ሓበሬታ ኩነታት ኣየር፡ ናይ “ሞትን ሕየትን” ጉዳይ’ዩ

ኣቕራቢ 'ክሊክ' ዳን ሳይመንስ ምስ ታንዛውያን ወነንቲ ንኢሽተይ መሪት፡ ኣግነስ ቸኪራን ኣሻ ኣሕመዲን
ናይ ምስሊ መግለጺ ኣቕራቢ 'ክሊክ' ዳን ሳይመንስ ምስ ታንዛውያን ወነንቲ ንኢሽተይ መሪት፡ ኣግነስ ቸኪራን ኣሻ ኣሕመዲን

ሕጽረት ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ንብዙሓት ሃገራት ኣፍሪቃ ክረኽብኦ ካብ ዝግብአን ቁጠባዊ ረብሓ ይዕንቅፈን ከምዘሎ ፈላጣት ሓቢሮም። ክሊክ ዝተባህለ ጉጅለ ጋዜጠኛታት ቢቢሲ፡ ነዚ ኩነታት ንምልዋጥ ይጽዕቱ ምስ ዘለዉ ጀመርቲ ክኢላታት ተክኖሎጂ ንምርኻብ ናብ ታንዛኒያ ተጓዒዙ ነይሩ። ታንዛኒያ፡ ማእከል ናይቲ ህይወት ኣፍሪቃውያን ክልውጥ ተስፋ ተነቢሩሉ ዘሎ ፈተነ ምርምር ኩነታት ኣየር ኮይና ኣላ።

ጀማሪ ክኢላ ቴክኖሎጂ ኩኩዋ፡ ነቲ ተፈጢሩ ዘሎ ሃጓፍ ንምዕባስ ኣማኢት ትሑት ዋጋ ዘለወን ማእከላት ኩነታት ኣየር ኣብታ ሃገርን ካልኦት ሃገራትን ከተኣታቱ ይህቅን ኣሎ።

ባንክ ዓለም ድማ ውልቃውያን ተቖጻጸርቲ ኩነታት ኣየር ንምብርታዕ ዝዓለመ ኣብ ዳሬ-ሰላምን ካልእ ቦታታትን ተጀሚሩ ንዘሎ ውጥን ይድግፍ ኣሎ። ሰባት ቅኑዕ ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ምስዘይህልዎም፡ ሳዕቤን ናይቲ ኩነታት ኣየር ክህልዎም ኣይክእልን። እዚ ድማ "ናይ ሞትን ህየትን" ኩነታት እዩ ይብል ኣቕራቢ ኩነታት ኣየር ኣብ ተለቪዥን ነበር ፒተር ጊብስ።

"ኣብ ዝሓለፈ ውሑድ ዓመታ፡ ለውጢ ክሊማ ሳዕቤናት ኣኸቲሉ'ዩ። ኣብ ፈለማ ብድርቂ ተጎዲእና፡ ዳሕራይ ድማ ብዘይተጸበናዮ ዕልቕልቕ ዝናብ" ኢሎም፡ ሓረስቶት ኣግነስ፡ ቸኪራን ዓሳ ኣሕማዲን።

"ዝናብ ኣቐዲሙ እንተመጸ ባልዶንጓና ይዕሱ። ሕጂ ግን እንታይ ከምዝኸውን ንፈልጦ ነገር የብልናን" ይብሉ ንሳቶም።

ኣብ ሓጺር ርሕቀት ኣብ ትርከብ ክፋል ሰሜናዊ ታንዛኒያ ኣብ ዝኾነት ኣውራጃ ሉሾቶ ባልደንጓ ንዘፍሪ ፒተር ረኺብናዮ። ንሱ ኣብቲ ዝሓለፈ ሓጺር ናይ ጽድያ ዝናብ ኩሉ ዘራእቱ ስኢኑ።

"ግዜ ምምራጽ ወሳኒ'ዩ፡ ኣዚኻ ኣቐዲምካ እንተዘሪእካ፡ ዳሕራይ ከቢድ ዝናብ ምስ መጸአ ውሕጅ ንዘርእኻን ፍርያም ሓመድካን ጸራሪጉ ይወስዶ" ይብል ንሱ።

ኩነታት ኣየር ምፍላጥ፡ ማዓስ ጸረ-ባልዕን ድኹዒን ከምእትጥቀም ይሕግዘካ ድማ ይብል።

ንሱ ሓደ ካብቶም ንውጥን ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ብጽሑፍ ንምርካብ ዝተመዝገቡ ቀዳሞት ሓረስቶት እዩ። በዚ መንገዲ'ዚ ድማ ኩነተታ ኣየር ኣብ ከባቢኡ ከስዕቦ ዝኽእል ሳዕቤን ኣቐዲሙ ብጽሑፍ ይቕበል።

ናይ ምስሊ መግለጺ ሓረስታይ ፒተር ክሳብ 100 ዶላር ዝግመት ዘራእቲ ብሰንኪ ከቢድ ዝናብ ከሲሩ

ኩኩዋ፡ ነቲ ካብተን ዘቖመን ሓያሎ ማእከላት መቆጻጸሪ ኩነታት ኣየር ዝረኸቦ ሓበሬታ ነቶም ሓረስቶት ብቱሑት ዋጋ፡ ማለት ብ2,500 ዶላር የመሓላልፈሎም።

"ብሓቂ እተን ማእከላት መቆጻጸሪ ኩነታት ኣየር ብቐጥታ ሓበሬታ ኣይህባናን'የን። እንተኾነ ግን እቲ ንሳተን ዝእክበኦ ሓበሬታ ተቐቢልና ናብ ኣብ ኣውሮጳ ዝርከቡ ተንበይቲ ኩነታት ኣየር ንልእኾ'ሞ ዝበለጸን ዘተኣማምምንን ምኽሪ ይህቡና" ይብል ሓላፊ ኩኩዋ ሚቻ ቫን ዊንክልሆፍ።

ዓለማዊ ቤት ጽሕፈት ሜትሮሎጂ ከምዝብሎ ኣብ መላእ ኣፍሪቃ ቁሩብ ልዕሊ 1,100 ጥራይ ዝሰርሓ መሓበሪ ነቑጣታታት ኩነታት ኣየር ኣለዋ። ኣፍሪቃ 54 ኣዝዩ ዝተፈላለየ ኩነታት ኣየር ዘለወን ሃገራት ዝርከባኣ ኣህጉር እያ። እቲ ቁጽሪ ናይተን ነቑጣታት ድማ ኣብዞም ዝሓለፈ 30 ዓመታት ብምኽንያት ዘይብቑዕ መንግስታዊ ምደባ ፋይናንስን ንዑል ዋጋ ናይ ጽገናን ድሩት ዓቕሚታትን ብፍርቂ ነክዩ እዩ።

"እቲ ትሑትን ውሑድን" መርበብ መሰረታዊ ሓበሬታ ንኽህብን ንለውጢ ክሊማ ንምቁጽጻርን ከኽእል ምእንቲ እንተወሓደ ናብ 12,000 ኣቢሉ ክዓቢ ይግብኦ ኢሉ ዶ/ር ጆሴፍ ሙካባና። "ኣብ ልዑል ጽልዋ ዘለዎ ትንበያ ናይ ምሃብ ክእለትና ድማ ዓቢ ክፍተት ፈጢሩ'ሎ" ድማ ኢሉ።

እዚ ዋሕዲ ነቑጣታት'ዚ ድማ ተንበይቲ ኩነታት ኣየር "ምርግጋጽ ባይታዊ ሓቅነት" ኢሎሞ፡ ማለት ካብ ሳተላይት ዝተረኽበ ግምታት ኣብ ባይታ ብዘሎ ጭብጥታት ተጠቒምካ ሓቅነቱ ወይ ቅኑዕነቱ ምርግጋጽ ማለት'ዩ። እዚ ግን ኣዝዩ ኣሸጋሪ እዩ ድማ ይብሉ።

ሓንቲ ነቑጣ ብማእከላይ ገምጋም 27,000 ትርቢዒት ኪሎሜተር ትሽፍን፡ እዚ ማለት ድማ ሓደ ከቢድ መርትዖ "ዝበለጸ ግምት" ይኸውን ማለት'ዩ።

ኩኩዋ ኣሽሓት ነቑጣታት ኣብ መላእ ኣፍሪቃ ከቕውም ይሓስብ ኣሎ፡ ድሮ ድማኀ ኣብ ናይጀሪያ፣ ኬንያ፣ ኡጋንዳ፣ ጋናን ታንዛኒያን ኣቑሙ'ሎ።

እታ ቐዳመይቲ ነቑጣ ኣብ 2016 ቆይማ እታ መበል ሚእቲ ድማ ኣብ መወዳእታ ናይ 2017 ክትቀውም'ያ፡ ካብቲ ዝርከብ ቅኑዕ ሓበሬታ ዓቢ ረብሓ ብዘረኽባ ዓበይቲ ናይ ሕርሻ ትካላት ድማ ክምወል'ዩ።

"ኣብቲ ለውጢ ክሊማን ጽልውኡ ኣብ ሕርሻ ኮኮዋ ኣብ ምዕራብ ኣፍሪቃ ዓቢ ተገዳስነት ዘለወን ዓበይቲ ዓማዊል ኣለዋና" ኢሉ ሚስተር ቫን ዊንክልሆፍ። "እተን ትካላት ሕርሻ መደበረን ኣበይ ክምስርታ ከምዘለወን ክፈልጣን ይደልያ፡ ንሕጂ ጥራይ ዘይኮነ ንመጻኢ'ውን"።

ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ኣብ ተሓዳሲ ሓይሊ ጸዓት ንዝነጥፋ ትካላት'ውን ኣገዳሲ'ዩ፡ ምኽንያቱ ድማ ብንፋስ ዝሰርሕ መመንጨዊ ጸዓተን ኣበይ ክተኽልኦ ከምዘለወን ክፈልጣ ስለዝሕግዘን። ትካላት ኢንሹራንስ'ውን ከጋጥም ንዝኽእል ውሕጅን ዕልቕልቕን ንምግማት ዘኽእለን ግምት ንምርካብ ይደልያ።

ናይ ምስሊ መግለጺ ንፅርየት ኣየር ዝከታተል መሳርሒ

ንሓረስቶት ዘተኣማምን ሓበሬታ ኩነታት ኣየር ምሃብ ማለት ምህርቶም ብ20 ሚእታዊ፡ ሓንሳብ ሓንሳብ ድማ ብ80 ሚእታዊ ከዕብዩ ከምዝሕግዞም ኣብ ኣሜሪካ ዝመደበሩ ዓለምለኻዊ ትካል ምርምር ክሊማ ይኣ

"ንሱ'ኸኣ'ዩ እቲ ፍልልይ ናይ ንኽትነብር ኢልካ ምብላዕን ንደቅኻ ናብ ቤት ትምህርቲ ምልኣኽን" ይብል ቫን ዊንክልሆፍ። እቲ ሓበሬታ ምስ ዝናብን ጸቕጥን ኣየርን ዝተኣሳሰሩ ሕማማት ከም ለበዳ ኮሌራን ዓሶን ግምት ክረኽባ ንዝደልያ ሃገራውያን ትካላት ጥዕናን ዘይመንግስታውያን ውድባትን'ውን ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል እዩ።

ኮኩዋ ነቲ ካብተን ነቑጣታት ዝተኣኣከበ ሓበሬታ ሸይጡ ብዙሓት ካልኦት ነቑጣታት ክተክል መደብ ኣለዎ። እዚ ግን ነቶም ትሑት እቶት ዘለዎም ሓረስቶት ብሰንኪ ክብሪ ዋጋ ንኸይጥቀሙ ከይገብሮም ፍርሒ ሓዲሩ'ሎ።

"ኣብ ሓደ እዋን (ኮኩዋ) ነቲ ሓበሬታ ብግልጽን ብነጻን ከካፍልዎ ድዮም እዩ እቲ ሕቶ" ይብል ተሓጋጋዚ ዳይረክተርን ሓላፊ ቴክኖሎጂን ናይቲ ንመኽሰብ ዘይሰርሕ ተጣባቒ ነጻ ሓበሬታን ኮድ ፎር ኣፍሪቃ ዴቪድ ሌማያን። ንሱ ኩሉ ክረብሕ ምእንቲ ሓበሬታ ኩነታት ኣየርን ጽሩይ ኣየርን ኣብዛ ኣህጉር ብነጻ ክዕደል'ዩ ዝደሊ።

ኮኩዋ ሓበሬታ ከካፍል ከምዝደሊ'ዩ ዝገልጽ፡ መኣስን ብኸመይን ግን ግልጺ ኣይኮነን።

ኮድ ፎር ኣፍሪቃ ባንክ ዓለም ንኣሽቱ ብማሽን ዝሰርሑ (ኣውቶሜይትድ) ሰንሰር (ሃለዋት ዘገንዝብ) ኣብ ታንዛንያ፣ ኬንያን ካልኦት ሃገራት ኣፍሪቃን ንምዝርጋሕ ኣብ ዘካይዶ ጻዕሪ ድማ ይተሓባበር ኣሎ።

"ሳዕቤን ለውጢ ክሊማ ከቢድ'ዩ፡ ኣብ ኣፍሪቃ ድማ የጋጥም ኣሎ። እቶም ቀንዲ ግዳያት ድማ ደቂ ኣንስትዮን ቆልዑትን'ዮም" ኢሉ ሚስተር ሌማያን።

እተን 35 ዶላር ዝዋግአን ሰንሰራት ኩነታት ኣየር፣ ጸቕጥን ኣብ ኣየር ዝርከቡ ደቀቕቲ ነገራትን ድማ ይዕቅና።

"እተን ዝዓበየ ተገዳስነት ዘርኣያ ድማ ኣብ ከባቢአን ዘሎ ኣየር ንምፍላጥን ብዛዕባ ናጽላታት ደቀን ዝግደሳ ኣዴታት ኩነታትን ኮይነን ረኺብናየን" ኢሉ ሚስተር ሌማያን።

ኣብ ኣፍሪቃ ንዘሎ ሃጓፍ ንምዕባስ ዝዓለሙ ብዙሓት ካልኦት ፕሮጀክታት'ውን ኣለዉ። እንተኾነ ግን እተን ናይ ንግዲ ትካላት ነቲ ሓበሬታ እንተድኣ ብሒተንኦ ነበርቲ ናይቲ ከባቢ ክሽገሩ'ዮም ይብሉ ጎስጎስቲ።ምን።