"ህዝቢ ድሕሪ ምውሳኑ እውን እንተኾነ ጎንጽታት ይርኣዩ ኣለው"

ተሳተፍቲ ሰሜን ጎንደር ኣብ ዝተኻየደ ዓርሰ ውሳነ
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ ሰሜን ጎንደር ኣብ ዝተኻየደ ዓርሰ ውሳነ ትሕቲ ትፅቢት ዝተገበረሎም ነበርቲ ተሳቲፎም

ኣብ ክልል ኣምሓራ፥ ሰሜን ጎንደር ኣብ ዝርከባ ኣርባዕተ ወረዳታት ዘለዉ ነበርቲ ሸሞንተ ቀበሌታት፥ ህዝቢ ቅማንት ዓርሱ ከመሓድር ወይ'ውን ብዝነበረ ምምሓዳር ክቕፅል ኣብ ዝብል ብ7 መስከረም 2010 ዓመተ ምሕረት (2017) ብፈረንጂ ድምፆም ሂቦም።

ዓርሰ ውሳነ (ሪፈረንደም) ብኸመይ ካየድ?

መንግስቲ ኢህወደግ ናብ ስልጣን ካብ ዝመፅእ ንደሓር ዓርሰ ውሳነታት ዝተኻየዱ እንትኾኑ፡

ብፍላይ ንብሄር መሰረት ምስ ዝገበረ ስርዓት ፌደራሊዝም ተታሓሒዙ ንመንነትና ኣፍልጦ ይወሃበና ዝብሉ፥ ከምኡ'ውን ምምሓዳራዊ ዶባት ንምፍላይን ነበርቲ ናበየናይ ምምሕዳር ክጥርነፉ ከምዝደልዩ ንምፍላጥ ብምዕላም ዝተኻየዱ'ውን ኣለዉ።

እዞም ዓርሰ ውሳነታት ድማ ንሕጊ መረፃ ኢትዮጵያ ቁፅሪ ኣዋጅ 532/1999 መሰረት ገይሮም ይካየዱ።

ምሁር ሕግን ኣብ ፌደራሊዝም ዓሚቕ መፅናዕቲ ዘካየዱን ኣይተ ውብሸት ሙላት ከምዝብልዎ፡ ብመሰረት'ቲ ዓርሰ ውሳነ መብዛሕቲኡ ናብ ዝመረፆ ምምሕዳር ይፅምበር።

"እዚ ኣብ ሞንጎ ህዝቢታት ክፍጠር ንዝኽእል ጎንፂ ንምእላይ ዘኽእል ሕገ-መንግስታዊ ፍታሕ'ዩ" ይብሉ።

ዓርሰ ውሳነ ቅማንት እንታይ እዩ?

ከም መብርሂ ኣይተ ውብሸት ዓርሰ ውሳነ ቅማንት ቅድሚ ሕዚ ካብ ዝተኻየዱ ውሳነታት ዝተፈለየ እዩ።

ከም ምኽንያት ዘልዕልዎ ድማ ኣብ ውሽጢ ሓደ ክልል ዝርከቡ ምምሕዳራዊ ዶብ ንምፍላይ ዝተዳለወን ከም ብሓድሽ ንዝጣየሽ ኣካል ምምሕዳር ንምውሳንን ብዝብል ዝካየድ ምዃኑ እዩ።

"ቅድሚ ሕዚ ቀበሌ፣ ወረዳ ወይ'ውን ዞባ ከም ሓዱሽ ንምውዳብ፥ ድልየት ሕብረተሰብ እቲ ከባቢ ንምፍላጥ ብዝብል ዓርሰ ውሳነ ምክያድ ዝተለምደ ኣይነበረን" ይብሉ።

ካብዚ ብተወሳኺ፡ ንሶም ከምዝብልዎ ኣብ 1999 ዓ.ም ኣብ ዝተኻየደ ቆፀራ ህዝቢን ገዛን፥ ህዝቢ ቅማንት ዓርሱ ክኢሉ ክቑፀር ብዘይምኽኣሉን ካልኦት ምኽንያታትን፡

ሕቶ መንነት ይነፀረለይ ተላዒሉ፡ ኣብ 2007 ዓመተ ምሕረት ቤት ምኽሪ ክልል ኣምሓራ "መንነተይ ይፈለጠለይ" ንዝበለ ህዝቢ ብዘይ ዓርሰ ውሳነ ኣፍልጦ ሂቡ።

ጊድ ዝተኻየዱ ዓርሰ ውሳነታት

ብፍላይ ኣብ ክልል ብሄር ብሄረሰባትን ህዝቢታትን ደቡብ፡ ብርክት ዝበሉ ህዝብታትን ብሄራትን ኣብ ሓደ ብምህላዎም ሕቶ መሰል ዓርሰ ውሳነ ብተደጋጋሚ ይለዓል።

ብሄር መሰረት ዝገበረ ፌደራሊዝም፥ ቋንቋ'ውን መሰረት ዝገበረ ብምዃኑ፡ ምስ መንነት ተኣሳሲሮም ዝለዓሉ ሕቶታት ጎንፅታት እናተወልዑ ህይወት ሰባት ንክጠፍእ ምኽንያት ኮይኖም እዮም።

ኣብዛ ሃገር ካብ ዝተኻየዱ ዓርሰ ውሳነታት እቲ ሓደ፡ ህዝቢ ስልጤ ዘልዓሎ መንነተይ ይነፀረለይ ዝብል ሕቶ እዩ።

ህዝቢ ስልጤ ኣብ ትሕቲ ክልል ብሄር ብሄርረሰባትን ህዝብታትን ዝፀንሐ እንትኸውን ዝተፈላለዩ ጎንፅታትን ክትዓትን ምልዓሎም ስዒቡ ዓርሰ ውሳነ ተኻይዱ።

እዚ ውሳነ ድማ ዞባ ስልጤ ክጣየሽን ዓርሶም ከመሓድሩን ኣኽኢሉ።

ኣብ ኦሮሚያን ሶማሌን ዝተኻየደ ዓርሰ ውሳነ ንልዕሊ 400 ቀበሌታት ዘሳተፈ ነይሩ።

እቲ ውሳነ ልዕሊ 80% ቀበሌታት ኣብ ትሕቲ ምምሓዳር ኦሮሚያ ክጥርነፋ ኣኽኢሉ።

ቅድሚ ሒደት ዓመታት ንኮንሶ፣ ደራሼን፣ ቡርጂንን ኣማሮን ኣብ ሓደ ዞባ ንምውዳብ ዝተገበረ ፃዕሪ ከቢድ ጎንፂ ክለዓል ምኽንያት ኮይኑ እዩ። ንክልላዊ መንግስቲ ብምቅዋም ዓርሰ ውሳነ ክካየድ ሕቶ ቀሪቡ ነይሩ።

ኣብ ሓደ ዞባ ምጥርናፉ ልዑል ምንካይ በጀትን ቅልውላውን ስለዘስዕብ'ዩ ተቓውሞ ዝገጠሞ።

ብዓርሰ ውሳነ እንታይ ተፈቲሑ?

ኣብ ዝተፈላለዩ ክፋላት እዛ ሃገር ዝተፈላለዩ ዓርሰ ውሳነታት እንተተኻየዱ'ውን ውፅኢቶም ግን ከምቲ ዝተገመቶ ኣይኮነን።

ኣይተ ውብሸት ከም ኣብነት ዘልዕልዎም፡ ኣብ ክልላት ኦሮሚያን ሶማሌን ተኻይዶም ዝነበሩ ዓርሰ ውሳነታት ክኽበሩ ብዘይምኽኣሎም፡ በብእዋኑ ዝተልዓሉ ጎንፅታት ተላዒሎም።

"ውሳነ ድሕረ ምውሳኑ ጎንፅታት እናጋጠሙ እዮም። ነዚኦም ምእላይ ክሳብ ዘይተኻእለ ብትኽክል ክርከቡ ዝድለዩ ሸቶታት ከይዕወቱ ይኽእሉ" ይብሉ።

ንሶም ከምዝሕብርዎ፡ ጥንቃቐ ካብ ሞንጎ ዘድልይዎም ነገራት፡ ገሊኦም ድማ ንሓደ ዘይምውጋኖም፥ ብዛዕባ ዓርሰ ውሳነ ንዝምልከቶም ኣካላት ትምህርቲ ዘይምሃብን ክትዓት ዘይምድላዎምን ይርከብዎም።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት