ዋዕላ ደቀንስትዮ ዋሺንግተን ዲሲ "ካብ ይኣክል ናብ ይከኣል"

ዋዕላ ደቀንስትዮ ዲሲ Image copyright WDC

ኣብ ዝሓለፈ ቅንያት ከኣ ኣብ ዋሺንግተን ዲሲ ብኤርትራውያን ደቀንስትዮ ዝተወደበ ብዙሕ ሰብ ዝተሳተፎ ዋዕላ ተኻይዱ ነይሩ። ቅድሚ ሽዑ ክንድኡ ዝኣክል ብዝሒ ሰብ ዝሳተፎ ኣኼባታት ክውደብ ሳሕቲ ምዃኑ ይሕብሩ ተሳተፈትን ወደብትን እቲ ኣኼባ። ንምዃኑ እቲ ብደቂ ኣንስትዮ ዝተወደበ ኣኼባ እንታይ ዕላማ እዩ ነይሩዎ። ገለ ኣባላት ወደብትን ተሳተፍትን እቲ ኣኼባ ንቢቢሲ ትግርኛ ርእይቶአን ኣካፊለን ኣለዋ።

ዝበዝሕ ካብ ዕድመኣ ኣብ ኣመሪካ ዘሕለፈት፡ ኣብ ስታንፎርድ ዩኒቨሪሲቲ ብዓውደ ቁጠባ ተማሂራ ኣብ ሓደ ፋይናንስ ትካል እተሰርሕ ኣብ ከባቢ ዋሽንግተን ዲሲ እትቕመጥ ዮዲት ኣርኣያ ሓንቲ ካብተን ሸሞንተ ወደብቲ ናይቲ ዕለት እያ።

" ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ብፍላይ ከኣ ኣብ ልዕሊ ደቀንስትዮ ዘጋጥም ዘሎ ወጽዓን በደልን እናኸፍአ ይኸይድ ብምህላው፡ ምስ ተጋባእቲ አሓትን ኣሕዋትን እንታይ ክንገብር ይግባእ ኢልና ንምዝታይ ኢና ነዚ ዋዕላ ወዲብናዮ" ትብል ዮዲት።

እቲ ኣብ 1997 ብሃገራዊ ባይቶ ዝጸደቐ ሃገራዊ ቅዋም፡ ፕረዚደንት ኢሳይያስ ኣብ 2014 'ምስ ኩነታትና ዝኸይድ ሓድሽ ቅዋም ንነድፍ ኣሎና' ድሕሪ ምባሉ፡ እቲ ሓዲሽ ቅዋም ኣበይ ከምዝበጽሐ ብወግዒ ዝተገልጸ ነገር የሎን። ስለዝኾነ ኤርትራ ክሳብ ሕጂ ብዘይ ቅዋም እያ ትመሓደር ዘላ። እቲ ኣብ ፈቐድኡ ሃገራት ዝውደብ ኣኼባታት ደለይቲ ፍትሒ ከኣ 'ሃገራዊ ቅዋም 1997 ይተግበር' ዝብል ጠለብ ከቕርብ'ዩ ዝስማዕ።

Image copyright Women conference DC
ናይ ምስሊ መግለጺ ወይዘሮ ኣበባ በዓታይ

እቲ ኣብ ዲሲ ዝተወደበ ዋዕላ ደቀንስትዮ ከኣ፡ ኣብ ኤርትራ፡ ግዝኣተ ሕጊ ክነግስ፡ ሃገራዊ ቅዋም ክትግበር፡ ንኹሉ ጠለባት ህዝቢ ዘማልእን፡ ዕርቀ ሰላም ዘስፍንን ዴሞክራሲያዊ ስርዓት ክትከል ከምዝጠልብ ኣብ ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ ወጽዓን ዓመጽን ደቀንስትዮ ዝመስከረት ንባዕላ ግዳይ ምንባራ እትገልጽ ሓንቲ ካብ ወደብቲ እቲ ኣኼባ መንእሰይ ርግኣት ተወልደ ትገልጽ።

እቲ እንታይ ንግበር ዝብል እምበኣር " ንሕና እተን ኣብ ስደት እንርከብ፡ ነተን ኣብ ኤርትራ ዘለዋ፡ ዓው ኢለን ወጽዐአን ክገልጻን ክዛረባን ዘይክእላ አሕዋትና ድምጺ ክንኮነን ኢልና ኢና ዝርርብ ጀሚርና። ቀስ ብቐስ ከኣ ነቲ ኣብ መራኸቢ ብዙሓን ዝተራእየ ብዝሕን ዋሕዝን ግዱሳት ዜጋታት ዘምጽአ ናይ ሰሜን ኣመሪካ ውዳበ ፈጢርና " ክትብል ንኣጀማምራ እቲ ውደባ ትሕብር ዮዲት።

ርግኣት ተወልደ ባይሩ፡ ኣብ ኤርትራ ተወሊዳ ዓብያ ኣብ ሳዋ ተዓሊማን ሰልጢናን ንኣስታት ኣርባዕተ ዓመት ከም መምህር ዘገልገለት ኣደ እያ ሕጂ። ርግኣት ኣብ ሃገራን ምስ ህዝባን ርጉእን ሰላማውን ህይወት ከተሕልፍ ድላይ እኳ እንተነበራ፡ ብሰንኪ ገደብ ኣልቦ ሃገራዊ ኣገልግሎትን ኣብኡ ዘጋጠማ ሕማቕ ምሕደራን ግህሰትን ግን፡ ካብ ሃገር ብስግረ ዶብ ወጺኣ፡ ብዘስካሕክሕ ጉዕዞ ሰሃራን ሲናይን ምድረ እስራኤል ረጊጻ፡ ቅድሚ ሸሞንተ ዓመት'ያ ንኣመሪካ ኣትያ።

Image copyright Rigat Tewolde
ናይ ምስሊ መግለጺ ርግኣት ተወለደ

ኣብቲ ኣብ ምውዳቡ እጃማ ዘበርከተትሉ ዋዕላ ዲሲ ከኣ ኣብ ኤርትራ፡ ኣብ ልዕሊ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልግሎት ኣሓታን ኣብ ልዕሊኣን ብዓይና ዝረኣየቶ ምስክርነት ሕንቕንቕ እናበለት " ደቀንስትዮ ኤርትራ፡ ኣሕዋትና ብእንብሎም ሓለፍቲ ሰራዊት ንሳቐ፡ ብዘይ ፍትሒ ንዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንበሊ፡ ናይ ሓለፍቲ ባራዩ ኮይንና ከይፈተና ንኽድም። ብዘይ ድሌትና ካብ ሓለፍቲ ክንወልድ ንግደድ። ኣብ ሃገርና መሪሩና ንስደት ምስ ወጻእና ከኣ ኣብ ጉዕዞ ስደትና፡ መንነቶም ብዘይፍለጡ ሰባት ተጨዊና ንሳቐ፡ ንግረፍ፡ ንሽየጥ - ንልወጥ፡ ክንደይ ዘይንዛረበሉ ግፈዕን መከራን ይወርደና" ብምባል ነቲ ተጋባኢ እናነብዐት ኣዘንትያትሉ።

ኣብ ዓራርብ ሳሕል ተወሊዳ ኣብ ኣስመራ ዝዓበየት ኣስቴር ተኽለ፡ ኣብ መበል ኣባል 22 ዙርያ ሃገራዊ ኣገልግሎት ተሳቲፋ፡ ዳሕራይ ግዜ ምስነውሐ ግን፡ "መጻኢ ህይወተይ ባዕለይ ክውስን" ብማለት ካብ ኤርትራ ብስግረ ዶብ ወጺኣ ኣብ መወዳእታ ኣብ ኣመሪካ ኣትያ። ንሳ እውን ኣብ ኣገልግሎት ኣብ ዝነበረትሉ ግዜ፡ ንዛንታ ሰምሃር ብዝብል ስም ከተዘንትወላ ዝመረጸት ጓል 17 ዓመት፡ ጓል ኣሃዱኣ መንእሰይ፡ ድሌቱ ምምላእ ዝኣበየቶ መራሕ ጋንትኣ ንዘውረደላ ኣካላውን ስነ-እአሙሮኣውን በሰላን ስቅያትን እናነብዐት ተሪኻ።

Image copyright Women conference DC

ኣብቲ ዋዕላ ዝተፈላለያ ደቀንስትዮ እየን ተመኩሮአን ኣካፊለን። (BUILDING THE IMPOSSIBLE ) ብዝብል ኣርእስቲ መጽሓፍ ዝጸሓፈት ዘቢባ ሸካያ ከኣ ሓንቲ ካብአን ነይራ። ዘቢባ ነቶም ኣብ መዓስከራት ሱዳን ዝርከቡ ህጻናትን ደቂ ኣንስትዮን ንምሕጋዝ፡ ምስ ገበርቲ ሰናይ ትካል ተሓባቢራ ኣብ ከሰላ ቤት ትምህርቲ ሃኒጻ ቖልዑ ተምህር ከምዘላ፤ ብሓገዝ ለገስትን ብሽያጥ መጽሓፋን ከኣ ነታ ቤት ትምህርቲ ተካይዳ ከምዘላ ኣረዲኣ።

ብተወሳኺ ብዛዕባ እቶም ኣብ ሱዳን ዝርከቡ ሓገዝን ተስፋን አሕዋቶም ዝጽበዩ ኤርትራውያን ስደተኛታትን ኣብ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ዝተፈላለዩ ኣመንቲ ዝግበር በደልን ግፍዕን እውን ተዛሪባ። ሸኪያ ኮነ ካልኦት ተሳተፍቲ እቲ ዋዕላ፡ መንግስቲ ኤርትራ ኣብ ልዕሊ ኣመንቲ ጴንጠ ኮስጤን ጂሆቫን ኣመንቲ ምስልምናን ኣርቶዶክስን ካቶሊክን ግህሰት ኣምልኸን እምነትን ከምዝፍጽም ተዛሪቦም።

ሰበ ስልጣን መንግስቲ ግን፡ ኣብ ኤርትራ ናይ እምነት ናጽነት ከምዘሎ፡ ኣብ መንጎ ሃይማኖታት ፍጹም ፍልልይ ከምዘየሎን ምእመናን እውን ብፍቕርን ሕውነትን ተሳንዮም ከምዝነብሩን እዮም ዝገልጹ።

Image copyright Yodit Araya
ናይ ምስሊ መግለጺ ዮዲት ኣርኣያ

ዮደት፡ " እታ ክብርትን ውረርይቲ ተቓላሲት ኣደ ኣበባ በዓታይ ኣብቲ መድረኽ ተረኺባ፡ ትማል ንሓያል ጸላኢ ዝሰዓረ ፍቐርናን ስምረትናን እምበር ሓይሊ ጠበንጃናን ኣይኮነን። እቲ ፍቕሪ እዩ ነቲ ጠበንጃ ወሊዱዎ። ሕጂ ኸኣ ብሃይማኖትን ኣውራጃን ክፈላልየና ዝደሊ ጸላኢ ግዳምን ሰናይና ዘይምነ ሓይልን እንተዘይኮይኑ ኣብ ውሽጥና ጸገም የሎን" ክትብል ኣብ ህዝቢ ኤርትራ እቲ ጸላእትን ዘረግትን ከስርጹዎ ዝደልዩ ቂምን ቅርሕንትን ከምዘየሎ ኣረዲኣ" ክትብል ነታ ወላደት ኣድናቖታ ትገልጽ።

ዕባይ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ትዕግስቲ ካሕሳይ ካብ ካሊፎርንያ፡ ነቲ ኣብ መድርኸ ደሚቑ ዝነበረ ስእሊ እሱራት ገዳይም ተጋደልቲ ኣስቴር ፍስሓጼን፡ ኣስቴር ሰሎሞን፡ ሚርያም ሰናይት ደበሳይ እናመልከተት " ኣነ ውጻእ መዓት እዘን ብጾት እየ። ኣነ ኣብ ቤት ትምህርቲ ሰውራ ንኽመሃር ንሳተን ይጋደላን ዘይጽወር ይሽከማን ኔይረን። ሕጂ ግን ብዘይ ንቡር መስርሕ ፍርድን ፍትሕን ኣብ ጎዳጉዲ ሰፊረን ኣለዋ። ጽባሕ ግን ኣብ ዝተፈላለየ ኩርናዕ ኤርትራ ሓወልቲ ክሰረሓለን እዩ" ክትብል ዝኽራዊ ስምዒታ ገሊጻ።

Image copyright Women conference DC

እተን ተመኩሮአን ዘካፍላን ናይ ደገፍ መልእኽቲ ዘቕርባን ደቀንስትዮ ኣብ መድርኽ ቀሪበን እናክዛረባ እንከላ እቲ ገዛ ብጣቕዒት ተሳተፍቲ እዩ ዝደምቕ። ኣብቲ ኣጋጣሚ ገዳይም ተጋደልቲ ጀብሃን ሻዕቢያን ደቀንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን፡ ከከም ዕድመአን ኣብ ዝተፈላለየ ዙር ዘገልገላ ኣባላት ሃገራዊ ኣገልገሎት ዓበይትን ናእሽቱን፡ ኣብ ስደት ውራይ ናብረአን ክገብራ ዝጸንሓሞ እሞ ዳሕራይ ስቓይ መንእሰያት ምስ መረረ "ይእከል" ዝበላ ኣሓትን ኣሕዋትን ነቲ ኣደራሽ ኣድሚቐንኦ ምውዓለን ኣሰናዳእቲ ይገልጻ።

ዮዲት፡ ኩሉ እቲ ኣብ ዲሲ ዝተጋብአ ደላይ ፍትሒ ነቲ ኣብ ልዕሊ ህዝቢ ዘጋጥም ዘሎ ወጽዓን በደልን ብውዕዉዕ ድምጺ "ይእከል!" ክብል ብምስላፉ ዘሕደረላ ተስፋ ምውቕን ድሙቕን ምንባሩ ብምሕባር፡ ነቲ" ዕውት" ዝበለቶ መደብ፡ ኣብ ሰሜን ኣመሪካን ኣብ ዝተፈላለየ ከባቢታት ዓለም ዝርከቡ ደለይቲ ፍትሕን ሰላምን ዜጋታት ብሞራልን መንፍስን ስለዝተሳተፉዎ ከምዝደመቐ ንቢቢሲ ሓቢራ።

እቲ ካብ ዝተፈላለያ ከተማታት ሰሜን ኣመሪካን ካናዳን ዝቕመጡ ኤርትራውያን ደለይቲ ፍትሒ ዝተሳተፉዎ ብደቀንስትዮ ዝተወደበ ዋዕላ፦ ልዑላውነት ሃገር ክኽበር፡ ዶብና ብዝቐልጠፈ ክሕንጸጽ፡ እሱራት ፖለቲካን ሕልናን ብህጹጽ ክፍትሑ፣ ኤርትራ ብቅዋምን ልዕልና-ሕግን ክትመሓደር፡ ደለይቲ ፍትሒ ከኣ ነዚ ጠለባት እዝን ካልእን ንምምላእ ፍልልያቶም ኣወንዚፎም ብሓደ ክሰርሑ ዝጽውዕ መዘክር አሕሊፉ።

ተሳተፍቲ ዋዕላ ነናብ ቦተአን ተመሊሰን፡ ኣብ ከከባቢአን ዝርከባ ደቂ ኣንስትዮ ብምውዳብ ከኣ ጥርናፈአን አሐይለን ብወከልቲ ከተማታትን ከባብን ኣብ መወዳእታ ናይ ሰሜን ኣሜሪካ ጥርናፈ ፈጢረን ክሰርሓ ከምዝወሰና ሓቢረን።

Image copyright Women conference DC

ኣብ ኣመሪካ ን28 ዓመታት ዝተቐመጠት ነባሪት ዳላስ ኢለን ተስፋገርግስ፡ ድሕሪ'ቲ 366 ኤርትራውያን ዝቐዘፈ ህልቂት ላምፓዱሳ ድሕሪ ደጊም "ይኣክል" ብምባል፡ ዓው ኢላ ኣብ ኤርትራ ግዝኣተ ሕጊ ክነግስን ፍትሒ ክረጋገጽን ክትጉስጉስ ከምዝጀመረት ትሕብር። " ኤርትራውያን ኣብ ሰሃራን ባሕርን ዘጋጥሞ ሞት ደቅናን አሕዋትናን ለሚድናዮ፡ ሎምስ 40 እዮም ናይ ሎምስ 50 እዮም እናበልና ብቑጽሪ ምዝራብ ለሚድናዮ። እዚ ኸኣ እቲ ዘሕዝን መዳይ ስቓይና እዩ" ክትብል ነቲ ኣብ መንእሰያት ኤርትራ ዝወርድ ዘሎ ስቓይን መከራን ከብቅዕ ብኹሉ እትኽእሎ ክትሰርሕ ምዃና ንቢቢሲ ሓቢራ።

እታ ኣብ ኢትዮጵያ ዓብያ ምስ ስድረኣን አሕዋታን ተሰዲሳ ንኣመሪካ ኣትያ ተማሂራ ኣብ ስራሕ እትርከብ ንኤርትራ ብዙሕ ዘይትፈልጣ ዮዲት እውን " ኤረትራውያን አሕዋተይ ኣብ ላምፓዱሳ ክጥሕሉ እንከለው ኣነ ሽዑ ሓራስ ነይረ። ከማይ ኤርትራዊት መንእሰይ ከኣ ኣብ ባሕሪ ሓሪሳ ምስ ውላዳ ጥሒላ ሞይታ። ነቲ ዛንታ ምስ ሰማዕኩ ክጻወሮ ኣይከኣልኩን። ክሳዕ መዓስ ኢና ከነጽቅጥ" ኢላ ኣብ ኤርትራ መሰል ዜጋታት ኪኽበር ኣለዎ ብማለት ብዓቕማ ክትነጣጠፍ ዝጀመረት።

ዝኾነት ኤርትራዊት ጓል ኣንስተይቲ፡ ክትዛረበሉ ትደልን ክትሰትሮ ትመርጽን እንተዘይኮይኑ ኣብቲ ናይ ግዜ ገደብ ዘይብሉ ሃገራዊ ኣገልግሎት ግዳይ ኣካላውን ኣእምሮኣዊ ሃስያ ከምዝኾና ኣርጊጻ እያ ትዛረብ። ኩሉ ነገር በቶም መራሕቲ እምበር ንሳ ንመሰላ ጠጠው ክትብል ከምዘይትኽእል፡ ንሳ ዝወሰነቶ ክትገብር ከምዘይትኽእል፡ ብሂወት ዝተመኮርኩዎ ነገር ትብል። እቲ ስርዓት ኣብቲ ንሱ ዝመድበካ እምበር ኣብቲ ንስኻ ትደልዮን ተድምዓሉን ስለዘይምድበካ መሰል ዝበሃል ከምዘየሎ ተረድእ።

Image copyright Women conference DC

ን30 ዓመት ከቢድ ተጋድሎ ዘሕለፈ ህዝቢ ኤርትራ፡ ቅዋማዊ ስርዓት መስሪቱ፡ ብልዕልና ሕጊ እትመሓደር ሃገር ተኺሉ ብሰላምን ቅሳነትን ክነብር ባህጊ እኳ እንተነበሮ ዘይከምትጽቢቱ ሓንሳብ ብጉዳይ እጀታን ፖለቲካዊ ኣተሓሳስባን ምስ የመንን ሱዳንን ሓንሳብ ብጉዳይ ዶብ ምስ ጂቡቲን ኢትዮጵያን ኣብ ኩናት ተጸሚዱ ብዙሕ ሰብኣዊ ጸጋ ደቁ ከፊሉ'ዩ።

ኣብቲ ኣደራሽ ኩሉ ዓይነት ፍልጠትን ክእለትን ዘለወን ደቀንስትዮ ስለዝተሳተፈኦ ነቲ " ይኣክል" ዝብል ልዕልና ሕግን ፍትሕን ዝጠልብ ተበጉሶን ጎስጓስን ኣብ ምዕራፉ ከብጽሐኦ ኒሕ ዘለወን ሰባት ከምዘለዋ ትሕብር ዮዲት። ርግኣት ኮነ ዘውዲ፡ እቲ ኣብ ቃልሲ ሓርነት ልዑል እጃም ዝነበሮ ተሳትፎን ኣበርክቶን ደቀንስትዮ ሕጂ እውን ፍትሕን ሓርነትን ንምርግጋጽን ሓያል ኣበርክቶ ከምዝህልዎ ኣርጊጸን ተዛሪበን።

ኣብቲ ዋዕላ ንተዋፍይነት ክብርን ደቀንስትዮን ዝገለጽ ዝተፈላለየ ግጥምታትን ናይ ኣፍልጦ ደብዳበታት እውን ተነቢቡ።

እቲ ዝተፈላለየ ናይ ስቓይ ዛንታ ዝተነግረሉ ኣደራሽ፡ እታ ካብ ትፍጠር ክሳብ ሕጂ ደቃ ሓቝፋ ኣብ ቤታ ብኽብረት ክትነብር ዘይከኣለት ኤርትራዊት ኣደ፡ ኣብ እርጋና፡ ጓላን ጓል ጓላን እውን ተመሳሰሊ ዕጫ ከጋጥመን ክትርኢ ሃየንታ ምዃኑ ብምግላጽ፡ ህዝቢ ኤርትራ ስቓዩን ወጽዑኡን ንኸብቅዕ ብልዕልና ሕግን ቆጽሊ ብዘንበረሉ መራሕን ክነባበር ነቲ "ይእከል" ክብል ዝጀመሮ እምቢታ ሓደ ኢድ ኮይኑ ክቕጽሎ ተማሕጺነን።