ጉዕዞ ባትሪ፡ ካብ እግሪ ጭንቁራዕ ክሳብ ተንቀሳቓሲ ስልክን ናይ ኤሌክትሪክ መኻይንን

Image copyright Getty Images

ኣብ መፈለምታ 19 ክፍለ ዘመን፡ ኣብ ለንደን ዝነበሩ ቀተልቲ ነፍሲ ተታሒዞም ብስቅላት ቅድሚ ምቕፀዖም፥ ዓርሰ ቅትለት ይፍፅሙ ነይሮም።

ዓርሰ ቅትለት ዝፍፅምሉ ቀንዲ ምኽንያት ድማ፡ ኣካሎም ኣብ ሳይንሳዊ ቤተ ፈተነ ኣትዩ ንሳይንሳዊ ምርምር ንከይውዕል ስለ ዝሰግኡ እዩ።

ሓደ ሓደ እዋን ድማ መቕፃዕቲ ስቅላት ዓርሶም መድሓኒት ተጠቒሞም ብምስሓት የሕልፍዎ እሞ፡ ሰብነቶም ኣብ ውሽጢ ቤተ ፈተነ እንሃለዉ ክነቕሑ ከም ዝኽእሉ ይሰግኡ።

ከም ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ብ1803 ብስቅላት ዝተቐፅዐ ግሬጎር ፎስተር፡ ኣብ ጠረጴዛ ቤተ ፈተነ እንተዝነቅሕ ነይሩ ንዓርሱ ኣብ ዘፅልእን ዘዋርድን ኩነታት ምረኸባ ነይሩ።

ኣብ ቅድሚ ብሓውሲ ስምባደን ግርምትን ዝተኣከበ ነባሪ ለንደን ደው ዝበለ ጣልያናዊ ተመራማሪ፡ ብዝገርም ድፍረት ነቲ ዝሓዞ መበየዲ ሽቦ፡ ኣብ ጫፍ ዓብይ መዓንጣ ግሬጎር ፎስተር ብምስኳዕ ክስዕብ ንዝኽእል ነገር ክከታተል ጀመረ።

ብሓይሊ ኮረንቲ ዝተመልአ እዚ መበየዲ ሽቦ (ኤሌክትሮድ) ምሉእ ሰብነት ፎስተር እንተንቀጥቅጦ፣ ኣፃብዕቱ ጨቢጡ ንጉስጢት ዝተዳለዉ እንተምስሎን፡ ኣፍ ፎስተር ኣኽፊቱ ኣዕይንቱ እንተፍጥጦን ዝተዓዘቡ ገለ ተመልከቲ፡ ፎስተር ድርሳን ሞት ፈንፂሑ ተመሊሱ ዝመፅአ መሰሎም።

እቲ ተማራማሪ፡ ፎስተር ካብ ሞት ክትንስእ ዕላማ ከም ዘይብሉ ነቶም ዕዱማት ክዛረብ እንከሎ፡ " ዝኸውን ነገር ግና ኣይፍለጥን እዩ" ኢሉዎም ነይሩ። በዚ ድማ ንፎስተር ዳግማይ ስቅላት እንተድለየ ብምባል ኣብቲ ከባቢ ፖሊስ ይፀናፀኑ ነይሮም።

ቅድም ክብል ከም ኣቆፃፅራ ኣውሮፓውያን ብ1780ታት እዚ ጣልያናዊ ተመራማሪ ምስ ኣኩኡ ሊዊጂ ጋልቫኒ፡ አእጋር ዝሞታ ጭንቁርዓት ብኽልተ ዝተፈላለዩ ሓፂናት እንትንካእ ኣእጋረን ከምዝነቓነቕ ተዓዚቦም ነይሮም ።

በዚ ድማ ጋልቫኒ ካብ እንስሳት ኮረንቲ ዘመንጨወ መሰሎ። ተሰሓሒቱ እዩ ግና ነይሩ። እዚ ፈተንኡ ድማ ወዲ ሓዉ ክቕፅሎ ገበረ።

Image copyright Getty Images

ዋላ እኳ ጋልቫኒ ከም ዝሓሰቦ ካብ እንስሳት ኮረንቲ ምምንጫው እንተዘይኸኣለ፡ እዚ ፈተነ ዝሐሸ ግንዛቤ ንዝነበሮ ንመሓዝኡ ኣሌክሳንድሮ ቮልታ ኣውሪሱ እዩ ሞይቱ። ጌጋ ጋልቫኒ ፥ ጠቓሚ ስሕተት እዩ ነይሩ።

ቮልት፡ እቲ ዝተሓላለፈ ኤሌክትሪክ ብተፍጥሩኡ ካብ ቖርበት ጭንቁርባዕ ዝፈልፈለ ከምዘየነበረ ተረዲኡ።

ቮልታ፡ ብ1800 ኣቆጻጽራ ኣውሮጳውያን ኣብ ዘካየዶ መፅናዕቲ ዚንክን ጥርቀለምን (copper) ኣብ ሞንጎ ጨው ብዝበዝሖ ማይ ዝተኣለኸ ካርቶን ብምግባር ሓይሊ ኮረንቲ ክፈጥር ክኢሉ እዩ።

በዚ ድማ ኣሌሳንድሮ ቮልታ ባትሪ ዝበሃል ሓድሽ ምህዞ ንዓለም ኣበርከተላ። ቮልት፡ ብምባል ከኣ ፈጠርኡ ንዓለም ኣላለየ።

ተራ ሊትየም

ቮልታ ዝረኸቦ ምርምር ኣብ ፈለማ ኣብ ተግባራውነቱ ፀገም ነይርዎ። ዝሰርሖ ባትሪ ንሓፂር እዋን ዝፀንሕን፥ ዳግማይ ሓይሊ ንምምላእ ዘየኸእልን'ዩ ነይሩ።

ብ1859 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ግና ካብ ሊድ፣ ሊድ ዳይኦክሳይድን ሰልፈሪክ ኣሲድን ዝተፈጠረ ዳግማይ ሓይሊ ክምላእ ዝኽእል ባትሪ ክሰርሕ ክኢሉ።

ብ 1886 ኣቆፃፅራ ኣውሮጳውያን ድማ እቲ ዘመናዊ ባትሪ ተሰሪሑ ኣብ ረብሓ ውዒሉ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣሌሳንድሮ ቮልታ

ይኹን እምበር ሊቲየም ንንፋስን ማይን እንትቃላዕ ስለ ዝነቱግ፡ እዚ ፀገም ንምፍታሕ ዝሐሸ ሊቲየም ንምፍጣር ናይ ሓደ ክፍለ ዘመን ግዘ ወሲዱ። ብዘይ ሊትየም-ኣዮን ተንቀሳቐስቲ ስልኪ ምሕሳብ ድማ ኣዝዩ ከቢድ ነይሩ።

ሞቶሮላ ዳይናታክ፡ 8000 ኤክስ ወይ ድማ 'ዘ ብሪክ' ዝበሃል ፈላማይ ተንቀሳቓሲ ስልኪ ኣፋሊጡ።

ክብደት እዛ ስልኪ ኣስታት 1 ኪሎ ግራም እንትኸውን ን 30 ደቒቕ ጥራሕ ከዛርብ ዝኽእል ሓይሊ'ዩ ነይሩዋ።

ቴክኖሎጂ ባትሪ ሊትየም ድማ ካብ እዋን ናብ እዋን እናዓበየ መፂኡ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ሊትየም ኣዮን ባትሪ ንዝተፈላለዩ መሳርሕታት ሓይሊ ይህብ።

ኣብ 1990ታት ተንቀሳቐስቲ ኮምፒተራት (ላፕቶፕ) ብጣዕሚ ከበድትን ባትረን ቀልጢፉ ዝውዳእን ነይሩ።

ሎሚ እውን እንተኾነ ዕብየት ቴክኖሎጂ ባትሪ ምስ ካልኦት ኣካላት፡ ማለት፡ ናይ ምንቅስቓስ ዓቕመን እንትነፃፀር ድኹም እዩ።

ዓለምና እስካብ ሐዚ ብጣዕሚ ቀሊል፣ ሕሳር፣ ኣብ ውሽጢ ሰከንድታት ሓይሊ ክምላእን ቀልጢፉ ዘይመውትን ባትሪ ክትረክብ ኣይከኣለትን።

ንኣብነት ካብ ፀሓይ ዝርከብ ሓይሊ ኤሌክትሪክ (ሶላር) ጠቓሚ እናኾነ እንተመፀ እኳ፥ ንገዛውቲ ብርሃን ካብ ምሃብ ሓሊፉ ዛጊድ ንመሸጣን ንዕዳጋን ዝውዕል ሓይሊ ከመንጩ ኣይከኣለን።

ነዊሕ ዕድመ ዘለዎም ባትሪታት ንምፍጣር ግና ሐዚ እውን ዓለምና ኣብ ፃዕሪ ትርከብ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት