ኣበርክቶ መዝሓል -ዋዒ (ኤየር ኮንዲሽነር) ኣብ ዓለምና

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ መዝሓል- ኣየር ጎናዊ ሳዕቤናት እውን ኣለውዎ

ንኩነታት ኣየር እንነብረሉ ቤት፡ ሓንቲ መልጎም (ባተን) ብምጥዋቕ ከነሙቖን ከነዘሕሎን፡ ከነጥልሎን ከነድርቖን ምኽኣል ዘገርም እዩ።

ንኩነታት ኣየር ግዳም እውን ልክዕ ከምቲ ናይ ቤትና ክንቆጻጸሮ እንተንኽእል፡ ደርቂ ይኹን ዕልቕልቕ ከምኡ እውን ብርቱዕ ዋዒ ይኹን ዛሕሊ ኣይመጋጠመን።

ምድረ-በዳ ምለምዐ ዘራእቲ እውን ኣይምሃጎገን። ወዲ ሰብ ምስዚ ኹሉ ብልሑን ክእለቱን ንግዳማዊ ኩነታት ኣየር ዓለምና ክቕይሮን ክቆጻጸሮን ኣይከኣለን።

ይኹን እምበር መዝሓሊ ውሽጢ ቤት ኣየር ኮንዲሺነር ምሂዙ ዋዕን ዛሕልን ዝነብረሉን ዝሰርሓሉን ውሽጣዊ ቤት ኪቆጻጸሮ ክኢሉ ኣሎ።

እንተኾነ መዝሓሊ ዋዒ ብልጫ ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ጸገም እውን ከምዘለዎ ምዝካር የድሊ። እቲ ጸገም ከኣ ምናልባት ክንግምቶ ካብ እንኽእል ንላዕሊ ኪኸውን ይኽእል እዩ።

ናይ ምስሊ መግለጺ በረድ እንትእከብ - ሰሜን ኣሜሪካ 1850ታት

ናይ ጠሊ ሽግር ( ሂሚዩዲቲ)

ኣብ መበል 19 ክፍለ ዘበን ፈጣሪ ስራሕ ኣመሪካዊ ፍሬደሪክ ቱዶር ሓደ ነገር ረኺቡ። ኣብ ክረምቲ ብምሒር ዛሕሊ ናብ በረድ ካብ ዝተቐየሩ ሩባታት፡ ናብቲ ዝወዓየ ስፍራ በረድ ብምውሳድ ንመጠን ዋዒ እቲ ኣከባቢ ኪቆጻጸሮ ፈቲኑ።

እዚ ሕጂ እንፈልጦ መዝሓል ዋዒ (ኣየር ኮንዲሽነር) ኣብ 1902 እዩ ኣብ ኣገልግሎት ውዒሉ። መበገሲ እቲ ሓሳብን ምህዝን ግን ንምቾት ደቂ ሰባት ንምዕጋብ ኣይነበረን።

ኣብ ኒውዮርክ ዝርከብ ሓደ ቤት ማሕተም፡ ብሰንኪ ጻዕቂ ጠሊ፡ ንሓደ ሕብራዊ ወረቐት፡ በርባዕተ ዝተፈላልየ ሕብሪ ኣርባዕተ ሳዕ ኪሓትሙዎ ይግደዱ ስለዝነበሩ በፋሎ ፎርጅ ንዝተባህለ ኩባንያ ነቲ ጸገም መፍትሒ ከናድየሉ ሓተተ።

ኢንጂነር ዊለስ ካርየር ዝተባህለ ኣመሪካዊ መንእሰይ ነቲ ብስልኪ ዝተጠምጠመ ዲናሞ መሰል መሳርሒ፡ ዝሑል ኣየር ክነፍሶ እንከሎ እቲ ጠሊ እንተወሓደ ኣብ 55% መጠን ሙቐት ከምዝረግእ ክርዳእ ከኣለ።

እቲ ቤት ማሕተም ከኣ በቲ ርኽበት እቲ ኣዚዩ ተሓጎሰ።

Image copyright New York Public Library
ናይ ምስሊ መግለጺ እታ ብሂሚዲቲ እትሳቐ ዝነበረት ቤት ማሕተም

ዝሰፍሐ ኣገልግሎት

ብድሕርዚ እቲ ፋሎ ፎርጅ ዝተባህለ ኩባንያ ነቲ ዊሊስ ካርየን ዝመሃዞ ስርሓት ተመሳሳሊ ጸገም ንዘጋጠሞም፡ ፋብሪካታት ከም ሕሱም ክሸጦ ጀመረ።

እቶም ወነንቲ ፋብርካታት ንማሺናቶምን ሞተርታቶምን እምበር ኣብ ጥዕና ሰራሕተኛታቶም ብዙሕ ይጭነቑ ኣይነበሩን።

ይኹን እምበር ብ1906 ዓመተ ምሕረት ፈረንጂ ፈጣሪ እቲ ሓሳብን ምህዞን መንእሰይ ካርየር ንፋብሪካታት ጥራሕ ዘይኮነስ፡ ሰባት ብብዝሒ ኣብ ዝእከቡሎም ከም ኣብያተ ቲያትርን ሲነማታትን ዝኣመሰሉ ኣዳራሻት

ንመዝሓል ዋዒ ዘገልግል ማሺናት ክሰርሕ ጀመረ። ቅድሚኡ ኣብያተ ሲነማን መዘናግዒታትን ዋዒ ኣብ ዝብርትዓሉ እዋን ሓጋይ ብሰንኪ ሙቐት ይዕጽዋ ነይረን እየን ።

ኣብ ኣመሪካ፡ ስነ-ጥበብ ኣብ ዝገነነሉ፡ ኣብያተ ሲነማታትን ኣደራሻት ትያትትርን ኣብ ዝበዝሓሉ እዋን 1920፡ መዝሓሊ ዋዒ ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ኣገልግሎት ውዒሉ። ኣብ ሓጺር ግዜ ከኣ ሰባት በቲ መዝሓል ዋዒ፡ ማዕረ'ቲ ትያትራት

ክምሰጡ ጀሚሮም። ብተወሳኺ፡ ኣደራሻት ዕዳጋ ኣብ ምስፋሕን ምዕባይን እውን ምህዞ መዝሓል-ዋዒ ዓቢ ተራ ተጻዊቱ እዩ።

ተለዋዋጢ ቴክኖሎጂ

ኮምፒዩተራት ካብ መጠን ንላዕሊ እንተረሲነን ወይ እንተዝሒለን ክሰርሓ ኣይክእላን እየን። ስለዝኾነ ኣብ ውሽጠን መዝሓል ዋዒ (ፋን) ይግጠመለን። ፋብሪካታት እውን ብተመሳሳሊ መዝሓል ሙቐት እንተዘይተገጢሙለን ዕለታዊ ተግባረን ክፍጽማ ኣይክእላን።

Image copyright Carrier
ናይ ምስሊ መግለጺ ንመጠን ጠሊ ዝተቖጻጸረን ንምህዞ መዝሓል ዋዒ ንቕድሚት ዝደፍአን መንእሰይ ዊለስ ካርየር

ካብኡ ሓሊፉ እውን ምህዞ መዝሓል ዋዒ ኣብ ስነ-ህንጻን ኣርክቴክትን እውን ተኣምራታዊ ኣበርክቶ ገይሩ እዩ። ብሕገ ህንጻ መሰረት ኣብ ብርቱዕ ዋዒ ዘለዎ ኣከባቢ ዝህነጹ ህንጻታት፡

ረጒድወይ ገፊሕ መንደቕ፡ ልዕል ዝበለ ናሕሲ፡ ገፊሕ ገበላ ( በረንዳ) ክህልዎን ከምኡ እውን እቲ መሳኹቱ ጩራ ጸሓይ ብቐጥታ ዘይወቕዖ ኮይኑ ክሳራሕ ኣለዎ።

ኣብ ደቡባዊ ኣመሪካ ኣዚዮም ስሙይ ዝኾነ ዶግትሮት ተባሂሉ ዝጽዋዕ መንበሪ ኣባይቲ፡ እኹል ንፋስ መታን ክኣትዎ ክፉት ኮሪደር ከምዝህልዎ ገይሮም እዮም ዝሰርሑዎ።

ቅድሚ መዝሓል ዋዒ ምምሃዙ፡ ብቤትሮ ሰማይ ጠቀስ ህንጻታት ምስራሕ ኣይሕሰብን እዩ ነይሩ። ምኽንያቱ፡ ህንጻታት ንላዕሊ ምስተጸፋጸፉ ብኡ ደረጃ መጠን ሙቕት ስለዝውስኽ እዩ።

መዝሓል-ዋዒ ኣብ መጠን ሚዛን ብብዝሒ ህዝቢ(ደሞግራፊ) እውን ልዑል ኣበርክቶ ገይሩ እዩ። ከም ዱባይን ሲንጋፖርን ዝኣመሰላ ብጫካታት ሰማይ ጠቀስ ህንጻታት ህንጻታት ዝተቖለላ

ከተማታት ብዘይ መዝሓል-ዋዒ ክትነብረን ፈጺሙ ኣይምተኻእለን።

Image copyright Alamy
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ 19 ክፍለ ዘበን ዝህነጽ ዝነበረ ዶግ ትሮት ዝስመ ኣባይቲ

መዝሓል-ዋዒ ምስተማህዘ፡ ኣብቲ ውዑይ ክፋል ደቡባዊ ኣመሪካ ዝነብር ቑጽሪ ብዝሒ ኣመሪካውያን ካብ 28% ናብ 40% ዓሪጉ።

ብዙሓት ኣብ ዕድመ ጥሮታ ዝርከቡ ኣመሪካውያን ካብ ሰሜን ናብ ደቡብ ክግዕዙ ስለዝጀመሩ ፖለቲካዊ ሚዛን እቲ ኸባቢ እውን ክቕይር ጀሚሩ።

ሓደ ሓደ ተንተንቲ ፖለቲካ ከምዝብሉዎ፡ ኣብ 1980ታት ኣመሪካ ጥራሕ፡ ልዕሊ ፍርቂ ካብቲ መላእ ዓለም እትጥቀመሉ ዝነበረት መዝሓል-ዋዒ ትጥቀም ብምንባራን፡ ዕድግን መሸጣ መዝሓል ዋዒ ኣዚዩ ስለዝዓረገ፡

በቲ ቁጠባዊ ዕቤት እዩ ሮናልድ ሬገን ፕረዚደንት ኣመሪካ ኮይኑ ክምረጽ ክኢሉ ይብሉ።

ኣብቲ እዋን'ቲ ቻይና፡ ከም ዓለማዊት ሓይሊ ክትቀላቐል ስለዝጀመረት፡ ኣብ ውሽጢ ዓሰርተ ዓመት፡ መዝሓል ዋዒ ዝተገጥመሉ ኣባይቲ ነበርታ፡ ካብ ሓደ ዕስሪት ናብ ክልተ ሲሶ ተመሓይሹ።

ኣብ ሃገራት ህንዲ፡ ብራዚንልን ኢንዶነዥያን ጠለብ መዝሓል-ዋዒ ብዕጽፊ ወሲኹ'ሎ። ካብተን ኣስታት 30 ዝኾና ኣብ ምምዕባል ዝርከባ ሃገራት ዓለም እተን 11 ኣብ ውዑይ ስፍራ ምህላወን ዕዳጋን ጠለብን እቲ ፍርያት ከምዝቕጽል መርኣያ እዩ።

Image copyright Getty Images

መጽናዕትታት ከምዝሕብሩዎ ምህዞ መዝሓል-ዋዒ ነቲ ብሰንኪ ዋዒ ዝስዕብ መጠን ሞት ኣብ ምንካይ ጥራሕ ዘይኮነ ኣብ ኣብያተ ማእሰርቲ ንዝረአ ጎንጽን ግጭትን ንኺንኪ እውን ልዑል ተራ ተጻዊቱ'ዩ።

ልዕሊ 22 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ዋዒ ኣብ ዘለዎ ኣከባቢ ዝርከቡ ተማሃሮ ኣብ ቁጽሪ ትሑት መጠን ውጽኢት ከምዘመዝገቡ ዝተኻየደ መጽናዕትታት ኣረጋጊጾም።

ሰባት መዝሓል-ዋዒ ኣብ ዝተገጥመሎም ናይ ስራሕ ቦታታት ዝያዳ ኣፍረቲ ከምዝኾኑ፡ ኣብ ኣመሪካ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ኣረጋጊጹ።

ዘየሐጉስ ሓቂ

መዝሓል ዋዒ ምስቲ ኩሉ ኣበርክቶኡን ጠቕሙን፡ ኣብ ህይወት፡ ካልእ ኣሉታዊ ተራ ከምዘለዎ እውን ክዝንጋዕ የብሉን። ኣብ ኣሪዞና ኣመሪካ ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ከምዝሕብሮ፡

መዝሓል ዋዒ ካብ ዝተገጥመሉ ቦታታት ዝወጽእ ኣየር፡ ንለይታዊ ሙቐት እታ ኸተማ ብኽልተ ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ ወሲኹሉ። እቲ ዘየሐጉስ ሓቂ እምበኣር፡ ነቲ ኣብ ውሽጢ ቤት ዘሎ መጠን ዋዒ እተዝሕሎ

ነቲ ኣብ ግዳም ዘሎ መጠን ዋዒ ዝያዳ ብምውዓይ እዩ። ንኣብነት፡ መዝሓሊ ኣየር ንውሽጣዊ ሙቐት መጓዓዝያ ትሕተ መሬት ባቡራት ከዝሕሎ እንከሎ ነቲ ግዳማዊ ክፋል መጸበዩ ቦታ (ፕላትፎርም) መሊሱ እዩ ሙቐት ዝውስኸሉ።

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ብሰባት ኣብ ዝተጨናነቑ ቦታታት መዝሓል-ኣየር እንተዝህልው ይምረፅ

እቲ መዝሓል ዋዒ ንኽሰርሕ እንጥቀመሉ፡ ብነዳድን ከሰልን ዝሰርሕ ሓይሊ ኤለትሪክ ንባዕሉ፡ ካብቲ ፋብሪካታት፡ ግሪን ሃውስ ጋዝ ዝብሉዎ ንላዕሊ ንኩነታት ኣየር እቲ ኣከባቢ ናይ ምብካል ተራ ኣለዎ።

ዋላኳ ቴክኖሎጂ መዝሓል ዋዒ ካብ ግዜ ናብ ግዜ ምስ ኩነታት ኣየር ኣከባቢ ከምዝሰማማዕ ኮይኑ እንተተመሓየሸ። ክሳብ 2050 ኣብ ዘሎ ግዜ ድሌትን ጠለብን ወዲ ሰብ እናበረኸ ስለዝኸይድ

ንኩነታት ኣየር ብዝለዓለ ክምዝብክል ኣየጠራጥርን እዩ። ክሳብ ሽዑ ግን ከምቲ ንመጠን ሙቐት ውሽጢ ቤትና ክንቆጻጸሮ ዝኸኣልና ንግዳማዊ ኩነታት ኣየር'ከ ክንቆጻጸሮ እንኽእለሉ ኩነታት ይመጽእ'ዶ ይኸውን ዝብል ሕቶ ምሕታት ግን ዘይተፍርፍ እዩ።