"ጉድእቲ ኣካል ምዃነይ ኣብ ፅቡቕ ደረጃ ንክበፅሕ ኣኽኢሉኒ" ተዓዋቲት ሽልማት ኖቤል

ትጥቀምሉ ዘለኹም መሳርሒ ኣይተቐበሎን።
'' ጉድእቲ ኣካል ብምዃነይ ተጠቒመ እምበር ኣይተጎዳእኹን'' ተሸላሚት ኖቤል

"ዓይነ-ስውር ስለዝኾንኩን ኣብ ዝተወለድኩሉ ከባቢ ንዓይ ዝኸውን ነገር ብዘይምህላዉን፡ ወላዲተይ ዓብይ መስዋእቲ ከፊላ ናብ ከተማ ንክመፅእ ገይራ" ብምባል እቲ ዘይርሳዕ ኣጋጣሚ ህይወታ ናብ ድሕሪት ምልስ ኢላ ትዝክር።

ጓል 35 ዓመት የትነበርሽ ንጉሴ፡ ኣካላዊ መጉዳእታ፡ ገና ዕሸል ከላ ካብ ዝተወለደትሉ ከባቢ 800 ኪሎሜትር ርሒቓ ንክትጓዓዝ ገይርዋ።

ኣብ እዋን ቁልዕነታ ዘጋጠማ ሕማም ዓይኒ፡ ሽዑ ብዝተገበረላ ሕክምና ክድሕን ስለዘይከኣለ፡ ሻሸመኔ ኣብ ዝርከብ ቤት ትምህርቲ ዕውራን ክትጅምር ተገይሩ።

እዚ ኣብ ዓይና ዘጋጠመ ጉድኣት፡ ዕድል ትምህርቲ ንክትረክብን፡ ኣብ ዝተወለደትሉ ከባቢ ካብ ዝነበረ ትሕቲ ዕድመ መርዓ ንክተምልጥን ኣኽኢልዋ።

ስለዝኾነ ድማ፡ "ጉድኣት ኣካል፡ ህይወተይ ብኻልእ ኣንፈት ንክርእን፡ ካልእ ናይ ህይወት ምዕራፍ ንክህልወኒን ገይሩ" ትብል የትነበርሽ ንጉሴ።

ሕብረተሰብን ሕግን

ኢትዮጵያ ካብ ዘለዋ ብዝሒ ህዝቢ እቶም 17.5% ወይ ድማ 15 ሚልየን ሰባት፡ ጉድኣት ኣካል ከምዝኾኑ ሓበሬታ ትካል ሰራሕተኛታት ዓለም የመላኽት።

እዚ ኣሃዝ ብደረጃ ዓለም ምስ ዘሎ ኩነታት እንትነፃፀር ብ2.5% ይዛይድ።

ናይ ምስሊ መግለጺ "አካል ጉዳተኛ መሆኔ ጥሩ ደረጃ እንድደርስ አድርጎኛል" የትነበርሽ ንጉሴ

ኣብ ሕብረተሰብ ዘሎ ሕፅረት ግንዛበ፣ መሰል ጉድኣት ኣካል ዘይምኽባር፣ መብዛሕትኦም መሰረተ ልምዓታት ንጉድኣት ኣካል ኣብ ግምት ዘየእተዉ ምዃኖምን ካልኦትን፡ ኣብ ኢትዮጵያ ዘሎ ህይወት ጉድኣት ኣካል ክኽብዱ ዝገብሩ ማሕለኻታት እዮም።

ክስተኻኸሉ ዝግበኦም ክብሪ ጉድኣት ኣካል ዝትንክፉ ቃላት፡ ኣብ ዝተፈላለዩ ሃገራዊ ሰነዳት ከምዘለዉ ትገልፅ የትነበርሽ ንጉሴ፡ ካብ ሕጊ ፍትሃብሄር፡ ንዓንቀፃት 339 ን 340 ከም ኣብነት ተልዕል።

ኣብ ሕብረተሰብ እውን እንተኾነ፡ ዋላ እኳ ካብ ጊዜ ናብ ጊዜ ምምሕያሻት እንተሃለዉ፡ ዝረኣዩ ፀገማት ኣመለኻኽታን ግንዛበን በብቐሊሉ ዝህለፉ ከምዘይኾኑ ትዛረብ።

"ጉድኣት ኣካል እናፈተነኒ'ዩ ዝነብር"

ኣብ ኢትዮጵያ ጓል ኣንስተይቲ ምዃን ባዕሉ፡ ብዙሕ ፈተናታት ክገጥመካ'ዩ ዝገብር።

መዓርነት ደቂ ኣንስትዮን ደቂ ተባዕትዮን ብኣገባቡ ኣብ ዘይተረጋገፀላ ሃገር፡ ጓል ኣንስተይቲ ጉድእቲ ኣካል ምዃን ድማ፡ ንዘጋጥም ፈተና ከቢድ ከምዝገብሮ የትነበርሽ ትገልፅ።

"እዚ ዓይነት ኣመለኻኽታ፡ ዋላ'ኳ እናተመሓየሸ ምምፅኡ ዝከሓድ ኣይኹን፡ ሕዚ እውን ግን ደቀ-ኣንስትዮ ከም ተፀበይቲ እየን ዝረኣያ። ጉድኣት ኣካል እውን ከም ፅግዕተኛ ይረኣዩ። እዚኦም ክልቲኦም ተደሚሮም መገዲ ዓወትካ ክርሕቕ ይገብሩ" በሃሊት'ያ።

"ጓል ኣንስተይቲ ምዃንን መጉዳእቲ ኣካልን ነናይ ባዕሎም ፈተና ሒዞም ይመፁ" እትብል የትነበርሽ፡ መዓርነት ደቀ-ኣንስትዮ ኣብ ዝኣምን ማሕበረሰብ እንተሃለኻ'ውን፡ ጉድኣት ኣካል ዓርሱ ዝኸኣለ ፈተና እዩ ዝኾነካ" ክብል ትዛረብ።

ንወላዲታን እነሓጎኣን ዓብይ ክብሪ ኣለዋ። ሎሚ ንዝበፅሓትሉ ዓወታ ዝለዓለ ግደ ከምዘለወን ትዛረብ። ጓልኣንስተይቲ ብምዃና ብዙሕ ፈተና ከምዘይገጠማ፡ ጉድእቲ ኣካል ምዃና ግን ክሳብ ሕዚ ከምዝፍትና ትገልፅ።

"ቀነኒሳን ሃይለን እንትዕወቱ ከንፈር ኣይንመጥን። ጉድእ ኣካል ኮይንካ እንትትዕወት ግና ከንፈር ይምጠጠልካ። ይኹን እምበር እዚ ሰብ፡ ስግር ኣካላዊ መጉዳእቱ ብዙሓት ዝኽእሎም ነገራት ስለዘለው፡ እንትንርእዮ ከንፈር እንተዘይንመጥጥ ፅቡቕ እዩ" ትብል ናይዚ ዓመት ተዓዋቲት ሽልማት ኖቤል፡ ሎሬት የትነበርሽ ንጉሴ።

ሕፅረት ግንዛበ፡ ከም ዝኣረገ ምኽንያት

"ብሓባር ተፃዊቶም ዝዓበዩ ህፃናት፡ ፅባሕ ሓቢሮም ክሰርሑ፣ ሓዳር ክገብሩን ሓቢሮም ሃገር ክልውጡን ይኽእሉ እዮም" እትብል የትነበርሽ፡ ኣብያተ ትምህርቲ ኣይንቕበልን ንዝበልዎም ጉድኣት ኣካል ተምሃሮ፡ ኣብ ናይ ባዕላ ቤት ትምህርቲ ተቐቢላ ክመሃሩ ትገብር።

ቤት ትምህርቲ፡ ሓድሽ ነገር ንምፍጣር እምበር፡ ንዘሎ ነገር ንምፍጣር ክጣየሽ ከምዘይብሉ ድማ ትገልፅ።

ጉድኣት ኣካል ተምሃሮ፡ ምስ ካልኦት ተምሃሮ ተሓዎሶም ክመሃሩ ብምግባር፡ ብዛዕባ ጉድኣት ኣካል ዝሐሸ ግንዛበ ዘለዎ ወለዶ ምፍጣር ከምዝከኣል ትዛረብ።

ንሓደ ግዜ ኮነ ብተደጋጋሚ ንዝፍጠሩ ማሕበራዊ ፀገማት፡ ሕፅረት ግንዛበ'ዩ ከም ምኽንያት ዝለዓል። ኣብ ጉድኣት ኣካል ንዝበፅሕ ምግላል፡ ፀገማት ኣመለኻኽታን ሕፅረት ግንዛበን፡ ከም ዓብዪ ምኽንያት ይቐርቡ።

" ብዛዕባ መሰል ጉድኣት ኣካል ስለዝተዛረብና እቲ ፀገም ኣይፍታሕን" እትብል ተጣባቒት መሰላት ጉድኣት ኣካልን ደቂ ኣንስትዮን የትነበርሽ ንጉሴ፡ መሰል መዓርነት ሰባት ንከይጠሓሱ፡ ገደባት ምንፃር ከምዘድሊ ትዛረብ።

"ካብዚ ብተወሳኺ፡ ትምህርቲ፣ ሕግን ሚድያን፡ መሰል ጉድኣት ኣካል ከክኽበር ኣብ ምግባርን ምርግጋፅ ማዕርነትን ልዑል እጃም ኣለዎም" ትብል።