ንናይ መንሽሮ (ካንሰር) ግጉይ ብሂላት ንምቅላስ ዝተቖጽረት ነርስ

ኢለን Image copyright ዝተዋህበ

ሓደ ናይ መንሽሮ (ካንሰር) ናይ ግብረ-ሰናይ ማሕበር፡ ነቲ ንግዳያት እቲ ሕማም "ክፈርሑን ኣብ ሓደጋ ናይ ሓሶት መድሃኒት" ከእትዎም ዝኽእል ናይ ሓሶት ወረ (fake news) ኣብ መርበባት ንምቅላስ ኣሃዛዊት (ዲጂታል) ነርስ ቆጺሩ።

እቲ 'ማክሚላን ካንሰር ሳፖርት' ዝተባህለ ማሕበር ከም ዘረጋገጾ፡ 2 ካብ 5 ሕሙማት መንሽሮ ብዛዕባ እቲ ሕማሞም ዝምልከት ሓበሬታ ንምርካብ ኣብ ኢንተርነት ሃሰስ ከም ዝብሉ'ዩ።

ሓደ ካብ ሸሞንተ ካብቶም ሕሙማት'ውን፡ ሓኪሞም ዝበሎም ክርድኦም ብዘይምኽኣሉ ናብ መርበብ ኢንተርነት ይኣትዉ።

እታ ናይ ስራሕ ዕድል ዝረኸበት ጓል ግላስኮ (ስኮትላንድ) ነርስ ኢለን ማክፔክት፡ ነቲ ዝዝርጋሕ ዘሎ መደናገሪ ሓበሬታታት ንምዕራይ ከም እትሰርሕ'ያ ትዛረብ።

ትብል ንሳ፡ "ሓኪም 'ካንሰር' ትብል ቃል ምስ ተዛረበ፡ ኣእምሮ'ቲ ሰብ ብሓንሳብ'ዩ ዝዕጾ፡ ስለዚ ድማ እቲ ዝወሃቦም ሓበሬታ ክሰምዕዎ ኣይክእሉን'ዮም።

"[ካብ ሕክምና] ንገዝኦም ምስ ተመልሱ፡ ድሕሪ ምስ ስድርኦም ምዝራብ፡ ለይቲ ኣብ መርበብ ኢንተርነት ኣትዮም ምስቲ ዘንብብዎ ክቃለሱ'ዮም ዝሓድሩ"

ሰባት ድማ ኣብ'ቶም ዝኸፍኡ ተኽእሎታት (ሰናርዮታት) እዮም ዘተኩሩ፡ "ማእለያ ዘይብሉ ብሂላት ድማ'ዩ ዘሎ" ብምባል'ያ ኸኣ ትገልጾ።

ሶድዮም ባይካርቦኔት (sodium bicarbonate) ንመንሽሮ የሕዊ'ዩ

"ገለ ሰባት፡ ሶድዮም ባይካርቦኔት ብምስታይ ወይ ድማ ብመርፍእ መልክዕ እንተ ተወሲዱ መንሽሮ ከሕዊ ይኽእል'ዩ ኢሎም ይሓስቡ። ነዚ ዝድግፍ ወላ ሓደ ጭብጢ ግን የሎን" ትብል ኢለን።

ኣብቲ ናይቲ ማሕበር ናይ ደገፍ መስመር (ሳፖርት ላይን) ኣብ እትሰርሓሉ ዘላ እዋን፡ ሰባት ነቲ መድሃኒት ከም ዝፈተንዎን፡ ካብቲ ንቡር ናይ መንሽሮ ሕክምና፡ ማለት ኪሞተራፒ ወይ ሬድዮተራፒን ከም ዝሓይሽ'ዮም ዝገልጹ ትብል።

"ንገለ ሰባት ኣዝዩ ሓደገኛ ክኸውን ይኽእል'ዩ- ንኩሊቶም ሳዕቤን ክህልዎ ይኽእል'ዩ ጥራይ ዘይኮነ፡ ሕማቕ ክስመዖም ይኽእል'ዩ"።

ሽኮር መንሽሮ ከስዕበልካ ይኽእል'ዩ

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ሽኮር መንሽሮ የስዕብ'ዩ ዝብል ግጉይ እምነት ናይ ገለ ሰባት (ናይ ስእሊ)

ኢለን ከም ዝበለቶ፡ ገለ ሕሙማት፡ ሽኮር መንሽሮ የስዕብዩ ዝብል ግጉይ ኣተሓሳስባ ኣለዎም። ዋላኳ ምኽሳዕ ምስ መንሽሮ ዘራኽቦ እንተሎ፡ ምህላኽ ሽኮር ግን ነቲ ናይ መንሽሮ ሓደጋ ኣየልዕሎን'ዩ።

ማዮ ኪሊኒክ ዝበሃል ናይ ሕክምና ትካል ከም ዝሕብሮ፡ "ሽኮር ንመንሽሮ ቀልጢፉ ከምዝዓቢ ኣይገብሮን'ዩ። ኩሎም ዋህዮታት፡ እንኮላይ ናይ መንሽሮ ዋህዮታት ነቲ ዘድልዮም ጸዓት ኣብ ናይ ደም ሽኮር (ግሉኮስ)'ዩ ዝምርኮስ።

ነቶም ናይ መንሽሮ ዋህዮታት ዝያዳ ሽኮር ምሃብ ግና ንዕብየቶም ኣየቀላጥፎን'ዩ"።

ኢለን፡ ገለ ግዳያት መንሽሮ፡ ኣብ ግጉይ እምነት ብምምርኳስ፡ ሽኮር ዝበሃል ካብ ጥቓኦም ከርሕቕዎ ከም ዝተዓዘበት ትገልጽ። "ንሽኮር ካብ ኩሉ እትበልዖ ከተወግዶ ዝከኣል ኣይኮነን" ድማ ትብል።

ቪታሚን ሲ መንሽሮ የሕዊ'ዩ

"ሓደ እዋን ቪታሚን ሲ ንመንሽሮ የሕዊ'ዩ ተባሂሎም ብዙሕ ገንዘብ ንሓደ ክሊኒክ ዝኸፈሉ ክልተ ሰብ ሓዳር ደዊሎሙለይ ነይሮም" ብምባል ትዛረብ።

እቲ ክሊኒክ ኣብ ወጻኢ ሃገር ስለዘሎ፡ ናብኡ ክመላለሱ ኣብ ምሉእ ዕድሚኦም ዘዋህለልዎ ገንዘብ ከም ዝሓተቶምን፡ ወላ ሓደ ረብሓ ከም ዘይረኸቡሉብን ተዛሪቦም።

"እቲ ሰብኣይ ብጣዕሚ ሓሪቑ ነይሩ። ነቲ ኣዋህሊሎሞ ዝነበሩ ገንዘብ ዝሓሸ ሂወት ኣብ ምንባር ኣውዒልዎ እንተዝኸውን ብምባል ተጣዒሱ። እቲ ውሳነ ድማ ንኹሉ ግዜ ከጣዕሶም ዝነብር'ዩ" ትብል።

ዓበይቲ ሰባት ጥራይ'ዮም ብመንሽሮ ዝጥቅዑ

ብዕድመ ዝደፍኡ ሰባት ጥራይ'ዮም ብመንሽሮ ዝተሓዙ ዝብል እምነት ኣሎ፡ "ምኽንያቱ ዓበይቲ በቲ ሕማም ክጥቅዑ ምርኣይ ልሙድ ስለዝኾነ" ብምባል ኢለን ትዛረብ።

ንኣብነት፡ ኣብ ዓዲ እንግሊዝ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ብካንሰር ካብ ዝጥቅዑ ሰባት፡ 70 ወይ ካብኡ ንላዕሊ ዕድመ ዘለዎም'ዮም። እዚ ዝኾነሉ ምኽንያት ድማ፡ ዋህዮታት ኣካላትና ምስ ዝህሰዩን፡ እቲ ማህሰይቲ እናዓበየ ምስከደ ድማ መንሽሮ ከስዕብ ስለዝኽልን እዩ።

እንተኾነ ግና፡ ኣብዘን ዝሓለፋ ዓሰርተታት ዓመታት፡ እቶም ዝለዓለ በቲ ሕማም ናይ ምጥቃዕ ሓደጋ ዘንጸላልዎም ዘሎ ብዕድመ ንኣሽቱ'ዮም።

ቀሪሽ (ሻርክ) መንሽሮ ኣይሕዞን'ዩ

Image copyright Getty Images
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣብ 2010 ኣብ ቆርበቱ መንሽሮ ዝተረኽቦ ሓደ ካብ ዓይነታት ቀሪሽ (ሻርክ) ዝኾነ ዓሳ

ገለ ሕሙማት ድማ፡ ቀሪሽ (ሻርክ) መንሽሮ ኣይሕዞምን'ዩ ኢሎም ስለዝኣምኑ፡ ንገለ ክፍሊ ኣካላቱ (ካርቲሌጅ) ከም መድሃኒት ክጥቀምሉ ከም ዝኽእሉ ጌሮም ይወስዱ።

እዚ ብሂል'ዚ ካብቲ ኣብ 1970ታት ተመራመርቲ ዝገበርዎ ፈተነ ዝብገስ'ዩ። እቶም ተመራመርቲ ኣብ ፍሎሪዳ (ኣሜሪካ) ነቶም ዓሳታት (ሻርክ) ናብቲ ልዑል ደረጃ ምልካፍ መንሽሮ ዘለዎ ግዛዕ ድሕሪ ምቅላዖም፡ ናይ መንሽሮ ምልክት ክረኽቡ ኣይከኣሉን ነይሮም።

እንተኾነ ግን፡ ዝተፈላለዩ መጽናዕትታት ከም ዘረጋገጽዎ፡ ከም መድሃኒት ከገልግል ዘኽእሎ ዝኾነ ይኹን ጭብጢ ክረኽቡ ኣይከኣሉን፡ ዋላ'ውን ኣብ ኣናጹ እንተኾነ።

እኳ ድኣስ፡ ቀሪሽ (ሻርክ) ብመንሽሮ ክጥቅዑ ከም ዝኽእሉ፡ ኣብ 2010፡ ኣብ መካነ እንስሳ ኢንድያና (ኣሜሪካ) ንሓንቲ ኣንስተይቲ ነ'ርስ ሻርክ' እትበሃል ዓይነት ቀሪሽ ሓደገኛ ናይ ቆርበት መንሽሮ ተረኺቡዋ'ዩ።

ናይ ቡን ኢነማ ይሕግዝ'ዩ

"ናይ ቡን ኢነማ'ውን ንገለ እዋን ገኒኑ ነይሩ። ገለ መርበባት ኢነማ ኣብ መዓናጡኻ ብዝገብሮ ስራሕ መንሽሮ ከሕዊ ይኽእል'ዩ ብምባል ከዋዓውዓ ጀሚረን ነይረን" ትብል ኢለን።

ናይ ዓዲ እንግሊዝ ትካል መጽናዕቲ መንሽሮ ከም ዝብሎ፡ "ናይ ቡን ኢነማ ምስ ሓደገኛ ረኽስታት፡ ምድራቕ፡ ድርቀት፡ ናይ መዓንጣ ረኽስን ምስ ሓደገኛ ምምዝባል ኤለክትሮላይታት ምትእስሳር ዘለዎን፡ ሞት ከስዕብ ዝኽእልን እዩ" ይብል።

እዚ ብሂል እዚ ድማ'ዩ ንቡዙሓት ሰባት ኣብ ርሑቕ ክሊኒካት ብምጉዓዝ "ማእለያ ዘይብሉ ገንዘብ ክኸፍሉ" ዝገብሮም ዘሎ ትብል ኢለን።

ናይ ቡን ኢነማ ማለት ንመዓናጡኻ ዝሓጽብ ብመቐመጫ ዝኣቱ ናይ ቡን ፈሳሲ (ከም ቡርጓ) ማለት'ዩ።

ዘመናዊ ሕማም'ዩ

"እዚ ሰብ ዘምጽኦ ዘመናዊ ሕማም'ዩ ዝብል ኣተሓሳስባ'ውን ኣሎ። ከምኡ ግን ኣይኮነን፡ ኣብ ኣስከሬናት ጥንታዊት ግብጺ'ውን ተረኺቦም'ዮም" እያ ትብል ኢለን።

ሓደ ካብቶም 2, 250 ዓመታት ዝገበረ ኣስከሬን ክኸውን እንከሎ፡ ናይ ከባቢ ብልዕቲ መንሽሮ (ፕሮስቴት) ተረኺብዎ'ዩ። ካልእ ኣብ ደቡብ ኣፍሪቃ ዝተረኽበ 1.7 ሚልዮን ዕድመ ዘለዎ ኣስከሬን'ውን ኣብ እግሩ ሳዕራሪ ዓይነት መንሽሮ ተረኺብዎ።

ተመሳሳሊ ዛዕባታት