ስለ ምንታይ: መድሕን ሕጋዊ፥ ጠላዕ ዘይሕጋዊ ኮይኑ?

መርከበኛታትን ነጋዶን ኣብ እንዳ ሎይድ ቡን፡ ብ1863 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ መርከበኛታትን ነጋዶን ኣብ እንዳ ሎይድ ቡን፡ ብ1863 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን

ቅድሚ ዓሰርተ ዓመት ኣብ ዓዲ ኢንግሊዝ ዝርከብ እንዳ ጠላዕ ብምኻድ ኣብ ውሽጢ ሓደ ዓመት ከም ዝመውት ብገንዘብ ክወራረድ ፈቲነ፡፡ ዝተወራረድናዮ ዛጊድ ምወሰዱ ነይሮም፥ ክሳብ ሎሚ ግና ብሂወት ኣለኹ።

ዋላ ብሞትን ሕየትን ጠላዕ ኣየፃውቱ እምበር፥ ትካላት መድሕን ህይወት ብኻልእ መልክዕ ካብዚ ንላዕሊ'ውን ይኸዱ እዮም።

ብዓይኒ ባህሊ ኾነ ሕጊ ኣብ ሞንጎ ጠላዕን መድሕንን ግልፂ ዝኾነ ፍልልይ ከም ዘሎ ኣየጠራጥርን፡፡

ብመንፅር ቁጠባ ግን ክልቲኦም ብዙሕ ኣፈላላይ የብሎምን፡፡

ምኽንያቱ ድማ ጠላዕ ዝፃወትን ትካል መድሕንን ንቐፃሊ ከጋጥሙ ይኽእሉ እዮም ተባሂሎም ኣብ ዝሕሰቡ ኮይኑ፡ ግና ርግፀኛ ኣብ ዘይኮኑ ኩነታት ብምድራኽ ልውውጥ ገንዘብ ንክህሉ ስለ ዝስማዕምዑ እዩ፡፡

ቅድሚ ሓሙሽተ ሽሕ ዓመታት ኣብ ግብፂ፡ ዝተፈላለዩ ንጠላዕ ዘገልግሉ መሳርሕታት ነይሮም፡፡ ትካላት መድሕን እውን ካብቲ እዋን ጀሚሩ ከም ዝነበረ ይግመት፡፡

ብተመሳሳሊ ግዘ ቻይናውያን ነጋዶ ኣብ ባሕሪ ከጋጥሙ ዝኽእሉ ሓደጋታት ንምንካይ ሸቐጣቶም ኣብ ዝተፈላለያ መራኽብ ከፋፊሎም ይፅዕኑ ነይሮም።

ብኣጋጣሚ ዝኾነት መርከብ እንተጥሒላ፡ እቲ ሸቐጥ ካብ ዝተፈላለዩ ነጋዶ ስለ ዝፀዓን ዘጋጥም ኪሳራ ናይ ሓባር እዩ ዝኸውን።

እዚ ኹሉ ግና መድከሚ እዩ ነይሩ። ስለ ዝኾነ ድማ፡ እዚ ብመልክዕ መድሕን ብውዕሊ ምቕማጥ ስለ ዝቐልል ሮማውያን ድሕሪ ሒደት ሽሕ ዓመታት ምፍርራም ጀሚሮም።

ወልፊ ወረ

ኤድዋርድ ሎይድ ዝተብሃሉ ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ብ1687 ኣብ ወደብ ለንደን ታወር ስትሪት ዝበሃል እንዳ ቡን ከፊቶም፡፡

እቲ እንዳ ቡን ሰፊሕን ምቹኡን ብምዃኑ ድማ ንግዶም ዓምበረ፡፡ ሰብ ሃፍቲ ቡንን ሻሂን ሒዞም ሓዊ እናሰሓኑ ከፍ ምባል እናፈተውዎ መፂኦም፥ ብርግፅ ወረን ሓሜትን 'ውን ብኡ ልክዕ በዚሑ።

ኣብቲ እዋን ኣብ ለንደን ብዛዕባ ዝነበረ ተላባዲ ሕማም፣ ስለ መራኽብ ዳች፣ ንዝነበረ ንጉስ ስለ ዘዕነወ ወያነ ይውጋዕ ነይሩ፡፡

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ናይ እንዳ ሎይድ ቡን ዓማዊል፡ ብ 1795 ንዝተቐተለ ኣድማሪል ጆን ቢንግ ብሂወቶም ይወራረዱ ነይሮም።

ልዕሊ ኹሉ ግን ወግዕታት መርከብ ይበዝሑ ነይሮም፡፡ ሓደ መርከብ ሒዝዎ ብዛዕባ ዝመፅእ ኣቑሑት፣ እቲ ኣቑሑ ብሰላም ስለ ምብፅሑን ዘይምብፅሑን የውግዑ፡፡

ከምዚኦም ዓይነት ወረታት ኣብ ዝህልወሉ እዋን ድማ ንምውርራድ ምቹው ኩነታት እናፈጠረ ኸይዱ።

ካብ ዝወራረድሎም ነገራት ንምጥቃስ ዝኣክል ኣድሚራል ጆን ቢንግ ዝተብሃለ መርከበኛ፥ ብቕዓት ውግእ ስለ ዘይብሉ ምስ ፈረንሳውያን ኣብ ዝካየድ ኲናት ይመውት'ዶ ኣይመውትን ዝብል ይርከቦ፡፡ እቲ መርከበኛ ግና ተቐቲሉ፡፡

ኤድዋርድ ሎይድ እውን ዓማዊሎም ቡን ጥራሕ ከይኮነስ ወረን ሓበሬታን ዘዋጽኦም ምዃኖም ተገንዚቦም፡፡

በዚ ድማ ብቕልጡፍ ስለ መራኽብን ናይ ባሕሪ መጠን ማይን ዝገልፅ ጋዜጣ ዘዳልዉ ሰባት ኣዋፊሮም፡፡

እዚ ጋዜጣ ድማ "ሎይድ ሊስት' ይበሃል።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ጋዜጣ ሎይድ እስካብ 2013 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን መዓልታዊ ይሕተም ነይሩ።

እንዳ ቡን ኤድዋርድ ጨረታታት መርከብን ታሪኽ መርከበኛታትን ክተተኣናግድ ጀሚራ፡፡

ሓደ ውልቀ ሰብ መድሕን መርከብ ምግዛእ እንተደልዩ ብቐሊሉ ምግዛእ ይኽእል ነይሩ፡፡ ውዕሊ ድማ ንተኸፋሊ ንክፍርም ይወሃቦ፡፡

ብምኽንያት እዚ ድማ ጠላዕ እንዳ ቡን መዓዝ ከም ዝተቛረፀን፡ መድሕን መዓዝ ከም ዝተጀመረን ንምፍላጥ ዋላ እኳ እንተኸበደ ጠላዕ መሰረት ዘበናዊ መድሕን ክኸውን ክኢሉ እዩ።

ጋዜጣ ሎይድ ብኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ክሳብ 2013 ናብ ኦንላይን ክሳብ ዝተቐየረሉ እዋን መዓልታዊ ይሕተም ነይሩ።

ሎሚ፥ "ሎይድስ ኦፍ ለንደን" ዝብል ስያመ ኣብ ዘርፊ ኢንሹራንስ ካብቶም ስሙያት ሓደ እዩ፡፡

ኩሎም ዘመናዊ መድሕናት መበቆሎም ጠላዕ 'ዩ ማለት ግና ኣይኮነን።

ብኻልእ ወገን ድማ መድሕን ካብ ወደብ ወፃኢ ኣብ እምባታት ከም ዝተጀመረ ይግለፅ።

ኣብ መፈለምታ 16 ክፍለ ዘመን ሓረስቶት ኣልፓይን ደቆም ወይ ድማ ጥሪቶም እንተድኣ ሓሚሞም ብሓባር ዝሕብሕብሉ ማሕበር ኣጣይሾም።

ወሃብቲ መድሕን ሎይድ፥ ሓደጋ እንተጋጥም ብዋጋ ዕዳ ይትመኑ እንትነብሩ፤ ሓረስቶት ኣልፓይን ግን ዘጋጠመ ሓደጋ ብሓባር ንምክፋል ቁሩባት ነይሮም።

ድሕሪ እዚ ድማ ሓረስቶት ኣልፓይን ካብ እምባታት ናብ ከተማታት ዙሪክን ሙኒክን ብምምራሕ ዓበይቲ ትካላት መድሕን ዓለም መስሪቶም።