ኢትዮጵያዊ ታዬ ናይ ሕጊ ድግሪ ንምውዳእ 16 ዓመታት ወሲዱሉ

ታዬ Image copyright Taye Dendea
ናይ ምስሊ መግለጺ 16 ዓመታት ንሓንቲ ዲግሪ

ከም ኩሎም እቶም ደቆም ንምምሃር መስዋእቲ ዝኸፍሉ፡ ስድራ ቤት ታየ ደንደያ ኣሬዶ፡ ናይ ዓመታት ጻዕሪ ዝሓፍሰሉ መመርቕታኡ'ዮም ዝጽበዩ ነይሮም። ኣብቲ ዝተማህረሉ ፊንፊነን ዝዓበየሉ ዓዱ ኩዩን ውራያት ኣብ ምድላው'ዩ ነይሩ። ኣዕሩኽቱን ናይ ቀደም መምህራኑን ዘለውዎ ናይ ዕዱማት መዝገብ'ውን ይዳሎ ነይሩ።

እቲ ነዊሕ ትጽቢት ዝተገብረሉ መመረቕታኡ ግና ኣውሊ ንጉሆ ኮይኑ ተሪፉ።

ኣብ 2004፡ ኣብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ናይ 3ይ ዓመት ናይ ሕጊ ተማሃራይ እንከሎ፡ ብግብረሽበራ ተኸሲሱ ተኣሲሩ ነይሩ።

ሕጂ ወዲ 40 ዓመት ምስ ኮነ፡ ነቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሕለፎ ርብዒ ዕድሚኡ ኣብ ምስትንታን ይርከብ።

"ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዘሕለፍክዎ ግዜ ብዙሕ ምሂሩኒ'ዩ። ብጻዕቂ ከንብብን ምስቶም ምሳይ ተኣሲሮም ዝነበሩ ዓበይትን ምሁራትን ከዕልልን ዕድል ምርካበይ ጽቡቕ ትምህርቲ'ዩ ነይሩ" ይብል።

ሰለስተ ዓመታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተታሒዙ ድሕሪ ምጽንሑ፡ ኣብ ፍርዲ ብምቕራብ ንጹህ ሰብ ተባሂሉ ተፈቲሑ።

ነቲ ከቋርጾ ዝተገደደ ትምህርቱ ንምቕጻል ናብ ዩኒቨርሲቲ ምስ ተመልሰ፡ ነቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝረኸቦ ተመክሮ ምርኩስ ብምግባር ነቲ ናይ መወዳእታ ወረቐት መጽናዕቱ (ዲዘርተሽን) ክጽሕፎ ክኢሉ።

ኣብቲ "ምኽሓስ ነቶም ብጌጋ ዝተፈርዱ፡ ሕግታት ኢትዮጵያን ተመኩሮታትን" ዘርእስቱ ወረቐቱ፡ ብጌጋ ተኣሲሮም ደሓር ንጹሃት ኮይኖም ዝተረኽቡ ሰባት፡ ስለቲ ዝወረዶም መግደራን ፋይናንሳዊ ክሳራን መንግስቲ ክኽሕሶም ኣለዎ ብምባል ይምጉት።

ናይ ምስሊ መግለጺ ድሕሪ 16 ዓመታት ወናኒ ዲግሪ ሙያ ሕጊ ኮይኑ

ዳግማይ ቀይዲ

ብ2009፡ ኣርባዕተ መዓልቲ ቅድሚ መመረቕታኡ፡ ኣዕሩኽቱን ቤተሰቡን ንውራይ እናተዳለዉ እንከለዉ ግን ንካልኣይ ግዜ ተቐይዱ። እንደገና ብግብረሽበራ ተኸሲሱ። ንሱ ግን ንኹሉ ነጺግዎ'ዩ።

ምስ ኣብ ወጻኢ ዝርከቡ መራሕቲ ናይቲ ዝተኣገደ ግንባር ሓርነት ኦሮሞ ዝበሃል ውድብ ርክብ ጌርካ፡ ነቶም ኣንጻር መንግስቲ ክለዓሉ ኣብ ኬንያ ታዕሊም ዝወሰዱ ሰባት ወዲብካን ኣንጻር ሰበስልጣንን ትካላትን መንግስቲ ስጉምቲታት ወሲድካን፡ ዝብሉ ክስታት ቀሪቦምሉ።

"ኩሎም እቶም ዝቐረቡለይ ክስታት፡ ዘይንጹራትን ዝርዝራት ዘይብሎምን እዮም። ኣብቲ መጋባእያ ድማ እቲ ቤት ፍርዲ ቅኑዕ ቅጥዕታት ኣይተኸተለን" ከኣ ይብል።

እንተኾነ ግን እቲ ቤት ፍርዲ ገበነኛ ኮይኑ ስለዝረኸቦ ን10 ዓመታት ማእሰርቲ በይኑሉ። እዚ ድማ ልክዕ ከምቲ እቲ ዝኣሰሮ በዓል መዚ ዝበሎ ግዜ ምዃኑ ይዛረብ። ይግባይ ኢሉ እኳ እንተነበረ፡ እቲ ናይ ይግባይ ቤት ፍርዲ ነቲ ቀዳማይ ብይን ኣጽኒዕዎ።

ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን።
ዲግሪ ንምሓዝ 16 ዓመታት ዝተጓዓዘ ኪኢላ ሕጊ

"ዘጣዕስ የብለይን"

"ቤት ማእሰርቲ ን24 ሰዓታት ዝደለኻዩ ክትገብር ዕድል ዝህብ ቦታ'ዩ። ስለዚ ድማ፡ ሕርቃነይ ንጎድኒ ገዲፈ፡ ኣተኩሮይ ሰለስተ ነገራት ኣብ ምዕዋት ጸሚድዮ" ይብል ታየ። ንሳቶም ድማ፡ ምንባብን ካብ ዓበይቲ ምምሃርን፡ ምጽሓፍን መጽሓፍቲ ናብ ኣፋን ኦሮሞ ምትርጓምን፡ ንእሱራት: ኣፋን ኦሮሞን እንግሊዝኛን ምስትምሃርን እዮም።

'ጋላ ድሃሉታ' (ህያብ ንናይ መጻኢ ወሎዶታት) እትብል ናይ ኦሮሞ ብሂላት እትትርኽ መጽሓፍ ጽሒፉ። "በቲ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝጸናሕኩሉ ግዜ ፈጺመ ዘጣዕስ የብለይን" ይብል ንሱ። ድሕሪ 7 ዓመታት ምስ ተፈትሐ፡ ኣብ 2017 ናብ ዩኒቨርሲቲ ኣዲስ ኣበባ ብምምላስ ድሕሪ 16 ዓመታት ዲግሪ ተቐቢሉ።

ኣብዚ ናይ ሕጂ ዲግሪ ዝወሰደሉ ግዜ ግን፡ ቤተሰቡ ከምቲ ዝሓለፈ ከይሓዝኑ ብምስጋእ ክነግሮም ኣይደለየን።

ናይ ምስሊ መግለጺ 'ገላ ደሎታ' ወይ 'ስንቂ መጻኢ ትውልዲ' ብዝብል ኣርእስቲ ዛንታን ምሳሌን ሓዘል መፅሓፍ ጽሒፉ

በማረሚያ ቤት ቆይታው ወቅት 'ገላ ደሎታ' ወይም 'ስንቅ ለመጪው ትውልድ' በሚል ርዕስ ተረት እና ምሳሌ አዘል መፅሃፍ አዘጋጀ። "በማረሚያ ቤት ባሳለፍኩት ጊዜ ፀፀት የሚባል ነገር አይሰማኝም" ባይ ነው ታዬ።

ሰባት ዓመታት በማረሚያ ቤት ከቆየ በኋላ በ2008 ዓ.ም. ተፈታ። ከዛም ወደ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በበመለስ ከ16 ዓመታት በፊት ጀምሮት የነበረውን ትምህርት በስተመጨረሻም አጠናቀቀ። በዚህ ጊዜ ግን ለቤተሰቦቹም ሆነ ለወዳጅ ዘመዶቹ ስለ ምረቃው የተናገረው ነገር የለም። ይህን ያደረገበት ምክንያት ደግሞ ልክ እንዳለፈው ጊዜ የእሱን ደስታ ለማየት የጓጉ ቤተሰቦቹ ዳግም የሆነ ነገር ተፈጥሮ ሀዘን ውስት እንዳይወድቁ በማሰብ ነበር።

ሕግን ተፈፃምነቱን

ኣብዚ እዋን'ዚ ታየ ናይ ፍትሒ ተሓላቒ ከምዝኾነ'ዩ ዝዛረብ። "ኣብ ኢትዮጵያ፡ እቲ ጸገም ዳርጋ ናይ ሕጊ ኣይኮነን፡ ብግቡእ ስለ ዘይፍጸምን ወይ ኣብ መዓላ ሰለ ዘይውዕልን'ዩ"። ንሱ ከምዝብሎ፡ ፍትሒ ክትረክብን ዘይክትረክብን ገንዘብ'ዩ ዝውስኖ፡ ኣብ ክንዲ ሓቂ። "እቲ ናይ ፍትሒ ጽላት ብልሽው'ዩ፡ ኣብ ክንዲ ገበን ዝከላኸል ምንጪ ናይ ገበን ዝኾነ'ዩ" ይብል። ኣብዚ ሕጂ እዋን፡ ብዛዕባ ሕጊ፡ ፓለቲካን ማሕበራዊ ጉዳያትን ብቐጻሊ ይጽሕፍ። እቶም ክልተ ቀንዲ ዘተኩረሎም ጉዳያት ድማ መሃይምነትን ውልቃውነትን እዮም።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት