ዋጋ መብራህቲ’ባ ገቢጥኩምዶ ትፈለጡ?

Light bulb Image copyright Thinkstock

ኣብ መፋርቕ 1990ታት ፕሮፌሰር ዊልያም ናርዶስ ዝተብሃለ ተመራማሪ ቑጠባ፥ ብዛዕባ ዋጋ መብራህቲ ሓደ ሓደ ቅልል ዝበሉ ፈተነታት ኣካይዱ ነይሩ።

እቲ ምሁር ፈለማ ናይ ጥንቲ ቴክኖሎጂ ተጢቂሙ፡ ብዕንፀይቲ ሓዊ ኣቀፃፂሉ። ብጣዕሚ ዘመናዊ ዝበሃል ቴክኖሎጂ ግና ኣብ አዱ ነይሩ - ሜትሮ ዓቕን ብርሃን። እቲ ሓዊ ዘመንጭዎ መጠን ብርሃን ብጥንቃቐ እናዓቀነ፥ ብድምር 9ኪሎ ዝምዘን ዕንፀይቲ ኣቃፂሉ።

ቀፂሉ ስርሒት ሮማዊያን ዝኾነ ቅራረት ገዚኡ፥ ፈትሊ አእትዩ ኣብ ክንዲ ላምባ ዘይቲ እንጣጢዕ መሊኡዎ።

ካብኡ ድማ ነቲ ቅራረት ኣብሪሁ፡ እቲ ዘይቲ ክመክኽ ረአየ። ሐዚውን በታ መሳርሒኡ መጠን ብርሃኑ ይዕቅን ነይሩ።

ቢል ኖርዶስ፡ 9 ኪሎ ዝምዘን እንፀይቲ ብሐዊ እንተቃፅል 3 ስዓት ወሲዱሉ ነይሩ፥ ሓደ ኩባያ ዘይትመልእ ዘይቲ ግና ሙሉእ መዓልቲ ዝሓሸ ብርሃን ክትህቦ ውዒላ።

Image copyright iStock
ናይ ምስሊ መግለጺ ቅራረት ስርሒት ሮማውያን ዝሐሸ ብርሃን ትህብ ነይራ።

ንምዃኑ እቲ ተመራማሪ ስለምንታይ ከምኡ ገይሩ? ንዘመናት መብራህቲ ንምርካብ ክፍተኑ ዝፀንሑ ባህላዊ ሜላታት ቴክኖሎጂ ዝሓትዎ ልዑል ወፃኢ፡ ምስቲ ናይ ሎሚ ኣምፑል ብዓይኒ ቁጠባ ኣነፃፂሩ ክርደኦ እዩ ደልዩ።

ብጣዕሚ ክባር

ን6 መዓልታት ዝኸውን ዓሰርተ ሰዓት ሙሉእ ዕንፀይቲ ምእራይን ምቑራፅን የድሊ።

ሓንቲ ዘመናዊት ኣምፖል ግና እዚ ዘኣክል ሓይሊ ብርሃን ኣብ ዉሽጢ 54 ደቒቓታት ትህበና።

ብርግፅ ሓዊ አነቃፅል መብራህቲ ንክህበና ጥራሕ ኣይኮነን። ሙቐት ክፈጥረልና ፥ ምግቢ ንምብሳልን ከምኡውን እንስሳት ዘገዳም ንምፍርራሕን የድልየና።

መብራህቲ ንምርካበ ዘለካ መማረፂ ሓዊ ምቅፃል ጥራሕ እንተኾይኑ፥ ፀሓይ ክሳዕ ትወፅእ ምፅባይ 'ውን ከድሊ እዩ።

ብርግፅ ቅድሚ ኣሽሓት ዓመታት፥ ዝሓሹ መማረፅታት ተረኺቦም ነይሮም። ሽምዓ ካብ ጥንታዊ ግብፃውያን፥ ቅራረት (ብዘይቲ ዝበርህ) ድማ ካብ ባቢሎን ተረኺቡ።

Image copyright World History Archive / Alamy Stock Photo
ናይ ምስሊ መግለጺ ሽምዓ ብዝተፈላለዩ ሰሓቢ ቅርፅታት ይቐርብ

ዝህብዎ ብርሃን ጠንካራን ንምቁፅፃሩ ቀሊልን 'ኳ እንተኾነ፥ ዋገኦም ግና ሐዚውን ኣይቅረብን ነይሩ።

ብሓፂሩ ውፅኢት እቲ መፅናዕቲ ከምዘርእዮ፥ ኣብ ዓመት ብግምት ሓደ ሰሙን ምሉእ (60 ሰዓታት) ሽምዓ ንምስራሕ እንተደኣ መዲብና፥ ወይከዓ ነዚ ዝኣክል ሽምዓ መግዝኢ ገንዘብ ንምርካብ እንተሰሪሕና፥

በብምሸቱ ንክልተ ሰዓትን 20 ደቒቓን ጥራሕ እተብርህ ሸምዓ ረኺብና ማለት እዩ።

ኣብ መባእታ 18ን 19ን ክፍለ ዘመናት ግና፡ ነገራት ብመጠኑ እናተመሓየሹ መፂኦም ነይሮም። ካብ ፈሳሲ ወዲተባዕታይ ሓርማዝ ሽምዓ ምስራሕ ተጀሚሩ።

ፕረዚደንት ኣሜሪካ ቤን ፍራንክሊን እዚ ዓይነቱ ሽምዓ ብጠዕሚ ይፈትዩዎ ምንባሮም ይንገር።

ዓብይ ምህዞ

እዚ ሓደሽ ሽምዓ ዝፍቶ ኳ እንተኾነ፥ ዋግኡ ግና ክባር እዩ ። ጆርጅ ዋሺንግቶን፡ እዚ ካብ ሓሞት ሓርማዝ ዝተሰርሓ ሽምዓ በብለይቱ ንሓሙሽተ ሰዓታት ዝኣክል ብምብራህ ፥ ኣብ ዓመት 9 ዶላር ኣሜሪካ ከምዝውድኣሎምን ክባር ምዃኑን ገቢጦሞ (ቀሚሮሞ)።

በዚ ሎሚ 1000 ዶላር ከም ማለት እዩ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ቶማስ ኢዲሰን ዝመሃዞ ኣምፖል ማሕበረሰብ ዓለም ንቕድሚት ካብ ዘሰጎሙ ሓደ እዩ።

ድሕሪ ሒደት ዓሰርተ ዓመታት ግና ካብ ነደድቲ ጋዝን ኬሮሰንን ብቐሊሉ ላምባ ምስራሕ ተጀሚሩ።

እዚ ውን እንተኾነ ክባር ካብ ምዃኑ ብተወሳኺ ብቐሊሉ ዝቃጸልን ጨና ዝፈጥርን ብምዃኑ ክልወጥ ነይሩዎ።

ሎሚ ግና ሓደ ዓብይ ምህዞ ተረኺቡ። ።

ከም አቆጻጽራ ፈረንጂ፡ ብ1900 ቶማስ ኢዲሰን ብፃዕሪ 60 ሰዓታት ዝርከብ ብርሃን፡ ካብ ሽምዓ ብዓሰረተ ዕፅፊ ዝበለፀ ብርሃን ከም ዝህብን ንዓሰርተ መዓልታት ብዘይምቁራፅ ከብርህ ዝኽእልን ኣምፑል (light bulb) ምሂዙ።

ሐዚ ውን ሳይንስ ምስጋና ይብፀሐዮ፥ ብ1920 ብተመሳሳሊ ፃዕሪ ዝርከብ መብራህቲ ንሓሙሽተ ወርሒ ከምዘብርህ ተገይሩ።

ኣብ መወዳዕታ 19 ክፍለ ዘመን እዚ ቁፅሪ'ዚ ናብ ዓሰርተ ዓመታት ክብ ክብል ክኢሉ።

Image copyright iStock
ናይ ምስሊ መግለጺ ዘመናዊ (ሊድ) ኣምፖል ዝሐሸ መብራህቲ እንትህበ ብዙሕ ሓይሊ ድማ ይቑጥብ

ሎሚ ዋጋ መብራህቲ እንትግበጥ (እንትትመን) ንምእማኑ ዘፀግም ሓቂ እዩ። ጥንታዊያን ደቂሰባት ንመብራህቲ ዘውፅእዎ ዝነበሩ ዋጋ ብድምሩ በ500 ሺሕ ግዜ ነክዩ።

ብሓፂሩ ምስ ሽምዓን ቅራረትን እንትነፃፀር ንፁህን ዘይተበከለን ብርሃን ብምሃብ፥ ካብ ባርዕ ሓዊ ነፃ ዝኾነን በቐሊሉ ምቑፅቫር ዝከኣልን ምህዞ እዩ፥ ኣምፖል።

መነባብሮ ወዲሰብ ዝቐየረ፥ ናይዚ ዘመን ዓብይ ፈጠራ እንተተባሃለ ክንእሶ 'ምበር ኣይዓብዮን።