ኢንስትራክተር ኣብርሃም ተክለሃይማኖት ብዛዕባ ድኽመት ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ

ኢንስትራክተር ኣብርሃም ተኽለሃይማኖት Image copyright Abrham Teklehaimanot

ዝሓለፈ ቐዳም ዓለማዊ መዓልቲ ስፖርት ንልምዓትን ሰላምን ነይሩ። ዓለማዊ ኮሚቴ ኦሎምፒክ፡ ናይ ስፖርት ሰባት ብፍሉይ ኣብ ህጻናት ኣተኲሮም ክነጥፉ ብምግባር፡ ማሕበረሰብ ስፖርት ክተኣኻኸብ ይገብር።

ኣዋጅ ውድብ ሕቡራት ሃገራት ድማ፡ ስፖርት ልምዓታውን ሰለማውን ኮይኑ ሕብረተሰባዊ ህንጸት ከጠናኽር ኣለዎ ይብል።

ምስሕሓብ ኣብ ዋንነት እቲ ዳኛታት ኩዕሶ እግሪ ዝጥቀምሉ ዓፍራ

ዓሌትነት ኣብ ክዕሶ እግሪ

ካብዚ ተበጊሱ፡ ንዝሓለፉ 30 ዓመታት ንጡፍ ኣብ ዝኾነ ናይ ስፖርት ህይወት ዘሎ ፈላማይ ኢትዮጵያዊ ኢንስትራክተር ኣብርሃም ተኽለሃይማኖት፡ ብዛዕባ ሰላማውነት ስፖርትን ህልዊ ኩነታት ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያን ብዝምልከት ጋዜጠኛ ቢቢሲ ትግርኛ ሃና ዘርኣጽዮን ኣዛሪባቶ ኣሎ።

Image copyright AFP

ጽቡቕ ስነ ምግባር ስፖርት ረአኻሉ መዓስ እዩ?

ብናተይ ዕድመ፡ መብዛሕትኡ ናይ መቐለ ስፖርተኛ ቅድሚ 30ን 40ን ዓመት ኣብ ዝነበረ ማእኸል ወወክማ [መናእሰይ ደቂ ተባዕትዮ ክርስትያናዊ ማሕበር] ዝዓበየ ኾይኑ፡ ብስፖርት ኣቢልካ ፍቕሪ ተጥሪ፣ ብኡ ኣቢልካ ንሓደ ዕላማ ትስለፍ።

ኣብነት፡ ኣብቲ እዋን ብዝነበረ ፖለቲካዊ ኩነታት ካብ ወወክማ ብዙሓት ናብ ህወሓት ተሰሊፎም'ዮም።

ጽቡቕ ስነ ምግባር ስፖርት ዝርኣኹሉ እዋን፡ ኣብኡ ኣብ ወክማ ዝነበረና ግዘ'ዩ።

ኣብዚ ማእኸል ዝውዕሉ ዝነበሩ መናእሰይ ብትምህርቶም ንፉዓት'ዮም ነይሮም። ክረምቲ ካብ ዩኒቨርሲቲ መልሲ፡ ይምህሩ፣ ይእክቡና፣ ከም ቀልዲ እናገበሩ ድማ እቲ ዝነበሮ ናይ ብሄር ጸቕጢ ክንፈልጥ ይገብሩ ነይሮም።

ሓድሽ ዓመት ምስ ኣሰልጣኒ ጋንታ ስሑል ሽረን ሓላዊ ልዳት ወልዋሎን

ሰላማዊ ግን ድማ ወጽዓን ስዕረትን ከይትቕበል፣ ኒሐኛ ክትኸውን ዝገበረ መድረኽ ብምንባሩ እቲ መድረኽ ንሱ ብጽቡቕ እየ ዝርእዮ። ናይ ኩዕሶ ምስዓር ዘይምስዓር ዘይኮነ፡ ሓበራዊ ዕላማታትኻ እተፈጽመሉ መድረኽ እዩ።

ኣብ ጋንታ መቐለ ዝነበርና ተጻወትቲ ኩልና ተማሃሮ ሃጸይ ዮውሃንስ ኢና ነይርና። ኣብዚ ዝነበረ ሓድነት ድማ ብቐሊሉ ዝርአ ኣይነበረን።

'እንደርታ' እትብሃል ጋንታ ነይራ። መንሰእይ መቐለ ድማ ሓጋዚ እዛ ጋንታ ነይሩ። ተምሃራይን መምሃራንን ዝሓቖፈት'ያ ነይራ።

ሰራሕተኛ መንግስትን ጽቡቕ ዘርእየና ዝነበረ መምህር ስለ ዝነበረን፡ ንዕኡ ንምሕጓስ ንድግፋ ነይርና።

ካብ ቀደም ጀሚሩ ስፖርት መሳርሒ ሓድነት እዩ ነይሩ። ኣብ ትግራይ ስፖርት ናብ ጽቡቕ ነገር መሪሑና እዩ። መብዛሕትኦም መሓዙትና ተቓሊሶም'ዮም። በዚ ምኽንያት፡ ስፖርት ተቓለስቲ፡ ኣብ ትምህርትና ድማ ንፉዓት ክንኸውን ገይሩ'ዩ።

Image copyright Abrham Teklehaimanot

ኸ?

ሻቡ፡ እቲ ኩዕሶ ዝጻወት ዝነበረ ዕላማ ነይሩዎ'ዩ። ሕዚ ግን ዕላምኡ ዝስሕት ዘሎ ይመስለኒ ኣሎ። ቀልቢ ዝገዝኣ ጋንታታት'የን ዘለዋ። እቲ ደጋፋይ ግን ሕጊ ፊፋ ተኸቲሉ ዝምራሕ ኣይኮነን።

ኣብዚ ሕዚ እዋን ከም መቐለ፣ ወልዋሎ ዝበላ ህዝቢ ዝሓቑፈን ጽቡቓት ጋንታታት እኳ እንተተመስረታ፡ እዚ ናብ ቅኑዕ ዕላማ ኣብ ምብጻሕ ግን ኣብ መሪሕነት ጸገም ኣሎ። ከምዚ ኢኻ እትድግፍ ዝብል መራሒ የለን።

ሓደ፡ ናብ ሜዳ ምስ ኣተኻ ምስ ተነሓናሒኻ ዘባስእ ነገር ኣይብልካን። ደጋፊ መበል 12 ተጻዋቲ እንድዩ ዝበሃል፡ ጋንትኡ ብቑጠባ፣ ስነ ልቦናን ሞራልን ስዕረት ከይበጽሓ እዩ ዝድግፍ እምበር፡ ነቲ ካልእ ደጋፊ ክንዕቕ፣ ክጸርፍን ካልእ መልእኽቲ ከሕልፍን ኣይኮነን።

ሕዚ ንሪኦ ዘለና ግን ዝመርሖ ኣካል ስለ ዘይብሉ፡ ኩሉ ስነ-ምግባሩ ዘይሓለወ ኮይኑ። ፊፋ ኣብ ኩዕሶ እግሪ ዝመሓደረሉ ጽንኩር ዝኾነ ሕጊ ኣለዎ። እዚ ዘይምትርጓሙ'ዩ ኣብ ዓድና ዝርአ ዘሎ። ኣብ ኩሉ ባእሲ ኢኻ ትርኢ።

ብጣዕሚ ዝነሓንሓ ዓድታት ኢንግሊዝን ኣርጀንቲናን ኣብ ኩዕሶ ሜዳ ርኢናየን ኢና። እዘን ብኲናት ዝተጓነጻ ዓድታት ግን ዝኾነ ነገር ክገብራ ርኢናየን ኣይንፈልጥን።

ኣብ ሓደ ዓዲ ኮይንና ግን እናተጻረፍና፣ እናተዋቓዕና ኢና ንውዕል። እዚ ኩሉ ጸገም ካብ መሪሕነት ዝነቐለ'ዩ። ደጋፊ እንትርብሽ ካብ ሜዳ'ውን ክእገድ ይግበኦ።

ስፖርት ሰለማዊ መልክዑ እናቐየረ እንትኸይድ፡ ሰብ እናርሓቐ'ዩ ዝኸይድ። ኣዲስ ኣበባ ሕዚ ናይ ቖልዑ ሜዳ ኮይኑ ኣሎ፤ ዓበይቲ ሰባት ኣይኣትውን። መቐለ'ውን ጽባሕ ካብዚ ኣይተርፍን።

እቲ ደጋፊ፡ ናይ ኣውሮጳ ግጥማት እናርኣየ ይውዕል። ካብኡ ክምሃር ግን ኣይክኣለን። ብስነ ልቦና ካብኦም ንታሕቲ ኾይንና ክንርከብ ኣይግባእን።

ትርጉም ሰላም እንርዳእ ህዝቢ ኢና፤ ሰኣን ሰላም እንታይ ይመጽእ'ውን ንፈልጥ። ሰብ ኣድሚኻ እንታይ'ዩ ክርከብ?

ውድቀት ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኣብቲ ስታዲየም እዩ ዝርአ። ሰላሙ ዘይሓለወ ኩዕሶ እግሪ ኣብ ኣፍሪቃ ከይዱ ክዕወት ኣይኽእልን። ሰላም ዋግኣ ብዙሕ እዩ ኢልካ ክሕሰብ ኣለዎ።

ብሓፈሻ ከም ሃገር፡ ኣተሓሳስባ ፖለቲከኛታት ኣብቲ ስፖርት ክንጸባረቕ ጀሚሩ ኣሎ። ኣዲስ ኣበባ ናይትና እያ ኣይናትኩምን ምባል ተጀሚሩ ኣሎ። እዚ ነቲ ሕብረተሰብ ዘሕልፎ መልእኽቲ ሕማቕ'ዩ።

ኣብ ሞንጎ ትግራይን ኣምሓራን ተፈጢሩ ዘሎ ቀሊል ነገር ኣይኮነን። እቲ ናይ ንሕንሕ ፖለቲካ ኣብቲ መንእሰይ ዘሊቑ ኣትዩ። ትግራይ/ ኣምሓራ ክስዕረና ኣይብሉን ዝብል ኣብ ስፖርት ተፈጢሩ ኣሎ። እዚ ክጸሪ ግዘ ክወስድ ይኽእል'ዩ።

ኣብርሃም ተኽለሃይማኖት መን'ዩ?

  • ኢንስትራክተር ኣብርሃም ተክለሃይማኖት፡ ብኮንፈደሬሽን ኩዕሶ ችግሪ ካፍ ኢንስትራክተር እዩ። ኣብ መቐለ ሓደ ዓመት ክገብር ዝበለ 200 ዝጽግዑ ህጻናት ዘሰልጥን ማእኸል እንትህልዎ፡ ኩዕሶ እግሪ ዝጥምቱ፡ ክልተ መጽሓፍቲ ጽሒፉ'ዩ
  • ን20 ዓመት ዝኸውን ብኣሰልጣንነት ዝጸንሐ ኢንስትራክተር ኣብርሃም፡ ንፈላሚት ጋንታ ትግራይ ጉና 10 ዓመታት ኣሰልጢኑ'ዩ። ካብ ሻምፒዮና ትግራይ ናብ ፕሪሚየር ሊግ ዘዕበያ እዛ ጋንታ፡ ኣብ ሻምፒዮና ኣፍሪቃ ኣብ 2001 ክትሳተፍ ኣብ ምግባር ዝነበሮ እጃም'ውን ልዑል'ዩ።
  • ድሒሩ፡ ንሕርይቲ ጋንታ ትግራይ ንክልተ ዓመት እንተሰልጥን ሙገር ስሚንቶ ጽቡቕ ግዘ ዘሕለፈሉ ጋንታ ምዃኑ ይዛረብ።
  • ኢትዮጵያ ቡና፣ መተሃራ ሽኮር፣ ሰበታ፣ ሙገር ስሚንቶን ደደቢትን ድማ ንሓጺር ግዘ ኣሰልጢኑ፤ ዳርጋ ኩለን ኣብ ፕሪሚየር ሊግ ኢትዮጵያ ዘለዋ ጋንታታት [ብዘይካ ቅዱስ ጊዮርጊስ] ኣሰልጢንወን'ዩ።
  • ንሃገራዊት ጋንታ ኢትዮጵያ ኣሰልጢኑ፤ ዚያዳ ናብ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዘብቅዓ ሃገራዊት ጋንታ ደቂ ኣንስትዮ ሉሲ ጎሊሓ ትልዓል
  • ኣብ እዋን መሪሕነት እቲ ኢንስትራክተር ድሕሪ 10 ዓመት ተመሊሳ ናብ ዋንጫ ኣፍሪቃ ዝኣተወት እዛ ጋንታ፡ ክሳብ 2012 ጸኒሓ'ያ
  • ኣብ 2014፡ ዘሰልጠኖም ቆልዑ ሒዙ ኣብ ቺካጎ ናብ ዝተኻየደ ዓለማዊ ውድድር ተሳቲፉ'ዩ። 2016 ድማ ኣብ ስዊድን
  • ድልየቱን ትኹረቱን ድማ ኣብ ልምዓት ህጻናት ኩዕሶ እግሪ ኣጽዒቕኻ ምስራሕ'ዩ

እዚ ሓድሽ ተርእዮ ድዩ?

Image copyright Gebremedhin Haileselassie
ናይ ምስሊ መግለጺ ደገፍቲ ጋንታ ከተማ መቐለ

ኣብ ናይ ኢትዮጵያ ዝረአ ጎንጺ ስፖርት ሓድሽ ኣይኮነን። ብ1986 ኣቆፃፅራ ኢትዮጵያ ተመሳሳሊ ጸገም ነይሩ'ዩ። ሕርይቲ ጋንታ ትግራይ ናብ ደሴ ኸይዳ፡ ንምንታይ ትግራይ ጸበቐ ብዝብል 20 ኣባላት ንዝሓዘት ጋንታ ህዝቢ ሙሉእ'ዩ ወጺኡ ደብዲቡዋ።

ብ1966/ 67'ውን ተመሳሳሊ ጸገም ነይሩ። ሽዑ ግን፡ እቲ ንሕንሕ እናተጻወትኻ'ዩ ነይሩ። ንከይትስዓር ሒግ ትብል። ዳኛ ተደሚሩ'ውን ይስዓር ነይሩ። ሕዚ ግን 'ናይ መንደር ባእሲ'ዩ' ዝለዓል ዘሎ።

መቐለን ወልዋሎን ተጎጃጂለን ዘባእሰን ነገር የለን። እቲ ጸገም ግን፡ እቲ ደጋፊ ኣብቲ ሚዲያ ዘሎ ሕማቕ ነገር ሒዙ ናብ ሜዳ እናኣተወ፡ ንሱ ይትግብር። ካብ መሰረቱ ደጋፊ ንምንታይ ይድግፍ ምህላዩ ክመሃር ኣለዎ።

ነዚ ከፈጽማ ዝቖማ ማሕበር ደገፍቲ ግን እዚ ክልውጥኦ፣ ኣባላተን ክምህራ፣ ሰላማዊ ንሕንሕ ክህሉ ክገብራ ኣይክኣላን። ልዕሊ ኹሉ፡ ዕላማ ስፖርት ምፍላጥ የድሊ።

ብሓፈሻ ግን፡ እቲ ደጋፊ ገና ብዙሕ ነገር ዝተርፎ'ዩ። ንናይ ባዕሉ ጋንታ ኣሰልጣኒ ዝጸርፍ፣ ጎል ስሒትኻ ኢሉ ተጻዋቲ ዘናሹ ደጋፊ'ዩ ዘለና። እቲ ምስኣን ሰላም ካብዚ እዩ ዝጅምር። ኩል ግዘ ተጋጣማይ ጋንታኻ ክተኽብር ኣለካ። ምስ ዝሓመቐ ክትሓምቕ ኣይብልካን።

ናይ ዓለም ዓበይቲ ጋንታታት ብዘይኾነት ጋንታ ክስዓሩ ንርኢ፤ ደገፍቶም ክብኣሱ ግን ኣይርኣናን። ስለዚ ኣሰልጣኒ ዝጽረፍ እንተኾይኑ ሰላም የለን ማለት'ዩ። ኣብ ስታዲየም ዝመሓላለፉ መልእኽታት ድማ ጥንቃቐ ክግበረሎም ይግባእ።

ጋንታታት ዓቕመን ብኸመይ ከዕብ ይኽእላ?

ኩዕሶ እግሪ ዓብዪ ኢንዳስትሪ ቱሪዝም'ዩ። ሰላማዊ መድረኸ ፈጢርካ ብዙሕ ሰብ ክመጽአካ ኢኻ ትደሊ። እዚ ዓውዲ ንኽተዕብዮ ገንዘብ የድልየካ።

ንኣሰልጣንን ተጻዋትን፣ ንሆቴልን መጓዓዝያን ዝወጽእ ወጻኢ ቐሊል ኣይኮነን። ሓንቲ ጋንታ 50 ሚሊዮን እተውጽኣሉ ግዘ በጺሕና ኣለና። ካበይ ይመጽእ? እዛ ክለብ ክትዓቢ፣ ኣታዊ ክትረኽብ፡ ብዙሕ ህዝቢ ናብ ሜዳ ክመጽእ ኣለዎ።

እዚ ዝኸውን ግን፡ ሰላማዊ ኮይኑ ሰብ ክዘናግዐሉ ዝኽእል ምቹእ ባይታ እንትህሉ'ዩ። ነዚ ድማ፡ ተጋጣሚኻ ክተኽብር ኣለካ። ሰላማዊ መድረኽ እንተኾይኑ ብዙሓት ኩባኒያታትን ሃፋትምን ክመጽኡ'ዮም።

ካሊእ ትኹረት ዘይተውሃቦ እትብሎ'ዶ ኣሎ?

ንህጻናት እንህቦ ትኹረት ድኹም'ዩ። ሓደሽቲ ክነፍሪ አይከኣልናነ። ከም ውጽኢቱ ድማ፡ ብዕድመ ዓበይቲ ተጻወትቲ ኣብ ምዕዳግ ተጸሚድና ኣለና።

ካብዚ ሓሊፉ፡ ፕሮግራም ልምዓት ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ትርጉም ስኢኑ ኣሎ። ሕዚ ተጻወትቲ ካብ ደገ ኣብ እነምጽኣሉ ብርኪ ኣይኮንናን ዘለና። ኣብ ቀርኒ ኣፍሪቃ'ኳ ጸብለልታ ኣይብልናን። ድኹም ኩዕሶ እግሪ'ዩ ዘለና።

ኩዕሶ እግሪ ኢትዮጵያ ኣብ ኣፍንጭኡ ዘላ እናሓሰበ፡ ቐዳማይ ናይ ምውጻእ'ዩ ዝርኢ ዘሎ። ዝሓለፈ ዓመት ጅማ ቐዳመይቲ ወጺኣ ነይራ። ናብ ግጥም ኩእሶ እግሪ ኣፍሪቃ ኣትያ ሓንቲ ዙርያ እንከይሓለፈት ብግዚኣ ተፋኒያ።

ዕጫ መቐለ'ውን ካብዚ ኣይሓልፍን። ክልተ ሰለስተ ጸወታ ክጻወቱ ይኽእሉ ይኾን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ግን ጸብለልታ ዘለዎ ነገር ከርእዩ ኣይኽእሉን። እታ ዓቕሞም ፍልጥቲ'ያ። ኣብ ኣናእሽቱ ክትኮር ኣለዎ።

Image copyright Daniel Asmelash
ናይ ምስሊ መግለጺ ስታዲየም ትግራይ

እንታይ ክትረኢ ኢኻ ትምነ ነይርካ?

ኩዕሶ እግሪ፡ ሰላማዊ ኾይኑ እንትዛዘም ደስ ይብለኒ። ኣብ መቐለ ዝምነዮ ዝነበረ፡ ዓብዪ ስታዲየም ንክስራሕ'ዩ።

ካብ ተጻዋቲ ክሳብ ኣሰልጣኒ ኮይነ፡ ኣብ ባሎኒ ሓመድ፣ ደንጎላ እናተፋረቐና ኢና ሓሊፍናዮ።

ሕዚ ግን ዓብዪ ስታድየም ወጢንና ኣለና። ተመሊኣ ኣብ ኣፍሪቃ መሐበኒት ዝኾነት ጽቡቕ ኩዕሶ እንሪአላ፡ ስታዲየም ክትከውን እምነ። ነዚ ክፈጥሩ ዝኽእሉ ኣሰልጠንቲ ኣብ ምፍጣር ድማ ነተኩር።

ተወሳኺ ዛንታ