናጽነትን መሬታዊ ሓድነትን ኤርትራ፡ ዘዳኽምን ዘዋድቅን፡ ብቃላትን ንጥፈታትን ካብ ምውፋር ንኽቑጠቡ ዝጽውዕ መግለጺ ክውሃብ ዝብል እዩ።

ኣብዚ ሕጂ እዋን ብዙሓት ኢትዮጵያውያን ነቲ እዞም ክልተ መራሕቲ ካብ ኣፎም ዝሞልቆም ዘሎ ገለገለ ዘረባታት ብምስማዕ ዘየድሊ ነገራት ክገብሩ ይርኣዩ ኣለዉ።

ንኣብነት ኣብይ 'እኔና ኢሲ ከተፋቀርን ኣሰብን እንካፈላለን' ይብል። ኢሳይያስ'ውን ብወገኑ 'ድሕሪ ሕጂ ስልጣነይ ንኣብይ ኣረኪበዮ እየ ይብል' ነዚ ዘረባታተ ሒዞም፡ ንካርታ ናይ ኤርትራን ናይ ኢትዮጵያን ኣብ ሓደ ገይሮም ክዝርግሕዎ፡ ዓበይቲ ሰበስልጣናት'ውን ነዚ ዘረባ እዚ ክደግሙ ንርኢ ስለዘለና፡ እዚ ብጣዕሚ የተሓሳስበና ኣሎ።

ኢትዮጵያውያን ንልኡላውነትን ንናጽነትን ኤርትራ ንኸኽብሩ ኣብይ ኣሕመድ ክጽውዕ፡ ብተወሳኺ ምስ ኢትዮጵያ ዝግበር ዝኾነ ዓይነት ዝምድናታት ከም ጎሮባብቲ ሃገራት ድኣ'ምበር ካብኡ ሓሊፉ ክኸይድ ኣይንደልዮን ኢና።

ነዚ ክኣ ህዝቢ ኤርትራ ንሳለሳ ዓመታት ደሙን ዓጽሙን ዝኸፈለሉ ስለዝኾነ እዚ ክኸበር ኣለዎ። ስለዚ ኢትዮጵያውያን ንናጽነትን ንመሬታዊ ሓድነትን ኤርትራ ዘዳኽምን ቓላትን ንጥፈታትን ካብ ምክያድ ንኽቁጠቡ እዩ ጻውዒትና።

Image copyright Elsa Chrum
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ኣፍደገ ኤምባሲ ኢትዮጵያ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ሰለማዊ ሰልፊ ዝገበሩ ኤርትራውያን

ቢቢሲ፡ ኣብዚ ዝጸዋዕክሞ ሰለማዊ ሰልፊ ብዙሕ ሰብ ኣይተሳተፈን። ሰብ ዘይምስታፉ ነዚ ዘሎ ውዕል ከምዝተቀበሎን ነዚ ንስኹም ዝጸዋዕክሞ ሰለማዊ ሰልፊ ከም ዘይተቐበሎንዶ ኣየርእይን?

ኤልሳ ጭሩም፡ ቅድሚ ሕጂ ብዙሓት ሰባት ዝተሳተፍሉ ተመሳሳሊ ሰልፊ ኣብ ጀኔቫ ተኻይዱ ነይሩ እዩ። ንሕና ክኣ ኣብዚ ዘለና ስኽፍታት ናብ መንግስቲ ኢትዮጵያ ኣቕሪብና ኣለና።

ከምኡ'ውን ንህዝቢ ኤርትራ'ውን ንሕና እዚ የሰክፍና ኣሎ እሞ ንዓኹምከ ይርኣየኩምዶ ኣሎ ንብል ኣለና።

ነዚ ዝመጻና ዘሎ ሓደጋ ንምግታእ ኣብ ዘዘለናዮ ኮይንና ተቓውሞና ነስምዕ ናይ ምባል ሓላፈነት ኣለና ንገብሮ ክኣ ኣለና። ክንደይ ሰብ መጽዩ ኣይኮነን እቲ ዘገድስ።

ንለውጢ ሓደ ሰብ ከማን እኹል እዩ ዝብል እምነት እዩ ዘለኒ፡ ሰብ ስለዘይመጸ ኣይተቀበሎን ማለት ኣይኮነን፡ ሎሚ ኤርትራዊ ኣብ ገገዝኡ ዛዕብኡ እዚ እየ ኮይኑ ዘሎ።

ስኣን ኣራኽቦ ወይ ካልእ ምኽንያታት ዘይክሳተፍ ይክእል እዩ፡ ኣይተሳተፈን ማለት ግን ነዚ ሓሳብ ኣይድግፎን'ዩ ማለት ኣይኮነን። ኣብ ማሕበራዊ መራከቢታት ኣዛራራቢ ኮይኑ ዘሎ ጉዳይ እዩ።

ንኣብነት ኣብ 2014 ኣብ ጅቡቲ ዝነበሩ ልዕሊ 267 ኤርትራውያን እሱራት ንክፍትሑ ናብ ጅቡቲ ክልተ ግዜ ብምኻድ ሓቲተ ክሰልጠኒ ኣይክኣለን። ካብዞም እሱራት ገሊኦም ልዕሊ ሽዱሽተ ዓመታት ዝተኣሰሩ እዮም።

ኣብ መወዳእታ ዝወሰድክዎ ስጉምቲ ግን ከፍትሖም ክኢሉ። በይነይ ኣብ ኣፍደገ ቤትጽሕፈት ኢምባሲ ጅቡትን ኣብ ኣፍደገ ጉዳይ ስደተኛታት ሕቡራት ሃገራትን ብምኻድ፡ ንሰለስተ መዓልታት መግቢ ናይ ምሕሳም ኣድማ ድሕሪ ምግባረይ፡ ጉዳይ እዞም እሱራት ኣቃልቦ ረኺቡ፡ ድሕሪ ሳልስቲ ክፍትሑ ክኢሎም።

ነዚ ዛንታ፡ ለውጢ ብሓደ ሰብ'ውን ክመጽእ ከምዝኽል ንምብራህ'የ ኣምጺአዮ።